Кіріспе
Жаңа Зеландияның Тасман ауданы – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік-батысындағы жергілікті басқару ауданы. Ол Кантербери аймағы, Батыс жағалау аймағы, Марлборо аймағы және Нельсон қаласымен шектеседі. Оны Ричмондта орналасқан Тасман аудандық кеңесі басқарады, бұл біртұтас билік, және Мотуека мен Алтын шығанақ / Мохуадағы шалғайдағы елді мекендерге қызмет ететін қауымдық кеңестері бар. Нельсон қаласының Тасман ауданынан бөлек өз біртұтас билігі бар, және олар кейбір жағдайларда бір аймақ ретінде қарастырылады, бірақ жергілікті басқару функциялары немесе ресурстарды басқару (жоспарлау) функциялары үшін емес.
Tasman District is a local government district in the northwest of the South Island of New Zealand. It borders the Canterbury Region, West Coast Region, Marlborough Region and Nelson City. It is administered by the Tasman District Council, a unitary authority, which sits at Richmond, with community boards serving outlying communities in Motueka and Golden Bay / Mohua. The city of Nelson has its own unitary authority separate from Tasman District, and together they comprise a single region in some contexts, but not for local government functions or resource management (planning) functions.
Атауы
Тасман шығанағы – Оңтүстік аралдың солтүстік жағалауындағы ең ірі ойыс. Ол голланд теңізшісі, саяхатшы және саудагері Абель Тасманның құрметіне аталған. Ол 1642 жылдың 13 желтоқсанында Голландтік Шығыс Үндістан компаниясының экспедициясы барысында Жаңа Зеландияны бірінші болып тапқан еуропалық болды. Тасман шығанағы оған іргелес ауданға да осы атты берді, ол 1989 жылы негізінен Ваймеа және Голден Бэй округтерінің қосылуы арқылы құрылды.
Тарих
Дәстүр бойынша, маори вака Уруао 12 ғасырда Тасман шығанағына Вайтаха халқының ата-бабаларын жеткізді. Археологиялық дәлелдер ерте маори қоныс аударушылары аймақты мұқият зерттегенін, негізінен мол тамақ болатын жағалауға қоныстанғанын көрсетеді. Аймаққа тайпалардың кезегімен кіруі қоныстану процесін үзіліске ұшыратқан, айтарлықтай соғыстар болғанын көрсетеді. 1828 жыл шамасында Нгати Тоа (Те Раупараха басшылығымен) және одақтас солтүстік тайпалары – Нгати Раруа мен Нгати Тама Оңтүстік аралға жорық бастады. Олар Farewell Spit-тен Уайрау өзеніне дейінгі аумақтың көп бөлігін басып алды. Англиядан келген британдық иммигранттар 1842 жылы Нельсонға келді, ал капитан Артур Уэйкфилд басшылығымен аймақтың еуропалық қоныстануы басталды. 1853 жылдан 1876 жылға дейін қазіргі Тасман округінің аумағы Нельсон провинциясының құрамына кірді. 1850 жылдары ауыл шаруашылығы және мал шаруашылығы дамыды, ал Уаймеа жазығында және Мотуэкада елді мекендер пайда болды. 1856 жылы Коллингвуд маңынан алтынның табылуы Жаңа Зеландиядағы алғашқы алтын асығушылығын тудырды. 1920-1930 жылдары темір зауыты жұмыс істеген Онекакада темір кенінің маңызды қоры табылды. Жеміс өсіру 19 ғасырдың соңында басталды. 1945 жылға қарай ол жергілікті экономикаға маңызды үлес қосты, және бұл маңыздылығы бүгінге дейін сақталуда. Жергілікті басқарудың әкімшілік бірлігі ретінде Тасман округі 1989 жылы Нельсон-Марлбороу аймақтық кеңесі құрамында құрылды. Тасман округі кеңесі 1992 жылы біртұтас билікке ие болды.
География
Тасман ауданы – Жаңа Зеландияның Оңтүстік аралының солтүстік жағының батыс бұрышында орналасқан кең аумақ. Оның жер аумағы 9616 шаршы шақырымды құрайды. Батысында Матири жоталары, Тасман таулары және Тасман теңізі жатыр. Солтүстік жағында Тасман және Алтын шығанақтары теңізге қарайтын шекарасын құрайды, ал шығыс шекарасы Нельсон қаласының жиегіне дейін созылып, Спенсер тауларының бір бөлігімен қатар Сент-Арно және Ричмонд жоталарын қамтиды. Виктория таулары Тасманның оңтүстік шекарасын белгілейді, ал ауданның ең биік нүктесі – 2340 метрлік Франклин тауы. Ландшафты алуан түрлі: кең таулы аймақтардан бастап аңғарлар мен жазықтарға дейін, осы аумақты Буллер, Мотуэка, Аорере, Такака және Вайроа сияқты ірі өзендер кесіп өтеді. Оуэн және Артур таулары маңындағы әк тасына толы аймақ кең үңгірлер желісімен ерекшеленеді, соның ішінде Жаңа Зеландиядағы ең терең үңгірлер – Эллис бассейні мен Неттлбед. Мұнда жинақы өсімдіктер мен құстар, алтын құмды жағажайлар, ерекше 40 шақырымдық Farewell Spit құмды шығанағы және шығанақтар мен өзендерде мол балық аулау мүмкіндігі бар. Осы байлықтар ауданды туристер арасында танымал орынға айналдырды. Тасманда үш ұлттық саябақ орналасқан: Абель Тасман ұлттық саябағы (Жаңа Зеландиядағы ең кішісі, 225,41 км²), Нельсон көлдері ұлттық саябағы (1017,53 км²) және Кахуранги ұлттық саябағы (4520 км²). Мурчисон қаласының оңтүстік-батысында орналасқан Маруя сарқырамасы 1929 жылғы Мурчисон жер сілкінісі кезінде пайда болды, сол кезде құлау арнаны жапқан.
Демография
Тасман округінің аумағы бар, және 2023 жылғы санақ бойынша халық саны шамамен құрайды, бұл Жаңа Зеландия халқының %-ын білдіреді. Халық тығыздығы шаршы километрге адамды құрайды. Тасман округінің халқы 2018 жылғы Жаңа Зеландия санағында 52 389 адамды құрады, бұл 2013 жылғы санақтан бастап 5 232 адамға (11,1%) және 2006 жылғы санақтан бастап 7 764 адамға (17,4%) артты. 19 545 шаңырау бар, олардың ішінде 26 028 ер адам және 26 361 әйел бар, нәтижесінде әйелдерге шаққанда ер адамдардың қатынасы 0,99-ды құрайды. Орташа жас 46,0 жас (жалпыұлттық орташа жас 37,4 жасқа қарағанда), оның ішінде 9 534 адам (18,2%) 15 жасқа дейін, 7 626 (14,6%) 15-29 жас аралығында, 24 258 (46,3%) 30-64 жас аралығында және 10 974 (20,9%) 65 және одан асып түсетін жастағы адамдар бар. Ұлттық құрамында 92,6% еуропалықтар/пакеха, 8,7% маори, 1,6% пасифика, 2,8% азиялықтар және 2,0% басқа ұлт өкілдері бар. Адамдар бірнеше ұлттық топқа жатуы мүмкін. Шетелде туғандардың үлесі 18,8% құрайды, бұл жалпыұлттық көрсеткіштен (27,1%) төмен. Санақтың діни көзқарасы туралы сұраққа кейбір адамдар жауап бермесе де, 58,7% дінсіз, 30,2% христиан, 0,3% маори дінін ұстанады, 0,3% индуист, 0,1% мұсылман, 0,9% буддист және 1,8% басқа діндерді ұстанады. 15 жастан асқандардың 7 479-ы (17,5%) жоғары білімге ие, ал 8 394-і (19,6%) білімі жоқ. Орташа табыс 28 800 долларды құрайды, бұл жалпыұлттық көрсеткіштен (31 800 доллар) төмен. 5 637 адам (13,2%) 70 000 доллардан астам табыс табады, бұл жалпыұлттық көрсеткіштің 17,2% құрайды. 15 жастан асқандардың жұмыс жағдайы бойынша 20 061 адам (46,8%) толық жұмыспен қамтылған, 7 623 адам (17,8%) жартылай жұмыспен қамтылған, ал 1 038 адам (2,4%) жұмыссыз. Тасман аймағындағы ірі iwi – Ngāti Rarua, Ngāti Tama (Алтын шығанақ/Mohua және Тасман шығанағы), Te Ātiawa, Ngāti Koata, Ngāti Kuia (Тасман шығанағының шығыс бөлігі) және Poutini Ngāi Tahu (оңтүстік аймақтар). Тасман округінде неміс тілі ағылшын тілінен кейін екінші орында тұрса, Жаңа Зеландияның көптеген аймақтарында маори тілі екінші орында тұрады. Бұрынғы танымал тұрғындарының қатарында "ядролық физиканың әкесі" атанған сэр Эрнест Резерфорд, бұрынғы премьер-министрлер Билл Роулинг және сэр Кит Холиоак, сондай-ақ 1929-1946 жылдар аралығында Жаңа Зеландияның бас судьясы болған сэр Майкл Майерс бар.
Үкімет
Тасман аудандық кеңесінің (бірлік әкімшілік) бас кеңсесі Ричмондта, іргелес Нельсон қаласына жақын, солтүстікке қарай орналасқан. Жергілікті басқарудың басшысы – әкім. Мотуека және Голден Бэйдегі шалғайдағы аудандарға қызмет ету үшін қоғамдық кеңестер құрылған.
Экономика
Нельсон аймағының (Тасман ауданы және Нельсон қаласының) субұлттық ЖІӨ-сі 2003 жылы 2,343 миллиард АҚШ долларына бағаланды, бұл Жаңа Зеландияның ұлттық ЖІӨ-сінің 2% құрайды.