Кіріспе
Карелия тасмуындағы өзен Вуокса (тарихи: "Uzerva"; ; ; Vuoksen) – Карелия тасмуының ең солтүстік бөлігі арқылы Оңтүстік-Шығыс Финляндиядағы Сайм көлінен Солтүстік-Батыс Ресейдегі Ладога көліне дейін ағатын өзен. Өзен Ладога көліне үш саламен құяды: ескі негізгі солтүстік саласы Приозерск (Кякисалми) тұсында, одан бірнеше шақырым солтүстікке қарай кішірек сала, және оңтүстік саласы оңтүстік-шығысқа қарай Бурная өзені (фин. Taipaleenjoki) болып құяды, ол су шығыны тұрғысынан басты арнаға айналған. 1857 жылдан бері ескі солтүстік салалары Вуокса бассейнінің төменгі бөлігін ғана суландырып, Сайм көлінен толыққан жоқ. Солтүстік және оңтүстік салалары екі бөлек өзен жүйесіне жатады, олар құрғақ маусымда бір-бірінен оқшаулануы мүмкін. Сайм көлі мен Ладога көлі арасындағы биіктік айырмасы Приозерск саласы арқылы немесе Тайпале (Бурная) саласы арқылы өзеннің барлық ағысымен жүзеге асырылады. Өзеннің су жинау алабының ұзындығы бойынша, өзен көптеген қысқа өзен тәрізді байланыстармен біріктірілген көлдер тізбегіне дейін кеңейеді. Осы көлдердің бірі – Приозерске жақын Уусиярви, Кеңес Одағы оны Вуокса көлі деп атады. Вуокса Ладога көлін Орталық Финляндиямен байланыстырады және бұрын сауда мен байланыс үшін маңызды жол болған. Жердің көтерілуі салдарынан жоғалған батыс саласы, Нева өзені жаулармен тосылған кезде карелиялықтар үшін Фин шығанағына жетудің балама жолы болған. Қазір Сайм каналы Вуоксаны айналып өтеді және ортағасырлық Выборг қаласының жанындағы Выборг шығанағы арқылы Фин шығанағына құяды. Қысқы және Ұлттық соғыстар кезінде Вуокса өзені совет әскерінің шабуылына қарсы финдердің маңызды қорғаныс желісі болды. Маннергейм және VKT желілері оның оңтүстік саласының солтүстік жағалауында орналасқан. Өнеркәсіптік революциядан бастап Вуоксаның шатқалдарынан алынған энергия 19 ғасырдың соңында Вуокса аймағын Финляндияның өнеркәсіптік орталығына айналдырды. Қысқы соғыстан (1940) бері Карелия тасмуы Ресейге тиесілі, және өзеннің тек бір бөлігі Финляндияда қалды. Таинионкоски мен Иматрадағы ірі электр станциялары Финляндияның Иматра қаласында орналасқан. Өзеннің айналасындағы аймақ, соның ішінде Корела бекінісі (бұрынғы Кякисалми), Санкт-Петербург тұрғындары үшін танымал демалыс орны болып табылады. Өзен өз шатқалдарымен әйгілі, мысалы, Иматрадағы Иматранкоски және Лосево (Кивиниеми) ауылындағы шатқалдар. Вуокса мен Суванто/Суходольское көлінің Лосеводағы шатқалдары каяк, каноэ және катамаран жарыстары үшін танымал орын. Қазір Ресейде Лосеводағы шатқалдарды жою және Бурная өзенін, Суходольское көлін және Вуоксаның төменгі бөлігін кеме жүретін каналға айналдыру жобасы талқылануда, бұл Ладога көлін Фин шығанағымен байланыстырып, мұнай танкерлеріне Нева өзенін және Санкт-Петербург қаласын айналып өтуге мүмкіндік береді.
The Vuoksi (Вуокса, historically: "Uzerva"; ; ; Vuoksen) is a river running through the northernmost part of the Karelian Isthmus from Lake Saimaa in southeastern Finland to Lake Ladoga in northwestern Russia. The river enters Lake Ladoga in three branches, an older main northern branch at Priozersk (Käkisalmi), a smaller branch a few kilometers to the north of it, and a new southern branch entering further southeast as Burnaya River (Finnish: Taipaleenjoki), which has become the main stream in terms of water discharge. Since 1857, the old northern distributaries drain only the lower reaches of the Vuoksi basin and are not fed by Lake Saimaa. The northern and southern branches actually belong to two separate river systems, which at times get isolated from each other in dry seasons. The descent between Lake Saimaa and Lake Ladoga is The entire run of the river is via the Priozersk branch, or via the Taipale (Burnaya) branch. It has a drainage basin of For most of its length, the river broadens out to a series of lakes bound together by shorter riverlike connections. One of these lakes, Uusijärvi close to Priozersk, was renamed Ozero Vuoksa ("Lake Vuoksa") by the Soviets. The Vuoksi connects Lake Ladoga with central Finland, and was once an important route for trade and communication. A western branch, which disappeared due to ongoing land uplift, was an alternative route for the Karelians to reach the Gulf of Finland when the Neva River was blocked by enemies. Now the Saimaa Canal bypasses the Vuoksi and enters the Gulf of Finland in the Bay of Vyborg near the medieval city of Vyborg. During both the Winter and Continuation Wars the river Vuoksi was a major Finnish defensive line against the Soviet advance. The Mannerheim Line and VKT line were located along the northern shore of its southern armlet. From the Industrial Revolution, power generated from Vuoksi's rapids made the Vuoksi region Finland's industrial center in the late 19th century. Since the Winter War (1940), the Karelian Isthmus has belonged to Russia and only of the river's length remains in Finland. The major power stations at Tainionkoski and Imatra are on the Finnish side in the city of Imatra. The river's surroundings, including the Korela Fortress (formerly: Käkisalmi), is a popular resort for Saint Petersburg's residents. The river is famous for its rapids, for instance Imatrankoski in Imatra and rapid in the village of Losevo (Kiviniemi). The rapid junction of the Vuoksi and Suvanto/Lake Sukhodolskoye at Losevo is a popular area for kayak, canoe and catamaran competitions. A project is currently being discussed in Russia to destroy the rapids at Losevo and turn the River Burnaya, Lake Sukhodolskoye and lower portions of Vuoksi into a navigable canal, which would connect Lake Ladoga to the Gulf of Finland and allow oil tankers to bypass River Neva and the city of Saint Petersburg.
Геологиялық тарих
Шамамен 5000 жыл бұрын Сайм көлінің сулары Сальпауселкеге еніп, Ладога көлінің солтүстік-батыс бұрышында оған құятын өзенді қалыптастырды, соның нәтижесінде Ладога көлінің деңгейі көтерілді. Ладога көлі кеңейіп, жазық жердегі көлдерді және Вуоксиді су басып, қазіргі Виборгтың шығысындағы Хайнжокиде Балтық теңізімен байланысты. Ладога деңгейі біртіндеп төмендеп, 3100–2400 жылдар шамасында пайда болған Нева өзені Фин шығанағына құйды. Алайда, Вуокси 16 немесе 17 ғасырға дейін Виборг шығанағына тікелей су ағызып тұрды. Жер көтерілуі салдарынан бұл байланыс үзілді. 1818 жылы Суванто көлінен (қазіргі Суходольское көлі, Карелия тасмуының шығыс бөлігіндегі ұзын, тар көл) Ладога көліне көктемгі су тасқынын төмендету үшін канал қазылды. Бірақ канал күтпеген жерден тозып, Тайпалейнйокиге (қазіргі Бурная өзені) айналды. Тайпалейнйоки Сувантоны суға батырып, оның деңгейін төмендетті. Алғашқыда Суванто көлі Кивиниеми (қазіргі Лосево) арқылы Вуоксиге құйған, бірақ осы өзгеріс нәтижесінде су жолы құрғап қалды. 1857 жылы сол жерде арна қазылды, бірақ ағыс бағытын өзгертті, су тасқынына себеп болды, бұл Кивиниемиде кеме жүруді қиындатты. 1857 жылдан бері Суванто және Тайпалейнйоки Вуоксидің оңтүстік тармағын құрап, Ладогаға Кексхолм (қазіргі Приозерск) тұсында құятын бастапқы солтүстік тармақтың деңгейін төмендетіп, негізгі ағысқа айналды.