Кіріспе

Кисимул замогы (Caisteal Chiosmuil) — Шотландияның Сыртқы Гебрид аралдарында, Каслбей, Барраның жанындағы кішкентай аралда орналасқан ортағасырлық замок. Оның атауы викингтер тіліндегі "ciosamul" сөзінен шыққан, ол "замок аралы" дегенді білдіреді.

Тарих

Кисимул қамалы туралы ең алғашқы жазбалық дерек 16 ғасырдың ортасына жатады. 1549 жылы Диан Монро Барра туралы былай деп жазды: "Осы аралдың оңтүстік-батыс жағында тұзды сулы шығанаққа кіреберіс бар, кіреберіс жағынан өте тар, ал іш жағы кең және дөңгелек. Аталған шығанақтың ортасында, М’Кнейлге тиесілі Киселнин деп аталатын, жартастық үстінде орналасқан арал бар". Дегенмен, Кэмпбелл (1936) Монроның жақын жердегі Bàgh Beag-ты Bàgh a' Chaisteil-мен шатастырғанын көрсетеді. Қамал, Барраның жағалауындағы шығанақтағы жартастық аралда салынған. Оған тек қайықпен жетуге болады. Кисимулде өздерінің таза сулы құдықтары бар. Аңыз бойынша, бұл 11 ғасырдан бері МакНейлдердің бекінісі болған. 1838 жылы арал сатылғанда Кисимул тасталып қалды, содан кейін қамалдың жағдайы нашарлады. Оның бір бөлігі балық аулау кемелеріне балласт ретінде қолданылды, ал кейбіреулері Глазгодағы төсеу тастары ретінде пайдаланылды. Қамалдың қалдықтары, сондай-ақ Барра аралының көп бөлігі 1937 жылы МакНейл кланының басшысы Роберт Листер МакНейл сатып алды және ол қалпына келтіру жұмыстарын жүргізді. 2001 жылы қамал МакНейл кланының басшысымен Historic Scotland-қа 1000 жылға, жылына 1 фунт стерлинг және бір бөтелке виски төлеу шартымен жалға берілді. 2011 жылғы халық санауында арал, Шотландияның Ұлттық жазбалар мекемесі бойынша, "2001 және 2011 жылғы халық санауы кезінде тұрақты тұрғындары болмаған" мекенделген арал ретінде жіктелді. 2011 жылғы халық санауында 93 мекенделген арал тізімделген, ал тағы 20-дан астам арал уақыт-уақыт мекенделгенімен, тізімде жоқ. Бұл үшін қазба жұмыстары, ғимараттарды зерттеу және мұрағаттық зерттеулер жүргізілді. Жоба қамалдың құрылыс уақытын және оның құрылыс кезегін анықтауға көмектеседі деп үміттенілді. Тағы бір мақсат – арал қамал салынғанға дейін қоныстанған-қоныстанбағанын анықтау болды. Қамалдың мерзімін анықтау қиын болды, себебі қамалдың құрылыс материалында анықталатын сәулеттік ерекшеліктер болған жоқ. Ғимаратты зерттеу және мұрағаттық зерттеулердің нәтижесінде қамалдың құрылысы 15 ғасырдың соңында, орта ғасырларда Шотландия мен Ирландиядағы гаэльдік биліктің өрбу кезеңінде салынған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Жазбаларда Роберт II (1371–1390) билік еткен кезде, Chronica Gentis Scotorum (1371–1387) арал сипаттамаларында немесе 1427 жылдан бастап МакНейлдерге Барра аралын алғаш рет бергенде бұл туралы ештеңе айтылмаған. Бұл "теріс" дәлелдер Кисимул осы жазбалардан кейін салынған деген гипотезаны қолдайды, себебі ол сол кезде болған болса, оның аты аталған болар еді. Қамалдың бастапқы дизайнында ағаш қоршаулар болған болуы мүмкін, себебі перде қабырғасындағы тесіктердің болуы осыны көрсетеді. Алайда, тесіктер қабырға бойымен жүруге арналған деңгейде емес, бұл ғимараттың ерекшелігіне сәйкес келмейді. Кисимул салынған кезде бұл үрдіс модадан шығып жатқандықтан, олардың қорғаныс емес, декоративтік функциясы болған деп саналады, мысалы, адамдарға жүруге және жаттығу жасауға қосымша орын беру. Қазба жұмыстары ауланың аумағында, мұнараның жертөлесінде және тұтқындық түрмесінің түбінде жүргізілді. Ауланың шығыс жағында беткейден төмен көптеген құрылыс қалдықтары болды, олардың кейбіреулеріне цемент жабысқан. Бұл бұрынғы ғимараттың қиратылғанын немесе құлағанын және тастар тегіс аула жасау үшін қолданылғанын көрсетеді. Бұл ас үй деп белгілі ғимарат салынғанға дейін болған. Қорық жердің екінші жағында үлкен залдың астына апаратын тас дренаж және тас төселген бет табылды. Олардың үстінде көптеген жануар сүйектері, қабықшалар мен қыш ыдыстар салынған қабат болды. Сонымен қатар, қиратылған ғимараттардың ішінде еден беттері де болды. Қазба кезінде көптеген заттар табылды. Олардың ішінде жануар сүйектері мен қабықшалар көп мөлшерде болды. Бұл заттарды одан әрі зерттеу қамал тұрғындарының тамақтануы туралы көбірек білуге мүмкіндік береді. Сондай-ақ, көптеген сынған қыш ыдыстар табылды, олардың мерзімі тарихқа дейінгі дәуірден орта ғасырға дейін және соңғы уақыттарға дейін жетеді. Бірнеше кремний тастар табылды, оның ішінде өте ұзын кремний пышақ бар. Бұл құралдар мен қыш ыдыстар аралдың қазіргі қамал салынғанға дейін мыңдаған жылдар бұрын пайдаланылғанын көрсетеді.