Кіріспе

Құс түрі

Африкалық жалқы құбыршық (Polyboroides typus) – жыртқыш құс. Оның ұзындығы шамамен 60-70 см. Ол Сахараның оңтүстігіндегі Африканың көп бөлігінде көбейеді. Осы туыстың екінші мүшесі – Мадагаскарлық жалқы құбыршық (Polyboroides radiatus).

Сипаттама

Африкалық сойқышы – орташа мөлшердегі жыртқыш құс. Жоғарғы жағы, басы және кеудесі ақшыл сұр түсті. Құрсағы жіңішке қара жолақты ақ түсті. Кең қанаттары ақшыл сұр, ал артқы шеті қара, ақ сызықпен жиектелген. Құйрығы қара, бірақ бір кең ақ жолағы бар. Жүзінде әртүрлі түсті, көбінесе қызыл немесе сары түсті, ашық тері бөлігі бар. Еркек және ұрғашы құстардың түсі шамалас, бірақ жас құстарда сұр түс орнына ақшыл қоңыр, ал қара түс орнына қоңыр түс болады. Бұл түрдің ерекше қасиеті – оның екі буынды білезіктері, олардың көмегімен ол әдетте қол жеткізе алмайтын тесіктер мен жарықтардағы жемге жете алады. Ұқсас аяқ құрылымы мен мінез-құлқы Неотропикалық кранды соколда және жойылып кеткен Австралиялық Пенганада да кездеседі; бұл конвергентті эволюцияның мысалы. Дауысы – сыбызғы тәрізді.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Африкалық құбыршық бүркіттер Сахараның оңтүстігінде кең таралған жыртқыш құстар, ең көп Батыс Африканың тропикалық аймақтарында кездеседі, ал Шығыс және Оңтүстік Африкада сиректеп табылады. Африкалық құбыршық бүркіттер мекендеу ортасына бейімделеді, Орталық Африка Республикасындағы Дзанга-Санга арнайы қорығында келесі мекендеу орындарында қоныстанады: тығыз жаңбырлы ормандар, орман шеттері, су жағалаулары, егістік жерлер және адамдар тұратын аймақтар. Африкалық құбыршық бүркіттер бейімделгіш және қалалық, сондай-ақ ауылдық жерлерде де өмір сүре алады, және олар Гвинея-Бисаудың шығысындағы дәстүрлі ауылдардағы ең көп кездесетін жыртқыш құстардың бірі болып табылады. Африкалық құбыршық бүркіттер қалалар мен қалалық бақшалардағы пальма ағаштарында да көбейеді.

Ұрықтану кезеңі

Африкалық құбыршық бүркіттің таралған аймақтарында көбейту маусымы әртүрлі уақытта басталады. Нигерияда көбейту маусымы наурыз-тамыз айларында болады, ал экватордың оңтүстігінде көбейту маусымы оңтүстік жазында байқалады, бірақ әртүрлі елдерде айлар бойынша өзгеріп отыруы мүмкін. Оңтүстік Африкада қараша-желтоқсан айларында, ал Замбияда, Малави мен Зимбабведе қыркүйек-қараша айларында болады.

Ұялар мен ұя салу

Ұялар көбінесе үлкен ағаштарда орналасады, кейде олар тік жарларда өседі немесе жардың үстінде болады. Ұялар дөңгелек пішіндес және көбінесе ағаштың негізгі айырына салынады, жапырақ қаптамасының астында орналасады. Ұялар бірнеше көбейту маусымы бойы қолданылуы мүмкін, және басқа жыртқыш құстар сияқты салыстырмалы түрде үлкен болады, шамамен 0,75 метр ені және 0,2 метр тереңдігіне жетеді. Ұялар бұтақтардан салынады және ұяның жанындағы ағаштардың жапырақтарымен төселген. Бір уыс жұмыртқада 1-ден 3-ке дейін жұмыртқа болады.

Сүйісу

Африкалық қаршығалардың көбейіп ұшу кезінде, жұптың біреуі немесе екеуі де бірге, биіктікте баяу ұшады және осы уақытта олардың дауысын жиі естуге болады. Аталық өзі жеке ұшқанда көбінесе толқын тәрізді ұшып, қанаттарын қағады. Жұп бірге ұшқанда, аталық аналыққа қарай сүңкіп түсіп, тырнақтарымен арқасына тиіп, ал аналық керіліп, аталықпен тырнақтарын ұстасқан жағдайлар тіркелген.

Диета

Африкалық құбыршық бүркіті – бәсекелес жейтін құс. Ол май пальмасының жемісін жейді, сонымен қатар шағын омыртқалыларды аулайды. Қанаттарымен де, аяқтарымен де өрмелеу қабілеті, және екі буынды ұзын аяқтарының арқасында, бұл құс барбеттер мен ағаш торғайлар сияқты қуысқа ұялайтын құстардың ұяларына шабуыл жасап, жұмыртқаларын және балапандарын жеуге мүмкіндік алады. Ол жабайы көгершін, үй торғайы және шығыс сұр жаңғақтар сияқты әкелінген түрлерді де аулайтыны белгілі.

Тамақ жинау әдістері

Африкалық қарғалар төрт түрлі аң ауу стратегиясын қолданады: төменнен сырғанау, биіктеп сырғанау, қысқа тұрып аң ауу және шатыр астында және жерде азық іздеу. Төменнен сырғанау – ең көп қолданылатын әдіс. Қарғалар қақпаққа жақын ұшады және оларды көбінесе шағын сайрақтар шабуылдайды. Африкалық қарға сайрақтардың ұяларын табу үшін олардың көрсеткен шабуылшылдығының деңгейін пайдаланады және сайрақтардың шабуылдары азайған кезде кері бұрылатыны байқалды. Африкалық қарға сайрақтардың оған ең көп шабуылшылдық көрсеткен жерін тапқаннан кейін ағаштарда ұя іздеуге кіріседі. Ашық жерде жорғалаушыларды ұстау үшін Африкалық қарға биіктеп сырғанап, 100 метрден аспайтын биіктікте ұшады. Олар олжасы бар өсімдіктердің үстінен жылдам төмен түседі. Қысқа тұрып аң ауу көбінесе тікқанаттылар және басқа да жәндіктер сияқты омыртқасыздарды аулау үшін қолданылады. Шатыр астында және жерде азық іздеу кезінде қарға жерде жүреді немесе азық іздеу үшін шатырдың арасында қозғалады, сондай-ақ ағаштар мен жердегі жарықтар мен ойықтарды қарап шығады.