Гүлдер соғысы: Людфорд Көпірі шайқасы және жол талқысы

Кіріспе

Розалар соғысы кезіндегі қақтығыс

Людфорд көпіріндегі шайқас – Розалар соғысының басында болған, көбінесе қан төгілмей өткен қақтығыс болды. Ол 1459 жылдың 12 қазанында өтті және йоркшілер үшін кері кетуге әкелді. Бұл уақытта бәсекелес Ланкастерлер үшін жеңіс сияқты көрінсе де, олар алты ай ішінде осы үстемдігінен айырылды.

Өмірбаян

Соғыстардың алғашқы қақтығысында, 1455 жылғы Сент-Олбанс шайқасында, Ричард Йорк, оның құдайы Солсбери графы және Солсберидің ұлы Уорвик графының қолдауымен, сарайдағы басты қарсыластарының көпшілігін жойды. Ол (Ланкастер) королі Генрих VI-ға адалдығын қайта растады және 1456 жылдың ақпанына дейін Лорд-протектор қызметіне қайта тағайындалды. Бірақ Генрихтің әйелі, Анжулық Маргарет, Ричардтың нәсілді ұлы, Уэльс принці Эдуард Вестминстерді тақтан ығыстырып, өзі патша болғысы келетінін күдіктенді. Ол Ричард пен Невиллдерге (Солсбери мен Уорвик графтарына) қарсы үнемі қастандықтар жасап, науқан жүргізді. Оған көптеген ақсүйектер көмектесті, олардың көпшілігі Сент-Олбанста қаза болған Йорктің қарсыластарының ұлдары еді. Ашық соғыстың қайта жаңғаруына Кале капитаны лауазымын атқаратын Уорвиктің бірқатар шарапаты себеп болды. 1458 жылдың соңында ол Каледен кемелерді жіберіп, Любек пен Испаниядан келген сауда кемелеріне шабуыл жасады, бұл Англияның Каналдағы билігін мойындау туралы түсініксіз себептермен, гарнизонына жалақы төлеу үшін олжа алу мақсатында жасалды. Бұл әрекеттер патша сарайын ашуландырса да, Лондон мен Кенттегі саудагерлер арасында қолдау тапты, себебі ол Фландриямен англиялық саудадағы бәсекелестерін жойды. Уорвик Лондонға шақырылып, патша кеңесі алдындағы әрекеттерін түсіндіруге міндеттелгенде, оның сүйемелдеушілері мен патша үйі арасында қақтығыс болды. Уорвик өміріне қауіп төнді деп мәлімдеді және жауапсыз айыптамалармен Калеге қайтып келді. Маргарет мұны Генрихтің билігіне ашық наразылық ретінде қарастырды. Ол бұрыннан Генрихті сотты Лондоннан Мидлендске көшіруге көндірген еді, себебі оның жақтастары осы аймақта ең көп ықпалға ие болды. Олар күштерін жинап, 1459 жылдың 24 маусымында Ковентриде кеңес шақыруға дайындалды. Йорк, Солсбери және Уорвик өзінің қарсыластарының ортасына барса, мемлекетке опасыздық жасады деген айыппен тұтқындаламыз деп қорқып, қатысудан бас тартты. Олар тез арада бүлікшілікке айыпталды. Йорк әскерлері ел бойынша таралып, науқанды бастады. Йорк өзі Уэльс шебіндегі Лудлоуда, Солсбери Солтүстік Йоркширдегі Миддлхэм қамалында, ал Уорвик Каледе болды. Солсбери мен Уорвик Йорк герцогына қосылуға аттанғанда, Маргарет Сомерсет герцогының басқаруымен Уорвикті тоқтатуға, ал Джеймс Тушеттің, 5-ші барон Одлидің басқаруымен Солсбериді тоқтатуға бұйрық берді. Уорвик Сомерсеттен сәтті қашып құтылды, ал Одлидің әскерлері қанды Блор-Хит шайқасында талқандалды.

In the first pitched battle of the wars, the First Battle of St Albans in 1455, Richard of York, backed by his brother in law the Earl of Salisbury and Salisbury's son the Earl of Warwick, had eliminated most of his rivals at court. He reaffirmed his allegiance to the (Lancastrian) King, Henry VI and was reappointed Lord Protector, until February 1456. However, Henry's Queen, Margaret of Anjou, suspected that Richard ultimately intended to supplant her infant son Edward of Westminster, Prince of Wales and become King himself. She continually plotted and agitated against Richard and the Nevilles (the Earls of Salisbury and Warwick). She was supported by several nobles, many of them the sons of York's opponents who had died at St. Albans. The renewed outbreak of open warfare was precipitated by some high handed actions by Warwick, who held the post of Captain of Calais. Late in 1458, he had led ships from Calais in attacks on merchant ships from Lübeck and Spain, on obscure grounds of acknowledgement of English sovereignty in the Channel, to secure plunder to pay his garrison. Though these actions infuriated the royal court, they were popular among the merchants, particularly in London and Kent, as they removed competitors for English trade with Flanders. When Warwick was summoned to London to explain his actions before the King's council, there was violence between Warwick's retinue and the royal household. Warwick claimed that his life had been threatened, and he returned to Calais with any charges unanswered. Margaret took this to be open defiance of Henry's authority. She had long before persuaded Henry to move the court from London to the Midlands, where her supporters had the most influence. They began mustering their forces, and summoned a council to be held in Coventry on 24 June 1459. York, Salisbury and Warwick himself feared that they would be arrested for treason if they went to their opponents' heartland, and refused to attend. They were quickly indicted for rebellion. The Yorkist forces began the campaign dispersed over the country. York himself was at Ludlow in the Welsh Marches, Salisbury was at Middleham Castle in North Yorkshire and Warwick was at Calais. As Salisbury and Warwick marched to join the Duke of York, Margaret ordered a force under the Duke of Somerset to intercept Warwick and another under James Tuchet, 5th Baron Audley to intercept Salisbury. Warwick successfully evaded Somerset, while Audley's forces were routed at the bloody Battle of Blore Heath.

Шайқас

Осы жеңілістен кейін де Генрих пен Маргарет қолдаған күштер Йорктердің біріккен әскерінен екі есе көп болды. Йорк әскері Лондонға қарай жылжуға тырысты, бірақ олардың жолын Ланкастер әскері тосқауылдады, онда король Генрихтің өзі номиналды түрде бастық болып тұрды, және Вустерге қайта шегінді. Сол жерде Йорк герцогы Генрихке адалдығын білдіретін жазбаша мәлімдемелерді жібермес бұрын кафедральда миссаға қатысты. Олар назарға алынбады. Йорктер 12 қазанда Шропширдегі Лудфорд маңындағы бекітілген позицияға шегінді. Олардың әскері Тема өзенінен Лудлоудың қарсы бетінде орналасқан далада қорғаныс арығын қазды, сондай-ақ шайқасқа атын берген көпірдің жанында. Олар сонымен қатар оқ-дәрілерді орналастырған арбалардан жасалған кедергілерді құрды. Дегенмен, көңіл-күй төмен болды, себебі Ланкастер әскерінде патша туының көтерілгенін көруге болады, және король Генрихтің өзі толық қаруланған күйде қатысатыны белгілі болды. Генрихтің билік ету кезегінің көп бөлігінде тиімсіз басшы деп есептелді, тіпті ол бірнеше ай бойы ақылдан безген кездері де болды. Ричард Йорк және оның жақтастары тек Генрихтің "жаман кеңесшілеріне" қарсы екендерін мәлімдеді. Енді олар өз әскерлері Генрихтің өзі қатысқан әскермен шайқасудан бас тартатынын түсінді. Генрих пен Букингем герцогы, патша әскерінің қолбасшысы, тарап ауысқандарға кешірім жариялады. Уорвик Каледен әкелген әскердің арасында тәжірибелі әскербасшы Эндрю Троллоп басқарған 600 сарбаз болды. Түнде Троллоп және оның әскері, сондай-ақ Йорк әскерінің басқа да бөлімдері Ланкастерлерге көшті. Жеңіліске ұшырауға бекінген Йорк, Солсбери және Уорвик Лудлоуға түнде қайта оралатындарын жариялады. Олар өз әскерлерін тастап, Уэльске қашты. 13 қазанның таңында бассыз қалған Йорк әскері Генрихтің алдында тізе бүгіп, кешірім сұрады. Йорк өзінің әскерін ғана емес, әйелі Сесили Невиллді, екі кіші ұлын – Джордж пен Ричардты және кіші қызы Маргаретті де тастап кетті. Халық арасында айтылуынша, олар Ланкастерлер келген кезде Лудлоу базарында тұрды. Олар герцогиняның әпкесі, Букингем герцогының әйелі Аннаның қамқорлығына берілді. Ланкастер әскері Лудлоуды тонады, олжаланған шараптан мас болып, көптеген зұлматтар жасады. 9 қазанда король Генрих Уорвиктің орнына Сомерсет герцогын Кале капитаны етіп тағайындады. Алайда Уорвик одан бірнеше сағат бұрын хабардар болды. Уорвиктің ағасы лорд Фауконбергтің басшылығымен гарнизон мен қала әлі де Уорвикті қолдады. Генрих патша мен оның әскері Ковентриге оралды, онда королева Маргареттің жақтастарымен толған Парламент Йорк, Солсбери және Уорвикті, сондай-ақ олардың қалған жақтастарын соттады. Алайда, Ричард Йорк орнына Ирландияның лейтенанты болып тағайындалған Уилтшир графына Йоркты Ирландиядан қуу үшін әскер жинау мүмкін болмады. Сомерсет Кале маңына қонды және жақын маңдағы Гин қамалын басып алды, бірақ Уорвиктен Калені басып алуға тырысқанда екі рет жеңіліске ұшырады. Уорвик Эксетер герцогының басқаруындағы корольдік кемелерден қашып, Ирландияға кемемен жүзіп, Йорк герцогымен келісімге келді. Лудфорд көпіріндегі шайқас кезінде ел Генрих патшаның артында біріккендей көрінсе де, Генрихтің сарайының мінез-құлқы көп ұзамай Ланкастердің сүйіктілері патша мен халықтың есебінен байып жатқанын және тәртіпсіздіктің таралуын тоқтатуға тырыспағанын көрсетті, бұл көптеген наразылықтарға әкелді. Ричард Йорк осы наразылықтарды 1450-ші жылдардың басында Генрихтің сарайына қарсы қару көтеру үшін сылтау ретінде алғаш рет пайдаланды. Содан кейін алты ай ішінде Уорвик Кенттегі Сандвичке қонды, Лондон мен Англияның оңтүстік-шығысынан көп қолдау алды. Содан кейін ол Мидлендке барып, Ланкастер әскеріндегі сатқындық көмегімен Нортгемптон шайқасында Генрих патшаны тұтқынға алды.

Even after this defeat, the forces available to Henry and Margaret outnumbered the Yorkist combined armies by two to one. The Yorkist army tried to move towards London, but found their path blocked by the Lancastrian army with King Henry himself nominally at its head, and fell back to Worcester. Here, the Duke of York attended mass in the cathedral before sending written protestations of his loyalty to Henry. These were ignored. The Yorkists retreated towards Ludlow, before making a stand at a fortified position near Ludford, Shropshire on 12 October. Their troops excavated a defensive ditch in a field on the opposite side of the River Teme from Ludlow, near the bridge which gave the battle its name. They also constructed barricades of carts in which cannon were emplaced. However, morale was low, not least because the royal standard could be seen flying in the Lancastrian army, and it was known that King Henry himself was present, in full armour. For much of his reign, Henry had been regarded as an ineffectual ruler, and he had even lapsed into madness for periods of several months at a time. Richard of York and his supporters had maintained that they were opposed only to Henry's "evil counsellors". Now they realised that their army would probably refuse to fight against an army which included Henry himself. Henry and the Duke of Buckingham, in command of the royal army, proclaimed the offer of a pardon to any who would change sides. Among the troops brought by Warwick from Calais were 600 men led by Andrew Trollope, an experienced soldier. During the night, Trollope and his men and others from the Yorkist forces defected to the Lancastrians. Faced with certain defeat, York, Salisbury, and Warwick announced that they were returning to Ludlow for the night. They then abandoned their armies and fled into Wales. At dawn on 13 October, the leaderless Yorkist troops knelt in submission before Henry, and were pardoned. York had abandoned not only his troops but also his wife Cecily Neville, Duchess of York, his two younger sons George and Richard and his youngest daughter Margaret. By popular account, they were found standing at the Ludlow Market Cross when the Lancastrians arrived. They were placed in the care of the Duchess's sister Anne, wife of the Duke of Buckingham. The Lancastrian troops proceeded to plunder Ludlow, becoming drunk on looted wine and committing many outrages. On 9 October, King Henry had appointed the Duke of Somerset to replace Warwick as Captain of Calais. However, Warwick was able to forestall him, possibly only by hours. Under Warwick's uncle, Lord Fauconberg, the garrison and city still supported Warwick. King Henry and his army meanwhile returned to Coventry, where a Parliament packed with Queen Margaret's supporters attainted York, Salisbury and Warwick and their remaining supporters. However, it proved impossible for the Earl of Wiltshire, who was appointed Lieutenant of Ireland in Richard of York's place, to raise troops to oust York from Ireland. Somerset was able to land near Calais and captured the nearby castle of Guînes but was twice repulsed when he tried to capture Calais from Warwick. Warwick was able to sail to Ireland, evading the royal ships commanded by the Duke of Exeter, to concert plans with the Duke of York. Although it had appeared that the country had been united behind King Henry at the time of the Rout of Ludford Bridge, within a short time the behaviour of Henry's court had prompted many complaints that Lancastrian favourites were enriching themselves at the expense of the King and populace, and were failing to prevent the spread of lawlessness. It was these grievances which Richard of York had first used as pretext to take arms against Henry's court in the early 1450s. Within six months of the confrontation, Warwick was able to land at Sandwich in Kent, with popular support from London and the south east of England. He then marched into the Midlands and, aided by treachery in the Lancastrian army, he captured King Henry at the Battle of Northampton.