Кіріспе

Будда термині, Будданың шәкірттеріне қолжетімді ағартуға жетекші құралды білдіреді. Шравакаяна (Śrāvakayāna; ; ) – Үнді буддизміндегі үш янаның бірі. Бұл термин сөздік мағынада "тыңдаушылардың [яғни шәкірттердің] көлігі" деп аударылады. Тарихи тұрғыдан, Махаяна буддистік мәтіндерінде ағартуға жететін жолды сипаттау үшін ең көп қолданылған термин осы болды. Шравакаяна – Самиаксаамбудданың үйретіктерін тыңдау (немесе оның ізбасарларының жолын ұстану) арқылы бостандыққа қол жеткізетін Архаттың мақсаттарына жету жолы. Шравакаяна арқылы ағартуға жеткен Будда Шравакабуддха деп аталады, ол Самиаксаамбуддхадан немесе Пратиекабуддхадан өзгеше.

Терминнің қолданылуы

Изабелл Онианс "Махаяна кейде ертедегі буддизмді "Хинаяна, төменгі жол" деп сынайтын болса да, "бұл атаудың екіншілік әдебиетте жиі кездесуі, Үнді мәтіндеріндегі кездесулерге қарағанда әлдеқайда артық" деп мәлімдейді. Ол Махаяншылардың "саяси тұрғыдан дұрыс және көп қолданылатын" терминінің Śrāvakayāna болғанын атап көрсетеді. Дегенмен, "Хинаяна" ("кіші көлік") термині Махаянаға қарама-қарсы, Шравакаяна және Пратиекабуддаяна екеуін де қамту үшін қолданылған.

Махаяна дәстүрінде

4-ғасырдағы Махаяна абхидхарма еңбегі «Абхидхармасамуччаяда» Асанга Шравака көлігін (санскрит: śrāvakayanika) ұстанғандарды сипаттайды. Бұл адамдар нашар қабілеттерге ие, Шравака Дхармасын ұстанады, Шравака Питакасын қолданады, тек өздерінің бостандығына ұмтылады және бостандыққа қол жеткізу үшін бейтараптылықты дамытады. Ал, Пратйэкабудда көлігіндегілер (санскрит: pratyekabuddhayānika) Шравака Питакасын қолданса да, олардың қабілеттері орташа, Пратйэкабудда Дхармасын ұстанады және жеке өзінің толық оянуына (ағартуына) бағытталған.

Савакабудда

Савакабудда – пали тіліндегі термин (санскрит тілінде: Шравакабудда), ол Будданың ағарған шәкіртін атау үшін сирек қолданылады. "Савака" дегені – "естуші", яғни басқалардың нұсқауларын тыңдау арқылы ағарту жолына түскен адам. Арнайы серт берген үй иелері савакалар деп аталады. Мұндай ағарған шәкірттер саммасамбудда алғашқыда үйреткен дхарманы тыңдау арқылы ниббанаға қол жеткізеді. Савакабудда – саммасамбудда мен паччекабуддадан өзгеше. Мұндай адамды "архат" деп атайды. Буддалар өз күш-жігерімен және түсініктерімен ниббанаға жетеді деп саналады. Савакабудда басқаларды да ағартуға жетелеуі мүмкін, бірақ дхарма ұмытылған кезде немесе әлемде оны үйрете алмайды, себебі олар саммасамбуддаға дейін созылатын дәстүрге тәуелді. Савакабудда термині Тхеравада түсіндірмелерінде қолданылады, бірақ Пали канонының кітаптарында кездеспейді.