Антарктиданың құрғақ аңғарлары – мұзсыз, шөлейтті аймақ. Төмен ылғалдылық, таулардың кедергісі, көлдер мен өзендері бар ерекше географиялық орналасқан жер.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Антарктидадағы қарсыз аңғарлар
Snow free valleys in Antarctica
МакМердо құрғақ аңғарлары – Антарктидадағы Виктория жерінде, МакМердо шығанағының батысында орналасқан, көбінесе қардан бос аңғарлардың тізбегі. Құрғақ аңғарлар өте төмен ылғалдылыққа тап болады, ал айналасындағы таулар жақын жердегі мұздықтардан мұздың ағынын тоқтатып тұрады. Мұндағы тау жыныстары граниттер мен гнейстерден тұрады, ал жартасты беткейлерде мүжік топырақтары мен бос қиыршық тастар кездеседі. Бұл Жер бетіндегі ең құрғақ жерлердің бірі, және кейде екі миллион жылға жуық уақыттан бері жаңбыр жаумаған деген қауесет бар, бірақ бұл өте күмәнді, және Құрғақ аңғарларда жаңбыр жауғаны туралы бірнеше айғақтар бар. Аймақ әлемдегі ең экстремалды шөлдердің бірі болып табылады және Вида көлі (тұзды көл) және Оникс өзені (балқыған су ағысы және Антарктиданың ең ұзын өзені) сияқты көптеген ерекшеліктерді қамтиды. Мұндағы мәңгі тоңған жерлерде тірі организмдер табылған жоқ, бірақ тау жыныстарының салыстырмалы түрде ылғалды ішкі бөлігінде эндолиттік фотосинтездік бактериялар тіршілік ететіні анықталды, ал темір мен күкірт негізінде метаболизм жасайтын анаэробты бактериялар Тейлор мұздығының астында өмір сүреді. Аңғарлар МакМердо аңғарлары Антарктиканың арнайы басқарылатын аймағының (ASMA 2) құрамында орналасқан.
The McMurdo Dry Valleys are a row of largely snow free valleys in Antarctica, located within Victoria Land west of McMurdo Sound. The Dry Valleys experience extremely low humidity and surrounding mountains prevent the flow of ice from nearby glaciers. The rocks here are granites and gneisses, and glacial tills dot this bedrock landscape, with loose gravel covering the ground. It is one of the driest places on Earth and is sometimes claimed to have not seen rain in nearly two million years, though this is highly unlikely and several anecdotal accounts of rainfall within the Dry Valleys exist. The region is one of the world's most extreme deserts, and includes many features including Lake Vida, a saline lake, and the Onyx River, a meltwater stream and Antarctica's longest river. Although no living organisms have been found in the permafrost here, endolithic photosynthetic bacteria have been found living in the relatively moist interior of rocks, and anaerobic bacteria, with a metabolism based on iron and sulfur, live under the Taylor Glacier. The valleys are located within the McMurdo Valleys Antarctic Specially Managed Area (ASMA 2).
Климат
Құрғақ аңғарлардың аталу себебі – олардың өте төмен ылғалдылығы және қар мен мұз қабатының болмауы. Бұл жердегі таулардың биіктігі Шығыс Антарктика мұздықтарынан теңізге қарай ағып жатқан мұзды Росс теңізіне жетуден тоқтатып, оларды құрғақ етеді. Аңғарлар континенттің шамамен 0,03% құрайды және Антарктидадағы ең үлкен мұзсыз аймақ болып табылады. Аңғарлардың төбесі шағылмен жабылған, онда мұз кенелінің көпбұрышты пішіндерін көруге болады. Құрғақ аңғарлардағы ерекше жағдайлар катабатикалық желдермен байланысты; бұл суық, тығыз ауаның гравитация күшімен төмен тартылуынан пайда болады. Желдің жылдамдығы жоғарылайды, төмен түскенде қызып, барлық су, мұз және қарды буландырады. Құрғақ жел қарды жылдам буландырып, аз ғана мөлшері топыраққа сіңеді. Жаз айларында бұл процесс бірнеше сағаттың ішінде жүзеге асады. Тағы бір маңызды фактор – жауын-шашынның аз болуы. Бір ғасырлық мәліметтер бойынша, жауын-шашынның орташа мөлшері жылына шамамен, көбінесе қар түрінде болады. Бұл аймақтың ылғалдылығының төмендігіне себеп болады. Жаздың бірнеше аптасында температура мұздықтардың еруіне жеткілікті деңгейге жетеді, нәтижесінде шағын тұщы су ағындары пайда болады. Бұл ағындар аңғарлардың төменгі жағындағы көлдерді сумен қамтамасыз етеді, олар теңізге құйылмайтындықтан, өте тұзды болады.
The Dry Valleys are so named because of their extremely low humidity and lack of snow or ice cover. They are also dry because, in this location, the mountains are sufficiently high that they block seaward flowing ice from the East Antarctic Ice Sheet from reaching the Ross Sea. At , the valleys constitute around 0.03% of the continent and form the largest ice free region in Antarctica. The valley floors are covered with loose gravel, in which ice wedge polygonal patterned ground may be observed. The unique conditions in the Dry Valleys are caused, in part, by katabatic winds; these occur when cold, dense air is pulled downhill by the force of gravity. The winds can reach speeds of , heating as they descend and evaporating all water, ice and snow. The dry wind evaporates the snow rapidly and little melts into the soil. During the summer, this process can take only hours. Another important factor is a lack of precipitation. Precipitation averages around per year over a century of records, almost exclusively in the form of snow. This contributes to the low humidity of the area. For several weeks in the summer, the temperature increases enough to allow for glacial melt, which causes small freshwater streams to form. These streams feed the lakes at the base of the valleys, which do not have outflow to the sea, causing them to become highly saline.
Геология
Макмердо оазисі, Маккелвидің сөзімен айтқанда, шамамен "мұзсызданған таулы шөл" болып табылады және Оңтүстік Виктория жерінің жағалауымен және Полярлық платомен шектеледі. Тейлор және Райт аңғарлары – Трансантарктикалық таулардағы ірі мұзсыз аңғарлар. Бұл "құрғақ аңғарлар" мұздаған көлдер, тұзды тоғандар, құмды төбелер және еріген су ағындары бар дөңгелек мореналарды қамтиды. Негізгі тау жыныстары – Кейі кембрий немесе ерте палеозой дәуірінің Скелтон тобының метаморфтық жыныстары, негізінен Асгард формациясы, ол орташа және жоғары дәрежелі мәрмәр мен кальцидтік шистадан тұрады. Палеозойлық Гранит портының интрузияларына гранитоидтық плутондар мен дикелер кіреді, олар Росс орогенезі кезінде кеш кембрий – ерте ордовик кезеңінде метаседименттік Скелтон тобына енген. Негізгі жыныстар кешені Юралық маяк супертобымен жабылады, ал оның ішінде Феррар долеритінің қабаттары мен тіректері бар. Макмердо жанартау тобы Тейлор және Райт аңғарларының мореналарына базальттық конус тәрізді құрылымдар мен лава ағындары түрінде еніп жатыр немесе олармен араласады. Бұл базальттардың жасы 2,1 мен 4,4 миллион жыл аралығында. Құрғақ аңғарларды зерттеу жобасы (1971–75) Тейлор аңғарындағы плейстоцен қабатының қалыңдығы 137 мен 275 метр аралығында екенін анықтады, ол құмды тастардың, кесек конгломераттардың және қабатталған сазды-сильтті тау жыныстарынан тұрады. Бұл плейстоцен қабаты плиоцен және миоцен диамиктиттерінің үстіне сәйкес келмейтін жабын ретінде орналасқан.
The McMurdo Oasis constitutes approximately of "deglaciated mountainous desert", according to McKelvey, bounded by the coastline of south Victoria Land and the Polar Plateau. The Taylor and Wright Valleys are major ice free valleys within the Transantarctic Mountains. These "dry valleys" include hummocky moraines, with frozen lakes, saline ponds, sand dunes, and meltwater streams. Basement rocks include the Late Precambrian or Early Palaeozoic Skelton Group metamorphic rocks, primarily the Asgard Formation, which is a medium high grade marble and calc schist. The Palaeozoic Granite Harbour intrusives include granitoid plutons and dykes, which intruded into the metasedimentary Skelton Group in the Late Cambrian Early Ordovician during the Ross orogeny. The basement complex is overlain by the Jurassic Beacon Supergroup, which is itself intruded by Ferrar Dolerite sheets and sills. The McMurdo Volcanic Group intrudes, or is interbedded with, the Taylor and Wright Valleys' moraines as basaltic cinder cones and lava flows. These basalts have ages between 2.1 and 4.4 Ma. The Dry Valley Drilling Project (1971–75) determined the Pleistocene layer within the Taylor Valley was between 137 and 275 m thick, and composed of interbedded sandstones, pebble conglomerates, and laminated silty mudstones. This Pleistocene layer disconformably overlies Pliocene and Miocene diamictites.
Өмір
Эндолитті бактериялар құрғақ аңғарларда тіршілік ететіні анықталды, олар құрғақ ауадан қорғалған, салыстырмалы түрде ылғалды тау жыныстарының ішкі бөлігінде қоныстанған. Жазғы мұздықтардың еріген суы топыраққа қажетті қоректік заттардың негізгі көзін құрайды. Ғалымдар Құрғақ аңғарларды Жер бетіндегі Марс планетасына ең жақын орта деп санайды, демек, олар планетадан тыс өмірдің болу мүмкіндігі туралы түсініктер алуға маңызды көз болып табылады. Тейлор мұздығының астында, мұздан төмен температурада темір мен күкірт метаболизміне негізделген анаэробты бактериялар тіршілік етеді. Бұрын, Қанды шарлауықтағы қызыл мұзды балдырлар бояп жатыр деп есептелген, бірақ қазір мұндай түс беруге темір оксидінің жоғары деңгейі себепті екені белгілі. 2013 жылы ирландиялық және американдық зерттеушілер Университет аңғарына экспедиция ұйымдастырып, микробиалды популяцияны зерттеу және Марста сынама алуға арналған бұрғыны тоң топырақта сынап көрді – аңғарлардың ең құрғақ, Марс бетіне ең ұқсас бөліктерінде. Олар тоң топырақта тірі организмдерді таппады, бұл адамдардың барған алғашқы орны және онда белсенді микробиалды өмір жоқ. 2014 жылы Окленд технологиялық университетінің (AUT) ғалымдар тобы Макмердо құрғақ аңғарларында өсімдіктердің базалық карталарын жасау үшін дрондарды пайдаланды. 2015 жылы Жаңа Зеландия Антарктика ғылыми-зерттеу институты AUT-ға ұшқышсыз әуе кемелерін пайдалану әдістерін әзірлеу үшін қаржы бөлді. Антарктидадағы бірнеше жазғы маусымдар бойы AUT тобы сантиметрден төмен ажыратымдылыққа ие үш өлшемді карталар жасады, олар қазір базалық карталар ретінде қолданылуда. Аңғарлардың бір бөлігі 2004 жылы экологиялық қорғалатын аймақ деп жарияланды.
Endolithic bacteria have been found living in the Dry Valleys, sheltered from the dry air in the relatively moist interior of rocks. Summer meltwater from the glaciers provides the primary source of soil nutrients. Scientists consider the Dry Valleys perhaps the closest of any terrestrial environment to the planet Mars, and thus an important source of insights into possible extraterrestrial life. Anaerobic bacteria whose metabolism is based on iron and sulfur live in sub freezing temperatures under the Taylor Glacier. It was previously thought that algae were staining the red ice emerging at Blood Falls but it is now known that the staining is caused by high levels of iron oxide. Irish and American researchers conducted a field expedition in 2013 to University Valley in order to examine the microbial population and to test a drill designed for sampling on Mars in the permafrost of the driest parts of the valleys, the areas most analogous to the Martian surface. They found no living organisms in the permafrost, the first location on the planet visited by humans with no active microbial life. In 2014, drones were used in the McMurdo Dry Valleys by a team of scientists from Auckland University of Technology (AUT) to create baseline maps of the vegetation. In 2015, the New Zealand Antarctic Research Institute granted funding to AUT to develop methods for operating unmanned aerial vehicles. Over successive summer seasons in Antarctica, the AUT team created three dimensional maps with sub centimeter resolution, which are now used as baselines. Part of the Valleys was designated an environmentally protected area in 2004.