Кіріспе

Халықаралық және отандық туристерге қызмет көрсететін сала. АҚШ-та туризм – жыл сайын миллиондаған халықаралық және отандық туристерге қызмет көрсететін ірі сала. Шетелдіктер АҚШ-қа табиғаттың ғажайыптарын, қалаларды, тарихи ескерткіштерді және ойын-сауық орындарын көру үшін келеді. Америкалықтар да осындай тартымды жерлерді, сондай-ақ демалыс және саяхат аймақтарын іздейді. АҚШ-та туризм 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында қалалық туризм түрінде қарқынды дамыды. 1850-ші жылдарға қарай АҚШ-та туризм мәдени қызмет ретінде де, өнеркәсіп ретінде де қалыптасқан болатын. Нью-Йорк, Лос-Анджелес, Чикаго, Бостон, Филадельфия, Вашингтон және Сан-Франциско сияқты АҚШ-тың ірі қалалары 1890 жылдан бері көптеген туристерді тартты. 1915 жылы қалаларды аралау американдықтардың көзқарасында, ұйымдастыруында және қозғалысында маңызды өзгерістерге әкелді. 20-шы ғасырдың басында автомобильдердің таралуының арқасында көптеген адамдар саяхаттауды бастады. Сол сияқты, әуе қатынасы 1945-1969 жылдары саяхатқа революция жасады, бұл АҚШ-тағы туризмге үлкен үлес қосты. 2013 жылдың ақпан айында АҚШ-қа саяхаттайтын шетелдік туристердің саяхат және туризмге байланысты тауарлар мен қызметтерді сатып алуы 10,9 миллиард долларды құрады. 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін АҚШ-тағы саяхат және туризм саласы бірінші болып теріс әсер көрген экономикалық секторлардың бірі болды. АҚШ-та туризм 29 штаттағы ең ірі үш жұмыс берушінің бірі болып табылады, 2004 жылы 7,3 миллион адамды жұмыспен қамтып, 2005 жылы АҚШ-та туристердің 1,19 миллиард сапары тіркелді. 2007 жылғы мәліметтер бойынша, АҚШ үкіметімен танылған 2462 ұлттық тарихи ескерткіш бар. 2018 жылдың мәліметтері бойынша Нью-Йорк АҚШ-тағы ең көп саяхатталатын қала болып табылады, одан кейін Лос-Анджелес, Орландо, Лас-Вегас және Чикаго келеді. Америка Құрама Штаттары кез келген басқа елге қарағанда туристерге көбірек ақша жұмсайды, бірақ Франция мен Испаниядан кейін туристер саны бойынша үшінші орында тұрады. Бұл айырмашылық АҚШ-тағы ұзақ тұрумен түсіндірілуі мүмкін. 1800 жылдары локомотивтік бумен жұмыс істейтін пойыздың пайда болуы туристерге оңай және жылдам саяхаттауға мүмкіндік берді. АҚШ-та 1840 жылы 2800 миль (4506 км) теміржол желісі салынды, 1860 жылы АҚШ-тың барлық ірі шығыс қалалары теміржолмен байланысты, ал 1869 жылы алғашқы трансамерикалық теміржол желісі аяқталды. Йосемити паркі 1850-ші жылдардың соңы мен 1860-шы жылдардың басында ұлттық символ және аймақтың экзотикалық кереметін бейнелейтін орынды іздеген көрермендер үшін туристік орын ретінде дамыды. Нью-Йорк халқы 1840 жылы 300 000 адамнан 1850 жылы 800 000 адамға дейін өсті. Чикаго халқы 1840 жылы 4000 тұрғынынан 1870 жылы 300 000-ға дейін күрт өсті. Сөздіктерде "турист" сөзі алғаш рет 1800 жылдары пайда болды, ол Еуропаға бара жатқандарды немесе Нью-Йорк пен Жаңа Англиядағы табиғи ғажайыптарды аралап жүргендерді білдірді. 19-шы ғасырда қалалық туризм көп болған жоқ, себебі американдық қалаларда Еуропаға мыңдаған адамды тартқан сәулет және өнер жетіспеді. Америкалық қалалар көбінесе сезімталдарды жағымсыздық пен коммерциялықтау арқылы ренжітіп, таң қалдырмады немесе эстетикалық ләззат алдырмады. Кейбір туристер жаңа қалалардың тез өсіп-өнуіне қызығушылық танытты: "Әлемнің қалай пайда болғанын, табиғи және жасалған әлемнің қалай қалыптасқанын көру – қызықты нәрсе", - деп жазды 1837 жылы ағылшын жазушысы Харриет Мартино. Америкалық қалалар дамыған сайын, ақылсыздарды, мүгедектерді және қылмыскерлерді қабылдау және күту үшін жаңа мекемелер салынды. 1817 жылы Хартфордтағы Саңырауларға арналған американ мектебі, 1825 жылы Оссининг, Нью-Йорк штатының түрмесі (қазір Синг-Синг деп аталады), 1827 жылы Уэтерсфилдтегі Коннектикут штатының түрмесі, 1831 жылы Маунт-Оберн зираты, 1832 жылы Перкинс соқырлар мектебі және 1833 жылы Вурчестер штатының ауруханасы ашылды. Бұл мекемелер американдықтар мен шетелдік қонақтардың қызығушылығын тудырды. Америка түрме жүйесінің жанкүйері болған ағылшын жазушысы және актрисасы Фанни Кембл сонымен қатар табиғаттың жаңа құрылыстардың пайдасына жойылып бара жатқанына алаңдады. 1830-шы, 40-шы және 50-ші жылдары жарық көрген жолдамаларда жаңа түрмелер, панаханалар және саңыраулар мен соқырларға арналған мекемелер сипатталды және туристерді осы орындарға баруға шақырды. Чарльз Диккенс, Харриет Мартино, Лидия Сигорни және Каролина Гилман жазған осы сапарлар туралы мәліметтер журналдарда және саяхат кітаптарында жарияланды. Оларды қосқан ғимараттар монументалды болды, көбінесе жетістіктің символы ретінде төбелерге орналастырылды. 1900-шы жылдардың басында автомобильдердің дамуымен бірге 1908 жылы Форд Модель Т енгізілді. 1900 жылы АҚШ-та 8000 автомобиль тіркелген, бірақ 1911 жылға қарай бұл көрсеткіш 619 000-ға жетті. Модель Т енгізілген 1908 жылға қарай, әр 44 АҚШ отбасына бір автомобиль шамасында болды. 1930-шы жылдары АҚШ-та демалыс кешендері бар қонақүйлердің дамуы танымал болды. Қолжетімді клубтық демалыс түрлері демалыс нарығының кең ауқымын қамтыды. Флориданың ақ құмды жағажайлары, жылы қысқы температурасы және жүзу, балық аулау, қайықпен жүзу және жаяу серуендеу сияқты әртүрлі іс-шаралар туристерді штатқа тартты. 1930-шы жылдары сәулетшілер Майами-Бичте Ар-деко стиліндегі ғимараттарды жобалады. Қонақтар әлі де Майамидің Ар-деко ауданына қызығушылық танытады. Бірінші жылында парк Орландо экономикасына 14 миллиард доллар қосты.

ХХ ғасырдың аяғы

1945-1969 жылдар аралығындағы әуе тасымалындағы революция АҚШ-та туризмнің өркендеуіне зор үлес қосты. Осы ширек ғасырдың ішінде коммерциялық авиация 28 орындық ұшақтардан, сағатына 300 шақырымнан кем жылдамдықпен ұшатындардан, 150 орындық реактивтік ұшақтарға дейін жетіп, құрлықтарды басып өтетіндей деңгейге көтерілді. Осы кезеңде АҚШ-та әуе тасымалы жаңалықтан бизнесмендер мен демалысқа шығушылар үшін күнделікті жағдайға айналды. Авиациялық технологияның қарқынды дамуы, АҚШ-тағы экономикалық өркендеу және әуе тасымалына деген сұраныс АҚШ-тағы коммерциялық авиацияның алғашқы қадамдарына ықпал етті. 1997 жылы көрсеткіш 612,8 миллионға жетті. 1950 жылы халықаралық бағыттардан түскен кіріс 2,1 миллиард АҚШ долларын құраса, 1997 жылы ол 443,7 миллиард АҚШ долларына жетті.

21 ғасыр

АҚШ-тағы саяхат және туризм индустриясы 11 қыркүйекке жасалған терактілердің алғашқы коммерциялық құрбандарының бірі болды. Террористер төрт коммерциялық авиалайнерді құрал ретінде пайдаланды, олардың барлығы Нью-Йорк қаласына, Вашингтонға, Колумбия округіне және Пенсильванияға жасалған шабуылдарда жойылды, нәтижесінде шамамен 3000 адам қаза тапты. Ұшулар қайта басталғаннан кейінгі толық аптада жолаушылар саны шамамен 45 пайызға төмендеді, 11 қыркүйекке дейінгі аптада 9 миллионнан 5 миллионға дейін азайды. АҚШ-тың шетелге саяхат нарығы қысқа мерзімде сезімтал, бірақ 2001 жылғы 11 қыркүйек терактілерінен кейін 2002 жылдың ақпанына қарай қалпына келгені ең таңғажайып нәтижелердің бірі болды. Бұл жылдам жандану көптеген сарапшылардың бес ай бұрын болжағаннан тезірек болды. АҚШ экономикасы 2007 жылы айтарлықтай баяулады, негізінен жылжымайтын мүліктің құлдырауы, жанармай бағасы және осыған байланысты қаржылық қиындықтар себеп болды. Көптеген экономистер экономика 2007 жылдың соңында немесе 2008 жылдың басында төмендеуге түсті деп санайды. 2015 жылы Флориданы 100 миллион турист барды, бұл ел үшін рекордтық көрсеткіш.

Көрікті жерлер

Америка Құрама Штаттарында ойын-сауық парктері, фестивальдер, құмар ойындар, гольф алаңдары, тарихи ғимараттар мен ескерткіштер, қонақүйлер, мұражайлар, галереялар, табиғатта демалу, шипажайлар, мейрамханалар және спорт сияқты көптеген туристік тартымдылықтар бар.

Саяхат ескертулері

АҚШ-та көптеген жаппай оқ жарылысы болғаннан кейін, Amnesty International 2019 жылдың тамызында саяхат қауіпсіздігі туралы ескерту жасады. Кейбір елдер де саяхат туралы ескертулер шығарды.