Кіріспе
Бірлескен қылмыс – бірнеше қатысушы бар, олардың барлығы заңға қарсы іс-әрекетке өз еркімен қатысуға келісетін қоғамдық тәртіпке қарсы қылмыс. Заң шығарушы органдар мен мүдделі топтар кейде мұндай келісіммен жасалған қылмысты қылмыстық деп тануға ұмтылады, себебі олар бұл мәдени нормаларды бұзады деп санайды, немесе іс-әрекетке қатысушылардың біреуін, олардың толық хабардар келісіміне қарамастан, "құрбан" деп қарастырады. Бірлескен қылмыстарда құрбан – мемлекет, сот жүйесі немесе қоғам болып табылады, сондықтан бұл жүйенің жалпы (кейде идеологиялық немесе мәдени) мүдделеріне, мысалы, қалыпты жыныстық моральға әсер етеді. Құрбансыз қылмыстар да ұқсас, бірақ көбінесе бірнеше адамды қамтымайтын әрекеттерге қатысты болады. Есірткі қолдану көбінесе құрбансыз қылмыс саналады, ал есірткіні екі немесе одан көп адам арасында сату – бірлескен қылмыс болып есептеледі. Ешкімнің зиян келгенін айтуға келмейтін жағдайлар осы екі терминнің мағынасын күнделікті қолданыста шатастырып жіберуге әкеп соқты.
Мысалдар
Жалпы қабылданған анықтама бойынша, келісіммен жасалған қылмыс – екі немесе одан көп адамның қатысуға келісімімен жасалған және келісімсіз тұлғаларды қамтымайтын қылмыстық әрекет. Төменде әртүрлі қоғамдардағы әртүрлі уақыттағы және әртүрлі елдердегі қылмыстық әрекеттердің тізімі келтірілген, онда жауапкершілік мәселесі келісімнің болуына немесе болмауына байланысты: Лицензияланбаған жүлделі жекпе-жектер және спорттық сипаттағы басқа да қылмыстық іс-әрекеттер, онда ойыншылар келіседі және көрермендер олардың көріп отырғанын белсенді түрде мақұлдайды (Англия заңдарында R v Coney ісін қараңыз). Адам өлтіру немесе адам өлтіруге итермелеу, егер бір адам басқаларын өз өмірін немесе басқа біреудің өмірін жоюға белсенді түрде шақыратын болса. Мысалы, күйіп бара жатқан бензинге толы цистернада тұтқында қалған жүргізуші, өзін өртеп өлтіруден гөрі қарулы полиция қызметкерінен атып тастауын өтінуі мүмкін. Бұл жағдайларды зардап шеккен адамның табиғи өлімге ұшырауы үшін өмірді сақтап қалу емдеуін тоқтатуды сұрауынан немесе өлім жағдайында жан сақтау шараларын қолданбау туралы нұсқаулар қалдырудан ажырату керек. 1961 жылғы Өзін-өзі өлтіру туралы заңға сәйкес, өзін-өзі өлтіру – өлмеген адам жасаған қылмыс емес екенін ескеріңіз. Сондықтан, өзін-өзі өлтіруге көмектескендер құрбандығы жоқ қылмысқа қатысады, өйткені өзін-өзі өлтіруге тырысқан адам сотталмайды. Егер өзін-өзі өлтіру сәтті болса, заңдық мәселе көмекшілер өлімге белсенді түрде жәрдемдескен-бермегендігіне байланысты, немесе дәрігер, медбике немесе күтуші ретінде, қоғамның бұл алдын алу шараларын қолдану үшін заңды міндеті жоқ деп санайтын жағдайларда табиғи өлімді болдырмауды қалдырған. Кейбір елдер мұндай жағдайларды көмектескен өзін-өзі өлтіру деп сипаттайды, ал басқалары адам өлтіру саласындағы әрекеттерге жеке белгі қойып, ешқандай шешім қабылдамайды. Бұл мәселелер эвтаназияға да қатысты болуы мүмкін, онда қоғам азаматтарының өмірін тоқтату қажеттігі және қандай жағдайларда тоқтатуға болатындығы туралы пікірталас жүргізеді. Қандай философиялық жол таңдалса да, заңдар өлімге әкелетін кез келген жағдайды қылмыстық қылық деп таниды немесе өлімді бақыланатын жағдайларда жасауға рұқсат береді. Жарақаттарға әкеп соғатын және басқа жағдайларда қылмыстық болып табылатын зорлық-зомбылықты қолдану немесе қолданумен қорқытуты қамтитын жыныстық және жыныстық емес шабуылдар (мысалы, садизм және мазохизм). Алдын ала келісім бойынша зорлау фантазиясы жүзеге асырылатын жағдайда, зорлау қылмысы жасалмайды, өйткені «жәбірленуші» жыныстық қатынасқа шынайы келісім берген. Келісімнің фактісі немесе келісімнің бар екендігіне сену зорлау жасалған-жасалмағандығын анықтауда маңызды рөл атқарады. Мысалы, Англия заңдарында 2003 жылғы Жыныстық қылмыстар заңының 74-бабында келісім «ол өз қалауы бойынша келіссе және осы таңдауды жасауға еркіндігі мен қабілеті болса» деп қарастырылған. Егер «жәбірленуші» ену кезінде есінен таныса, ол келісім бермейді, бірақ бұл жағдай жыныстық қатынас болған жағдайда зорлау болып табылмайды, мысалы, барлық тараптар бұл сценарийге алдын ала келісім берген. Егер «жәбірленуші» дене жарақатын алса, онда оның жарақатын келтіру, нақты келісім болса да, болмаса да, шабуыл ретінде қарастырылуы мүмкін. Қорғау ретінде қылмыскерлер екінші тарап әрекеттерге келіскенін айта алады және келтірілген жарақаттар қасақана емес, кездейсоқ болғанын дәлелдеуге тырысады, ал қазылар алқасы олардың шындығына шешім қабылдайды. Денис Джей Бейкердің «Кылмыстық қылмысқа жатқызылмау құқығы: Қылмыстық құқық билігін анықтау» (Ashgate, 2011) атты еңбегін толығырақ қараңыз, онда Бейкер доктор (5-тарауда) келісіммен келтірілген зиянға белгілі бір шектеу бар екенін айтады, бірақ зиян деңгейі жеткілікті жоғары болуы керек. Бейкер сондай-ақ зиян келтіруші ғана қылмыстық жауапкершілікке тартылуы керек екенін, ал зиянды қабылдаушы емес екенін мәлімдейді. Ол сондай-ақ, басқаларға зиян келтіру тәуекелінің (күнделікті жыныстық қатынасқа түсетіндер ВИЧ жұқтыру мүмкіндігін білгенде) және басқа адамды ВИЧ жұқтыру тәуекеліне қасақана ұшыратудың айырмашылығы бар екенін атап өтеді, мысалы, адам өзінің тасымалдаушы екенін білгенімен жыныстық серігіне хабарламайды. Порнография, кейбір елдерде оны өндіру, тарату немесе иелену заңсыз болуы мүмкін, тіпті қатысушылар әрекеттерге келіскен болса да және әрекеттердің өзі заңды (елдер бойынша порнография заңдарының тізімін қараңыз). Цензура заңдары, мысалы, әдепсіздік заңдары, материалды таратуға қылмыстық жауапкершілік жүктеуі мүмкін, тіпті оны тек оны көруге келіскендер ғана қараса да. Жасқа толмаған қатысушылардың нақты келісімі болған жағдайдағы жастағы жыныстық қатынас, бірақ тиісті құқық қорғау органдарының заң шығарушылары осы жастағы адамдардың толыққанды хабардар келісім беруге заңды түрде қабілетсіз екенін анықтаған (әрекет туралы жеткілікті хабардар емес). Келісіммен жасалған жыныстық қатынас арқылы ВИЧ жұқтыруының қылмыстық таралуы. Зина және, жалпы алғанда, некеден тыс немесе басқа белгілі қатынастарда барлық тікелей қатысушылардың келісімімен жасалған жыныстық қатынас.
Unlicensed prize fights and other criminal activities of a sporting nature where the players consent and the audience actively approves of what they see (in English law, see R v Coney). Murder or incitement to murder where one person actively solicits others to terminate their life, or the life of another. For example, a driver may be trapped in a burning tanker full of gasoline and beg a passing armed police officer to shoot him rather than let him burn to death. These situations are distinguishable from soliciting the cessation of life sustaining treatment so that the injured person may die a natural death, or leaving instructions not to resuscitate in the event of death. Note that, in English law under the Suicide Act 1961, suicide is not a crime committed by a person who fails to die. Thus, those who assist in a suicide attempt would be participants in a victimless crime because the would be suicide cannot be tried. If the suicide succeeds, the legal issue is whether the assistants actively facilitated the death, or as doctors, nurses or carers, omitted to prevent natural death in circumstances where society believes they have no legal duty to take that preventive action. Some countries have characterised some of the possible situations as assisted suicide, while others make no judgment by imposing a separate label on conduct within the field of homicide. The issues may more generally relate to euthanasia where society debates whether, and in what circumstances, to terminate the lives of its citizens. Whichever philosophical route is followed, the laws will either criminalize any situation in which death results or permit death to be caused under controlled circumstances. Sexual and non sexual assaults involving the use or threatened use of violence which causes injuries and which would be criminal in all other situations (e. g. sadism and masochism). In cases of consensual nonconsent where a rape fantasy may be enacted by prior agreement, the offence of rape will not be committed because the "victim" has actually consented to sexual intercourse. The issue of consent in fact, or belief in the existence of consent, is fundamental to determining whether a rape has, or has not, been committed. In English law, for example, s74 Sexual Offences Act 2003 provides that consent is present "if he agrees by choice, and has the freedom and capacity to make that choice". If the "victim" is unconscious when penetration occurs, he would not be consenting, but this might not be rape if there is a subsisting sexual relationship, e. g. an agreement of consent for this scenario has been agreed upon by all parties beforehand. Note that, if the "victim" is physically injured, the causing of those injuries can still be charged as an assault whether there is actual consent or not. As a defense, offenders may plead that the other consented to the acts, and argue that any injuries sustained were accidental rather than intentional, leaving it to the jury to make a decision on their truthfulness. See more fully the discussion in Dennis J. Baker, The Right Not to be Criminalized: Demarcating Criminal Law's Authority (Ashgate, 2011) where Dr Baker argues (in chapter 5) that there is a limit to consensual harm doing—but that the threshold of harm has to be reasonably high. Baker also asserts that it is only the harm doer who should be criminalized; not the harm receiver. He also points out there is a difference between risking harm to others (as those who engage in casual sex do when they know that there is a chance they might have HIV,) and deliberately exposing another to the risk of HIV, for example, where a person has been told he or she is a carrier and fails to inform his or her sexual partner. Pornography, which can be illegal to produce, distribute or possess in some countries, even if the participants consented to the acts, and the acts themselves are legal (see: List of pornography laws by country). Censorship laws, such as obscenity laws, may criminalise distribution of material even if it is only viewed by those who consent to viewing it. Statutory rape where the underage participant(s) give actual consent, but the law makers of the relevant jurisdiction have determined that people of that age are not legally capable of giving informed consent (not informed adequately about the activity). Criminal transmission of HIV through consensual sexual activity. Adultery and, in general, sex outside marriage or other established relationships where all persons immediately involved give consent.