Кіріспе

Жеке тұлғалардың қолданылған заттарды сатуы үшін ресми емес, жүйесіз кезең-кезеңмен ұйымдастырылатын шара.

Гараждық сату (ілеспе атаулары: аула сату, тег сату, көшіп-қоныс кезіндегі сату және тағы да басқалар) – жеке тұлғалардың қолданылған заттарды сатуы үшін ресми емес шара. Мұнда сатушыларға бизнес лицензия алу немесе сату салығын төлеу талап етілмейді (бірақ кейбір елдерде рұқсат алу қажет болуы мүмкін). Әдетте гараждық сатудағы заттар – үй шаруашылығынан керек болмай қалған нәрселер, сатуды үй иелері өздері жүргізеді. Заттардың жағдайы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ көбінесе қолдануға жарамды. Кейбір заттар иелерінің мүлкін азайту немесе қаржы жинау мақсатымен сатылады. Гараждық сатудың танымал себептері – «көктемгі тазалау», көшіп-қоныс жасау немесе қосымша ақша табу. Сатушылардың заттары жолдан өтетін адамдарға немесе хабарламаларға, жарнама парақшаларына, жарнамаларға немесе газеттегі жарнамаларға жауап бергендерге көрсетіледі. Кейде жергілікті телеарналар сату туралы хабарды жергілікті арнада жариялайды. Сату әдетте гаражда, ал кейде көлік тұрағында, үйдің алдында немесе үй ішінде өтеді. Кейбір сатушылар, «қоныс аударушылар» деп аталатындар, өздерінің жерінен емес, көлік көп жүретін жерлерде сатуды ұйымдастырады. Гараждық саудада әдетте ескі киімдер, кітаптар, ойыншықтар, үйге арналған әшекейлер, бақша құралдары, спорттық жабдықтар және үстел ойындары сатылады. Сонымен қатар, жиһаз және кейде үй техникасы сияқты ірі заттар да сатылуы мүмкін. Гараждық сатулар көбінесе ауылдық және қала маңындағы аймақтарда жақсы ауа-райы бар демалыс күндері жиі ұйымдастырылады және сатудың белгілі бір уақыты болады. Сату уақытынан бұрын келіп, заттарды қарап шығатын сатып алушылар «ерте келушілер» деп аталады, олар көбінесе кәсіби жөндеушілер немесе қайта сатушылар болады. Мұндай саудаға арзанға немесе сирек кездесетін және ерекше заттарды іздейтін адамдар да келеді. Бағаны келісу, яғни саудаласу – әдеттегі жағдай, ал тауарларға баға белгісі қойылған болуы немесе болмауы мүмкін. Кейбір адамдар осы сатудан тауарларды сатып алып, қайта сату үшін жөндеуден өткізеді. Кейбір елдерде үй иелері сату күнін (жаман ауа-райы болған жағдайда рұқсат алу мүмкіндігімен) көрсете отырып, рұқсат алуы керек (мұндай рұқсат үшін ақы төлеу қажет болуы мүмкін). Сонымен қатар, заңнама сатуға шектеулер қоюы мүмкін, мысалы, бір адам бір жылда қанша рет сату өткізе алады (лицензиясыз және сату салығын төлемей бизнеспен айналысуды болдырмау үшін), жарнамаларды қай жерде орналастыруға болады және тіпті сатуды үй иесінің жерінде қай жерде өткізуге болады.

Гараждық сауда-саттықты жарнамалау

Гараждық сатуды жарнамалау әдетте қоғамдық жерлерге картон немесе пластиктен жасалған белгі ілу арқылы жасалады. Белгілердің мақсаты – көшемен өтетін адамдардың назарына шараның, уақытының және орнының түсуі. Көп жағдайда белгілерде бағытты көрсету үшін жебе немесе басқа да белгілер болуы мүмкін. Белгілерге қосымша, көптеген адамдар гараждық сатуларын газеттердегі арнайы бөлімдерде немесе интернетте жариялайды.

Танымал мәдениетте

АҚШ-тағы гараж және аулалық сату құбылысы бірнеше суретшілер тарапынан зерттелді. Thunderground Film өндірісіндегі "Zen and the Art of Yardsailing" (2004) деректі фильмі, арзан бағамен тауар табудың ерекшеліктерін, сондай-ақ кәсіби сатушылардың қатал әдістерін және бұрын айтылған "ерте келетіндерді" қамтиды. Нью-Джерси суретшісі Роберт А. Эмонс-дың 2006 жылы шыққан "Ярд Саудасы" (Yard Sale) атты қысқаметражды деректі фильмі, американдықтардың жеке үйлерінің ауласында тауар сатып алу және сату практикасын, сондай-ақ мұндай іс-әрекеттердің әлеуметтанулық әсерін зерттейді.