Кіріспе
IJsselmeer (; , ), ағылшын тілінде IJssel көлі деп те аталады, Нидерландының орталық бөлігінде Флеволанд, Солтүстік Голландия және Фрисландия провинцияларымен шектесетін жабық ішкі теңіз. Оның ауданы -ты құрайды, ал орташа тереңдігі -қа жуық. IJsselmeer көліне IJssel өзені құяды, көл осы өзеннің атымен аталған.
The IJsselmeer (; , ), also known as Lake IJssel in English, is a closed off inland bay in the central Netherlands bordering the provinces of Flevoland, North Holland and Friesland. It covers an area of with an average depth of The river IJssel, which is what the lake was named after flows into the IJsselmeer.
Тарих
Екі мың жыл бұрын римдік географ Помпоний Мела қазіргі Айсельмеер орналасқан жерде көлдер кешенінің бар екенін айтқан. Ол оны Лакус Флево деп атады. Ғасырлар бойы көл жағалаулары су тасқыны мен толқындардың әсерінен құлап, Альмер деп аталатын көл едәуір үлкейді. 12-13 ғасырларда дауылды желдер мен теңіз деңгейінің көтерілуі көлді су басып, Солтүстік теңіздің шығанағына айналдырды – Зюдерзе. Зюдерзе голландтар үшін үнемі қауіп тудырып келді, әсіресе солтүстік-батыс дауылдары Солтүстік теңіз суларын Англия арнасына бұрып, Голландия жағалауында жоғары толқындарды тудырды. 17 ғасырда Зюдерзе бөгеттері бірнеше рет қирады, сол себепті шығанақты құрғату арқылы қауіпті жою жоспарлары жасалды. Кейінгі жоспарлар тыңайған жерлерді жасауға бағытталған, бірақ олар жоспарлау кезеңінен әрі жүрмей қалды. 1916 жылғы су тасқынынан кейін ғана заң шығарушы орган Zuiderzee Works жобасын бекітті. Бұл жобаға бөгеттер салу, Зюдерзе бөліктерін құрғату және тасқын мен жоғары суды тоқтату үшін Afsluitdijk салу кірді. 1932 жылы Зюдерзе теңізі Фризеланд пен Солтүстік Голландияны байланыстыратын Afsluitdijk бөгетімен жабылды. Зюдерзе енді теңізге кірмейтін болды және оған құятын IJssel өзенінің атымен IJsselmeer (IJssel көлі) деп аталды, бұл атау сондай-ақ Оверйсель провинциясының да атауы болып табылады. Өзен суының ағыны тез арада тұзды суды шығарып тастады. 1929 жылдан 1967 жылға дейін IJsselmeer-дің жартысынан астамы құрғатылды, нәтижесінде Wieringermeerpolder, Noordoostpolder, Шығыс және Оңтүстік Flevoland польдерлері құрылды. 1975 жылы Enkhuizen және Lelystad арасында IJsselmeer-дегі жоспарланған, бірақ ешқашан іске аспаған Маркервардтың солтүстік шекарасы ретінде бөгет салынды. Бұл Houtribdijk немесе Markerwaarddijk деп аталатын бөгет IJsselmeer көлін екіге бөлді. IJsselmeer-дің бұрынғы оңтүстік бөлігі қазір гидрологиялық жағынан бөлек Markermeer көлі болып табылады. Маркервардты құрғату жоспары голланд халқының көпшілігі дәстүрлі теңіз (қазір көл) жағалауы мен көріністерін жоғалтуға қарсы болғандықтан тоқтатылды. 1986 жылы IJsselmeer-дегі үш польдер Флеволанд провинциясын құрады, ол Нидерландының он екінші провинциясы болды. IJsselmeer суының тұздылығы толығымен кетіп, қазір толығымен тұщы суға айналды. Бұл өзгерістер балық және өсімдіктердің экожүйелеріне әсер етті. Бұл өзгеріс голландтық қайықтар үшін де пайдалы болды, себебі тұщы су корпустың тотығуын азайтады және теңіз өсімдіктерінің (мысалы, баржалардың су сызығының астындағы балдырлар мен ұлулардың) жиналуын азайтады. Бұл IJsselmeer-дегі баржалар мен яхталарға антифолинг жағу қажеттігін азайтады, ал антифолинг жабынының құрамындағы химиялық заттар жабайы жануарлар үшін зиянды болуы мүмкін.
Қазіргі қолданылуы
Рейн өзенінен IJssel арқылы IJsselmeer көліне көп мөлшерде су ағып түсуіне байланысты, жабық шығанақ егіс және ауыз суының ірі тұщы су резервуары ретінде пайдаланады. Afsluitdijk бөгетіндегі шлюздер IJsselmeer көлінің су деңгейін реттейді. IJsselmeer көлі көлік және балық аулау үшін қолданылады. Оның үстіне, суда да, жағалауда да демалысқа көптеген мүмкіндіктер бар. IJsselmeer, Markermeer және оған жақын жатқан көлдердің суы шалқы болғандықтан, оның қалалары мен балықшылар ауылдары көбінесе өздерінің табиғи бейнесін сақтап, көптеген тарихи ғимараттарды ұстап тұр. IJsselmeer көлінде Noordoostpolder жел электр станциясының теңіздік бөлімдері орналасқан. Алдағы уақытта осы шығанақта Fryslan жел электр станциясы да салынатын болады.