Кіріспе
Ірі көлік құралы басқа кіші көліктерді жетектеп, қызмет көрсетеді немесе тасымалдайды.
Аналық кеме – басқа кіші көліктерді жетектеп, қызмет көрсетеді немесе тасымалдайтын ірі көлік құралы. Аналық кеме теңіз кемесі, ұшақ немесе ғарыш кемесі болуы мүмкін. Мысалдарға эксперименталды ұшақтарды зерттеу жұмыстарын жүргізе алатын биіктікке жеткізетін бомбалаушы ұшақтар (мысалы, B-52 ұшағы X-15 ұшағын тасымалдағанда) немесе зерттеу үшін мұхит аймағына шағын суасты кемелерін тасымалдайтын кемелер (мысалы, Атлантис II кемесі Alvin суасты кемесін тасымалдағанда) жатады. Аналық кеме кішігірім көліктерді қайтару үшін де пайдаланылуы мүмкін, немесе оларды босатып, өз жолымен кете алады. Ірі көліктерге қызмет ететін немесе күтім жасайтын кіші кемелер әдетте тендер деп аталады.
Теңіз кемелері
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс XIV типті суасты қайығы немесе Milchkuh (сүт сиыры) – U- қайықтарын жабдықтау үшін қолданылатын үлкен суасты қайықтарының бір түрі еді. Аналық кемелер кішкентай батығыш аппараттар мен суасты қайықтарын зерттеуге тиіс мұхит аймағына жеткізе алады (мысалы, Atlantis II кемесі DSV Alvin-ді тасымалдағандай). Сомалилік қарақшылар Үнді мұхитында өздерінің әрекет ету аумағын кеңейту үшін аналық кемелерді пайдаланады.
Ұшақ
Авиацияда аналық кемелер ұшақ тасымалдағыш, әуеден ұшыру және ұстап алып жүру рөлінде қолданылған. Кейбір ірі, ұзақ қашықтыққа ұшатын ұшақтар паразит ұшақтарға аналық кеме ретінде қызмет етеді. Аналық кеме жиынтық ұшақтың ірі бөлігін де құрауы мүмкін.
Әуе кемелері
Ұлы дирижабльдер дәуірінде АҚШ екі қатты дирижабль – Акрон мен Мейконды салды. Олардың бортындағы ангарлар бірнеше Curtiss F9C Sparrowhawk екі қанатты истребительдерін орналастыруға мүмкіндік берді. Бұл әуе кемелері бірнеше жыл бойы сәтті пайдаланылды. Бұл дирижабльдер ұшақтарды ішкі ангарда "трапеция" арқылы бекітіп сақтады.
Әуеден ұшыру
Аэроұшақпен ұшыру рөлінде ірі тасымалдаушы ұшақ немесе аналық кеме кішірек жүк тасымалдағыш ұшақты ұшыру нүктесіне жеткізіп, содан кейін босатып жібереді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жапондық Mitsubishi G4M бомбалаушысы камиказе шабуылдары үшін қолданылатын ракеталық қозғалтқышты Yokosuka MXY7 Ohka ұшағын нысана кемеге жеткізу үшін пайдаланылды. Германия да реактивті ұшақ таситын бомбалаушыны жоспарлаған, ол Daimler Benz Жобасы C деп аталды.
АҚШ-та NASA тәжірибелік ұшақтарды ұшыру платформасы ретінде өзгертілген бомбалаушыларды пайдаланды. Олардың арасында 1960 жылдары North American X-15 ұшағын бірнеше рет ұшыру үшін модификацияланған Boeing B-52 Stratofortress ұшағының қолданылуы ерекше көзге түсті.
Паразиттерді тасымалдаушылар
Кейбір ұзын қашықтыққа ұшатын ұшақтар аналық кеме ретінде қайта жабдықталды, олар аналық кеменің қызметін кеңейту арқылы қолдайтын, мысалы, барлау жұмыстары үшін немесе жауынгерлік қорғаныс сияқты көмекші рөлдердегі паразит ұшақтарды тасымалдайды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ұшақтарды ұшыру және қайтару үшін қатаң дирижабльдермен алғашқы тәжірибелер жүргізілді. Британдықтар сол кездегі 23-ші класс дирижабльдерін сынақтан өткізді. 1920 жылдары «Дирижабльдерді дамыту бағдарламасы» аясында R33 дирижаблін тәжірибелер үшін пайдаланды. Оның астына ілмек орнатылған де Хавилленд Хамминг Бёрд жеңіл ұшағы ілінді. 1925 жылдың қазан айында эскадрилья басшысы Ролло Хейг R33-тен босатылып, қайта ілінді. Кейін сол жылы тәжірибе қайталанып, Хамминг Бёрд дирижабль жерге қонғанға дейін ілініп тұрды. 1926 жылы екі Глостер Греб истребителін тасымалдап, оларды Пулхам және Кардингтон дирижабль станцияларында босатты. АҚШ-та USS Los Angeles (ZR 3) Akron және Macon әуе кемелері үшін прототиптік сынақтар үшін пайдаланылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде кеңестік Туполев Вахмистров Звено жобасы ТБ 1 және ТБ 3 ұшақтарын 5-ке дейін кішкентай ұшақтарды тасымалдау және ұшыру үшін қайта жабдықтады, әдетте эскорттық истребитель немесе истребитель-бомбалаушы рөлінде. Реактивтік ұшақтардың алғашқы кезеңінде истребительдер ұзақ қашықтыққа ұша алмайтын, сонымен қатар жақын қорғаныс истребительдерімен немесе перехватчиктермен тікелей қақтығыста бәсекелесе алмайтын. Шешім – ұзын қашықтыққа ұшатын бомбалаушылар, олар эскорттық истребительдерін тасымалдап немесе сүйреп әкелді. B-29 Superfortress және B-36 Peacemaker бомбалаушылары RF-84K Thunderflash (FICON жобасы) және XF-85 Goblin истребительдерін тасымалдаушы ретінде сынақтан өтті.
Композиттер
Құрама ұшақта екі немесе одан көп ұшақ бір бөлік ретінде ұшып, кейін бөлінеді. 1930 жылдары британдық Short S.21 Maia эксперименталды ұшатын қайығы Short Mayo Composite екі ұшақты теңіз трансатлантикалық жобасының бас ұшағы қызметін атқарды.
Ғарыш кемесі
Аналық кеме тұжырымдамасы 1960 жылдары Айға қонған кезде қолданылған. 1962 жылғы американдық "Рейнджер" және 1966 жылғы советтік "Луна" экипажсыз қондырғыштары Айға жеткізген аналық кемелерден соңғы сәтте шығарылған, оның бетіне құлап түскен шар тәрізді капсулалар болды. Аполлон бағдарламасында Ай модуліндегі ғарышкерлер Ай орбитасындағы Командалық/Қызметтік модульдің аналық кемесінен бөлініп, жер бетіне түсті, ал Жерге қайту үшін тағы бір рет Ай орбитасында аналық кемемен докталды. Scaled Composites White Knight сериялы ұшақтары өздерінің астында алып жүретін ғарыш кемелерін ұшыруға арналған.
НЛО туралы аңыздар
1947 жылдың жазында АҚШ-та көптеген белгісіз ұшу объектілері (БҰО) байқалды, олардың аналық кемелер екені айтылды. Калифорния штатының Палмдейл қаласындағы әйелдің замандас баспасөзде берген сұхбатында, ол "аналық табақшаның" айналасында көптеген кішкентай табақшалар ұшып жүргенін сипаттады. "Аналық кеме" термині БҰО туралы әңгімелерде Джордж Адамски арқылы танымал болды, ол 1950 жылдары үлкен, сигар тәрізді Венералық аналық кемелерді көріп, олардан кішкентай ұшатын тәрелкелер-барлаушы кемелер ұшып шығатынын мәлімдеді. Адамски осы барлаушы кемелердің ұшқыштарымен, соның ішінде Ортон есімді Венералықпен кездесіп, дос болғанын айтты.
Ғылыми фантастика
Аналық кеме ұғымы ғылыми фантастикада да кездеседі, бұл идеяны флоттағы басқа кемелерге бағынышты, флагмандық кемелерге тең келетін ғарыш кемелеріне дейін кеңейтеді. Осы контексте аналық кеме көбінесе бір сөзбен жазылады: аналықкеме. Аналық кеме өте үлкен болуы мүмкін, оның ішінде флоттың қалған бөлігі үшін база орналасады. Мысалдарға "Үшінші түрдің жақын кездесулері" және "Батлстар Галактика" фильмдеріндегі ірі кемелер жатады.
Басқа тілдерде
Көптеген Азия тілдерінде, мысалы, қытай, жапон, корей және индонезия тілдерінде "аналық кеме" (wikt:母艦, сөзбе-сөз "ана" + "кеме") деген сөз әдетте ұшақ тасымалдағышты білдіреді, оны "ұшақ/авиациялық аналық кеме" (wikt:航空母艦,) деп аударады.