Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жылқы тұқымы
Horse breed
Клайдсдейл – шотландтық жүк көтеруші жылқы тұқымы. Ол өз атын Шотландияның Клайд өзені төңіресінде орналасқан Клайдсдейл аймағынан алған. Тұқымның тамыры 17 ғасырда, фламандтық айғырлар Шотландияға әкелініп, жергілікті биелермен шағылыстырылғанда басталады; 19 ғасырда шаир қандары қосылды. "Клайдсдейл" деген атау тұқымға алғаш рет 1826 жылы қолданылды; жылқылар Шотландияның көп бөлігіне және Солтүстік Англияға тарады. 1877 жылы тұқымдық қоғам құрылғаннан кейін, мыңдаған Клайдсдейлдер әлемнің көптеген елдеріне, әсіресе Австралия мен Жаңа Зеландияға экспортталды. 20 ғасырдың басында олардың саны азая бастады, себебі олардың көпшілігі Бірінші дүниежүзілік соғыста пайдаланылды, сондай-ақ ауыл шаруашылығының механикаландырылуының артуына байланысты. 1970 жылдары Сирек Тұқымдарды Сақтау қоры (Rare Breeds Survival Trust) бұл тұқымның жойылу қаупі бар деп санады. Содан бері олардың саны сәл өсті. Бұл ірі әрі күшті жылқы, бірақ қазір бұрынғыдай салмақты емес. Дәстүрлі түрде ол ауыл шаруашылығында да, жүк тасымалында да қолданылды. Қазір ол негізінен көлікке арналған жылқы. Оны парадтар мен шерулерде мінуге немесе керуге болады. Америка Құрама Штаттарында Anheuser Busch сыра зауыты жарнама мақсатында сегіз жылқыдан тұратын команданы пайдаланады.
The Clydesdale is a Scottish breed of draught horse. It takes its name from Clydesdale, a region of Scotland centred on the River Clyde. The origins of the breed lie in the seventeenth century, when Flemish stallions were imported to Scotland and mated with local mares; in the nineteenth century, Shire blood was introduced. The first recorded use of the name "Clydesdale" for the breed was in 1826; the horses spread through much of Scotland and into northern England. After the breed society was formed in 1877, thousands of Clydesdales were exported to many countries of the world, particularly to Australia and New Zealand. In the early twentieth century numbers began to fall, both because many were taken for use in the First World War, and because of the increasing mechanisation of agriculture. By the 1970s, the Rare Breeds Survival Trust considered the breed vulnerable to extinction. Numbers have since increased slightly. It is a large and powerful horse, although now not as heavy as in the past. It was traditionally used for draught power, both in farming and in road haulage. It is now principally a carriage horse. It may be ridden or driven in parades or processions. In the United States the Anheuser Busch brewery uses a matched team of eight for publicity.
Тарих
Клайдсдейл атты аты Клайд өзенінің аңғарынан шыққан. XVII ғасырдың соңында Фризия және Фламанд жылқылары Ұлыбританиядан Шотландияға әкелінді және жергілікті биелермен шағылыстырылды. Олардың арасында Локлилохтың Джон Патерсон Англиядан әкелген қара түсті, аты жоқ бие және Гамильтон герцогына тиесілі қоңыр бие болды. "Клайдсдейл" деген атау тұқымға қатысты алғаш рет 1826 жылы Глазгодағы көрмеде қолданылды. Шотландияда 1837 жылдан бастап аудандар арасында биелерді жалға алу жүйесі болды, жазбалары сонау жылдарға дейін сақталған. Осы жүйе арқылы және сатып алу арқылы Клайдсдейл биелері бүкіл Шотландияға және Солтүстік Англияға таратылды. Жергілікті биелермен кеңінен шағылыстыру нәтижесінде, бұл биелер Клайдсдейл типін орналасқан аймақтарда таратып, 1840 жылға қарай шотландтық жұмыс биелері мен Клайдсдейл бірі болды. 1877 жылы Шотландияның Клайдсдейл аттар қоғамы құрылды, ал 1879 жылы Америка Клайдсдейл қауымдастығы (кейін АҚШ-тың Клайдсдейл селекционерлері деп аталды) құрылды, ол АҚШ және Канададағы тұқымды ұнататындарға қызмет етті. Алғашқы американдық тұқымдық кітап 1882 жылы жарық көрді. XIX және XX ғасырларда Шотландиядан экспортталған жылқылардың көп бөлігі Австралия мен Жаңа Зеландияға жіберілді. 1918 жылы Австралияда Commonwealth Clydesdale Horse Society құрылды, ол осы елдегі тұқымдық қауымдастық ретінде танылды. 1906 мен 1936 жылдар аралығында Австралияда Клайдсдейл тұқымы соншалықты кеңінен өсірілді, басқа жұмыс биелері дерлік белгісіз болды. 1960 жылдардың соңында "Клайдсдейлдің тамаша биелері Виктория мен Жаңа Зеландияда өсіріледі; бірақ, кем дегенде бұрынғысында, Англиядан үнемі импорттау арқылы тұқымды сақтау қажет деп есептеледі" делінген. 1924 және 2008 жылдар аралығында Австралияда 25 000-нан астам Клайдсдейл тіркелді. Клайдсдейлдің танымалдылығы оны "Австралияны салған тұқым" деп атауға әкелді.
The Clydesdale horse takes its name from Clydesdale, the valley of the River Clyde. In the late seventeenth century, stallions of Friesian and Flemish stock from the Low Countries were imported to Scotland and bred to local mares. These included a black unnamed stallion imported from England by a John Paterson of Lochlyloch and an unnamed dark brown stallion owned by the Duke of Hamilton. The first recorded use of the name "Clydesdale" in reference to the breed was in 1826 at an exhibition in Glasgow. A system of hiring stallions between districts existed in Scotland, with written records dating back to 1837. Through this system and by purchase, Clydesdale stallions were sent throughout Scotland and into northern England. Through extensive crossbreeding with local mares, these stallions spread the Clydesdale type throughout the areas where they were placed, and by 1840, Scottish draught horses and the Clydesdale were one and the same. In 1877, the Clydesdale Horse Society of Scotland was formed, followed in 1879 by the American Clydesdale Association (later renamed the Clydesdale Breeders of the USA), which served both U. S. and Canadian breed enthusiasts. The first American stud book was published in 1882. Many of the horses exported from Scotland in the nineteenth and twentieth centuries went to Australia and New Zealand. In 1918, the Commonwealth Clydesdale Horse Society was formed as the association for the breed in Australia. Between 1906 and 1936, Clydesdales were bred so extensively in Australia that other draught breeds were almost unknown. By the late 1960s, it was noted that "Excellent Clydesdale horses are bred in Victoria and New Zealand; but, at least in the former place, it is considered advisable to keep up the type by frequent importations from England." Over 25,000 Clydesdales were registered in Australia between 1924 and 2008. The popularity of the Clydesdale led to it being called "the breed that built Australia".
Қорғау мәртебесі
1990 жылдары олардың саны көбейе бастады. 2005 жылы Rare Breeds Survival Trust осы тұқымды "қауіп астында" деп жариялады, яғни Ұлыбританияда 1500-ден аз көбейтілетін аналық ат болды. 2010 жылы Америкалық мал тұқымдарын сақтау қоры Клайдсдейл тұқымын "бақылауда" деп тіркеді, яғни АҚШ-та жыл сайын 2500-ден аз жылқы тіркелді, ал әлем бойынша 10 000-нан аз болды. 2010 жылы әлемдегі жалпы саны 5000-ға жуық деп есептелді, оның ішінде АҚШ және Канадада 4000-ға жуық, ал Ұлыбританияда 800-ге жуық ат болды.
In the 1990s numbers began to rise. By 2005, the Rare Breeds Survival Trust had moved the breed to "at risk" status, meaning that there were fewer than 1500 breeding females in the UK. In 2010 the Clydesdale was listed as "watch" by the American Livestock Breeds Conservancy, meaning that fewer than 2500 horses were registered annually in the USA, and there were fewer than 10,000 worldwide. In 2010 the worldwide population was estimated to be 5000, with around 4000 in the US and Canada, 800 in the UK,
Бұл аттар жақсы дамыған, мықты денелі, иілген мойынды, жоғары жал мен көлбеу иықтарымен ерекшеленеді. Тұқымдық бірлестіктер тұяқтар мен аяқтардың сапасына, сондай-ақ жалпы қозғалысына ерекше назар аударады. Олардың қозғалысы белсенді, тұяқтары анық көтеріледі, күштілік пен сапалылық сезімін береді. Клайдсдейлдер өте энергиялы, Клайдсдейл аттар қоғамы оларды "көңілді мінез-құлық және көзқарас" деп сипаттайды. Дегенмен, тұқымдық бірлестіктер түстің маңызды еместігін, ал денесінде дақтары бар аттардың саны артып келе жатқанын мәлімдейді. Клайдсдейлдерде созылмалы прогрессивті лимфедема қаупі бар екендігі анықталды, бұл адамдардағы созылмалы лимфедемаға ұқсас клиникалық белгілері бар, прогрессивті ісіну, гиперкератоз және алыс аяқ-қолдың фиброзымен сипатталатын ауру. Тағы бір денсаулық мәселесі – аяқ астындағы қауырсыны қалың болғанда болатын тері ауруы. Халық арасында "Клайдтың қышыуы" деп аталатын бұл аурудың себебі маңқа болуы мүмкін деп саналады. Клайдсдейлдердің бетінің айналасындағы қызғылт (пигментсіз) терісі күнге күйіп кетуге бейім.
It is well muscled and strong, with an arched neck, high withers, and a sloped shoulder. Breed associations pay close attention to the quality of the hooves and legs, as well as the general movement. Their gaits are active, with clearly lifted hooves and a general impression of power and quality. Clydesdales are energetic, with a manner described by the Clydesdale Horse Society as a "gaiety of carriage and outlook". Breed associations, however, state that no colour is bad, and that horses with roaning and body spots are increasingly accepted. Clydesdales have been identified to be at risk for chronic progressive lymphedema, a disease with clinical signs that include progressive swelling, hyperkeratosis, and fibrosis of distal limbs that is similar to chronic lymphedema in humans. Another health concern is a skin condition on the lower leg where feathering is heavy. Colloquially called "Clyde's itch", it is thought to be caused by a type of mange. Clydesdales are also known to develop sunburn on any pink (unpigmented) skin around their faces.
Қолданылуы
Клайдсдейл бастапқыда ауыл шаруашылығында, Ланаркширде көмір тасуда және Глазгода ауыр жүк тасуда қолданылған. 1900 жылдардың басында Клайдсдейл айғырларын Дейлс пони еліктерімен шағылыстыру пайдалы деп есептелді, осылайша коммерциялық вагон мен әскери артиллерияны тартуға арналған орташа өлшемді жұмыс аттары шығарылды. Алайда, бірнеше жыл өткен соң, Дейлс тұқымының үштен екі бөлігі Клайдсдейлге жатты. Олар 1916 жылы Дейлс тұқымын сақтау үшін тұқымдық тізілімді құрды, ал 1923 жылы әскер тек Дейлс аттарын сатып алды, онда жүк көтеруші аттың қанының белгілері болмады. Қазіргі Дейлс аттарында Клайдсдейлдің ешқандай белгісі көрінбейді. Клайдсдейл Фризиан, Шир және Дейл аттарымен бірге Ұлыбританиядағы цыған аттарының дамуына үлес қосты, бірақ жазбаша мәліметтер сақталмаған.
The Clydesdale was originally used for agriculture, hauling coal in Lanarkshire, and heavy hauling in Glasgow. In the early 1900s it was considered profitable to breed Clydesdale stallions to Dales Pony mares to create a mid sized draught horses for pulling commercial wagons and military artillery. Unfortunately, after just a few years, the Dales breed was two thirds Clydesdale. They started a breed registry in 1916 to preserve the Dales, and by 1923 the Army was buying only Dales with no signs of carthorse blood. The modern Dales shows no signs of Clydesdale characteristics. The Clydesdale contributed to the development of the Gypsy horse in Great Britain along with Friesian, Shire and Dale, although no written records were kept.