Кіріспе
Құс түрі. Тоқылдақ ағаш жылдамдығы (Hemiprocne coronata) – ағаш жылдамдығының бір түрі. Бір кезде ол шығыс туысы – сұр құйрықты ағаш жылдамдығымен (Hemiprocne longipennis) бір түр деп есептелген, бірақ олардың ареалдары қабаттасқан жерде будандаспайды. Ол ұшу кезінде ұзын, иілген қанаттарымен және терең тілімделген құйрығымен ерекшеленеді, ол көбінесе тар және сүйір болып көрінеді.
The crested treeswift (Hemiprocne coronata) is a species of tree swift. It was for some time considered the same species as its eastern relative, the gray rumped treeswift (Hemiprocne longipennis), but they do not interbreed where their ranges overlap. It is distinct in flight, with long, bowed wings and a deeply forked tail that usually appears narrow and pointed.
Сипаттама
Қалқаншалы ағашқақ – ұзындығы бойынша ірі, жұқа денелі құс. Бұл түрдің жоғарғы жағы көгершін сұрғылт, ал астыңғы жағы ақ. Ұзын, иілген қанаттары жоғарыдан қараңғырақ сұр түсті. Бұл ағашқақтың басында қысқа шошасы және ұзын, терең тілімделген құйрығы бар. Ересектегі аталықтарының беті мен құлақ үсті қызғылт сары түсті, көзінің астында жіңішке ақ жолақ және ақ суперцилийдің белгілі бір іздері бар. Аналықтарының бетінен көзіне дейін жіңішке ақ жолақ жүреді. Жастардың басы мен қанаттары қара сұр түсті, бірақ қауырсындарының шеттері ақ, ал қалған жұмсақ қауырсыны ересектеріне қарағанда әлдеқайда жолақты. Олар кішкентай топтарда ашық орман ішінде кең шеңберлермен ұшып жүреді, кейде биік, жапырақсыз ағаштардың басына қонады. Қонақтап тұрғанда тік тұрғандай көрінеді. Бұл түрдің дауысы қатаң “kee kyew” немесе үш буынды “kip kee kep” болып келеді, ортаңғы буынға баса назар аударылады. Hemiprocne туысын 1829 жылы Кристиан Людвиг Ницш құрған, бірақ бұл түр бұрын Dendrochelidon және Macropteryx туыстарына қателікпен жатқызылған. Хинарлық зерттеуші Джердон бұл түрді серкелер мен қарлығаштар арасындағы байланыс деп санаған, себебі олардың жұмсақ қауырсындары серкелерге тән емес. Диллон Рипли оңтүстік Гуджараттағы Раджпипладан Салим Али алған мысалынан жаңа dryas подвидын сипаттаған. Ол оның жоғарғы жағы белгілі түрлерге қарағанда ашық сұр түсті деп есептеген. Алайда, қазір бұл жарамды подвид деп саналмайды және кең таралған түрдің ішіндегі айырмашылықты көрсетеді. Бұл туыс Hemiprocnini тайпасының жалғыз өкілі болып табылады, морфологиялық кладистикаға сүйенсек, ол Cypseloidini тайпасынан (кейбір зерттеушілер Hemiprocne-нің базалды екенін айтады) және Collocaliini тайпасынан, сондай-ақ одан да жоғарырақ тұрған Chaeturini және Apodini тайпаларынан көбірек дамыған. Стернумның артқы бөлігінде екі тесік немесе форамен бар және бесінші реттік қауырсын жоқ (бұл Cypseloides-пен ортақ сипаттама, диастаксикалық деп аталады), ал басқа серкелерде бесінші реттік қауырсын болады (және олар эутаксикалық деп аталады). Барлық серкелер сияқты, бұл түр де ұя саларда сілекейін пайдаланады, бірақ оның барлық саусақтары Apodini-дегідей алға қарамайды.
Таралуы және мекендейтін ортасы
Қалқанды ағашқұс – Үндістан субконтинентінде кең таралған, тұрақты мекендейтін құс. Ол Үндістан, Шри-Ланка, Бутан, Бангладеш, Непал, Мьянма, Таиланд, Вьетнам, Камбоджа, Лаос және Қытайда кездеседі. Қалқанды ағашқұс ауада ұшқанда жәндіктерді (оның ішінде бал араларын) ұстап жейді. Олар кейде бірігіп қыстайды.
Мәртебе
Төбесі бар ағашқұс өте кең ареалда таралған, популяциясы тұрақты болып көрінеді және салыстырмалы түрде көп кездеседі. Осы себептерге байланысты, IUCN оны "Қауіпсіздік деңгейі ең төмен" санатына енгізді.