Кіріспе

1292-1296 жылдар аралығында Шотландия королі Джон Балиол немесе Джон де Балиол (шамамен 1249 – 1314 жылдың соңы), «бос пальто» (Toom Tabard) деген қос есіммен белгілі болды. Оның ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Норвегия ханшайымы Маргарет қайтыс болғаннан кейін Шотландия биліксіздік кезеңіне енді, сол кезде Шотландия тәжіне бірнеше талапкерлер күресті. Баллиол Англия королі Эдуард I басқарған таңдаулы дворяндар тобы тарапынан Шотландияның жаңа королі ретінде таңдалды. Эдуард Шотландияны бағындыру үшін ықпалын пайдаланды және Шотландияны Англияның вассалы ретінде қарастырып, Баллиолдың жеке билігін әлсіретті. Шотландия істеріне Эдуардтың араласуы Баллиолдың билігіне нұқсан келтірді, нәтижесінде шотланд дворяндары оны тақтан түсіріп, орнына он екі адамнан тұратын кеңес тағайындады. Бұл кеңес Франциямен «Ескі Одақ» деп белгілі келісімге қол қойды. Жауап ретінде Эдуард Шотландияға шапты, осылайша Шотландия тәуелсіздік соғысы басталды. 1296 жылы шотланд әскері жеңілгеннен кейін Баллиол тақтан бас тарды және Лондон мұнарасына қамалды. Кейіннен Баллиол Франциядағы өзінің иеліктеріне жіберілді және саяси өмірден мүлдем шеттетіліп, қарапайым өмір сүрді. 1306 жылы Роберт Брюс таққа отырғанға дейін Шотландия монархсыз қалды. Джон Баллиолдың ұлы Эдвард Баллиол кейіннен Роберттің ұлы Дэвид кәмелетке толмаған кезінде Брюстің талабына қарсы Шотландия тәжіне талап етуге тырысты.

Атауы

Норман француз тілінде оның аты Йохан де Бейлиоль; орта шотланд тілінде Джон Баллиун, ал шотланд гаэлінде Иан Бейлиоль. Шотландияда ол Тоом Табард деген лақап атымен белгілі болды, бұл әдетте «бос тон» дегенді білдіреді, яғни ол тиімді патша болмады. Басқаша айтқанда, «тон» сөзі елтаңбаға қатысты болуы мүмкін; немесе Балиол елтаңбасына, ол шеңберлі қарапайым қалқан, сондай-ақ «ішкі қалқан» деп те аталады, немесе оның елтаңбасы жұрт алдында оның табарынан алынып тасталған болуы мүмкін.

Ерте өмір

Балиолдың ерте өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол 1248 және 1250 жылдар аралығында белгісіз жерде дүниеге келген; мүмкін болатын жерлер Галлоуэй, Пикардия және Дарем графтығындағы Барнард қамалы. Ол Барнард қамалының лорды (Оксфордтағы Балиол колледжінің негізін қалаушы) Джонның 5-ші бароны Балиолдың және оның әйелі Галлоуэйлік Дерворгилланың ұлы. Дерворгилла – Галлоуэй лоры Аланның қызы және Хантингдон графы Дэвидтің немересі, ол Арыстан Уильямның ағасы болған. Анасынан ол Галлоуэйдегі маңызды жерлерді, Галловидтерге билік ету құқығын, сондай-ақ Хантингдон мұрасынан қалған ағылшын және шотланд иеліктерін мұраға алды. Әкесінен Англия мен Францияда, мысалы, Гертфордширдегі Хитчин сияқты кең иеліктерді мұра етті.

Шотландияның патшасы ретінде қосылу

1284 жылы Баллиол Скон қаласында өткен парламентке қатысты, онда Норвегияның Маргарет қызы Александр III патшаның мұрагері ретінде мойындалды. 1286 жылы Александр III және 1290 жылы Маргарет қайтыс болғаннан кейін Джон Баллиол «Ұлы дау» процесінде Шотландия тәжі үшін күресті. Шотландиялық сарапшылардың Баллиолдың пайдасына шығарған шешімі 1292 жылғы 17 қарашада Бервик қамалының Үлкен залында жарияланды.

Тағзылық

Шотландияның Франциямен келісім жасасқанына жауап ретінде Эдуард I Шотландияға басып кірді, соның нәтижесінде Шотландияның тәуелсіздік соғысы басталды. Шотланд әскері Дунбарда жеңіліске ұшырады, ал ағылшындар 1296 жылдың 27 сәуірінде Дунбар қамалын басып алды. Баллиол папа Бонифаций VIII-нің қарауына, паптық резиденцияда тұру шартымен жіберілді. Ол шамамен 1301 жылдың жазында босатылып, қалған өмірін отбасының ата-бабалық иеліктерінде, Пикардиядағы Хеликуртта өткізді. Келесі бірнеше жылда Эдуардқа қарсы бірнеше шотландтық көтеріліс болды (мысалы, 1297 жылы Уильям Уоллес және Эндрю Морей басшылығымен). Уоллес қолбасшы болып тағайындалғанда, ол король Джон Баллиолдың атынан әрекет ететінін мәлімдеді. Алайда, Баллиолдың номиналды үй қамауында болуы, шотландтардың Париж бен Римдегі дипломатиялық әрекеттеріне қарамастан, оның Шотландияға оралуына және босатылуы үшін күрес жүргізуіне мүмкіндік бермеді, сондықтан бұл талап күмәнді бола бастады. 1302 жылдан кейін ол шотландтарға жеке қолдау көрсетуді тоқтатты және Эдуард Баллиолға өкілдік арқылы адалдық пен құрмет көрсетуді талап етті. Агнес (немесе Мод немесе Энн) Баллиол (іс жүзінде оның қарындасы болуы мүмкін), Брайан ФицАланмен, ФицАлан лордымен, және Маргарет Баллиол, Сэре Джон Сент Клермен, Сэссекс графтығының Шығыс Гринстед қаласының рыцарымен үйленді.

Шығармалық бейнелер

Джон Баллиол, тарихи драма. Бес актіде (1825), Уильям Теннанттың оның өміріне арналған пьесасы.