Кіріспе

Көне Риммен және оның мұрасымен байланысты адамдар. "Латын" термині әр түрлі тарихи кезеңдердегі әртүрлі топтарды білдіреді, олардың барлығы қандай да бір жолмен көне Риммен және оның этникалық, мәдени және/немесе діни мұрасымен байланысты болған. Бұл термин бастапқыда Италияның орталық бөлігіндегі Лациум аймағынан шыққан ежелгі итальян тайпасы – латынға қатысты. Олардың ішінде латын тайпаларын жаулап алып біріктірген, бүкіл Италия түбегінен бастап Жерорта теңізінің басқа да аймақтарына дейін империя құрған римдіктер де болды. Содан бері "латын" термині этникалық немесе діни жақтан байланысты, Рим өркениетінен шыққан түпкілікті тегін білдіреді.

Ежелгі дәуір

Латындықтар – б.з.б. 1-мыңжылдықта Орталық Италиядағы Лациум аймағының (Latium Vetus, "Ескі Лациум") ежелгі итальяндық халқы болды. Олар тәуелсіз қала-мемлекеттерде өмір сүргенмен, ортақ тілде (латын тілінде) сөйлеген, ортақ діни сенімдерге ие болған және бір-біріне тұру мен сауда жасауға ортақ құқықтар берген. Осы латын мемлекеттерінің барлығы Латын лигасы деп аталды. Рим, Латын лигасының бір мемлекеті болғандықтан, оның аумақтық кеңею ниеті салдарынан, лиганың қалған бөлігімен арада шиеленіс туды. Латын лигасы Римге қарсы Латын соғысында (б.з.б. 340-338 жж.) күш сынасты, ол Римнің жеңісімен аяқталды. Нәтижесінде, Латын лигасының бір бөлігі Рим мемлекетіне қосылып, оның халқына толық римдік азаматтық берілді. Ал қалғандары Римнің одақтастары болып, белгілі бір жеңілдіктерге ие болды. Рим империясы келесі бірнеше ғасыр бойы Жерорта теңізі аймағына үстемдік етіп, латын тілі мен рим мәдениетін таратуға ықпал етті. Латын тілінде сөйлейтін Батыс Рим империясы 476 жылы құласа, грек тілінде сөйлейтін шығыс бөлігі 1453 жылға дейін өмір сүрді.

Орта ғасырлар

Шығыс Рим империясында және кеңінен грек православ әлемінде "латын" термині этникалық тегіне қарамастан, Батыс христиандығының Рим католиктігін ұстанған барлық адамдарды білдіретін синоним болды. Бұл термин Римді орталығы еткен латын тілінде сөйлейтін әлемде пайда болған және ірі католик шіркеуінің ішіндегі ең ірі автономды жеке шіркеу болып табылатын Латын шіркеуінің үстемдігімен байланысты болды. "Латын" деген сөз көбінесе теріс мағынада қолданылды, әсіресе 1054 жылғы айырылыстан кейін.

Латын халықтары

Әдетте Латын Еуропасы мен Латын Америкасындағы түрлі роман тілдерінде сөйлейтін этностар кейде бірлесіп "латын халықтары" деп аталады. Басқа синонимдер – "роман халықтары" немесе "романдық халықтар". Бұл атау екі роман тілінде сөйлейтін топтың атында сақталған: Ладин халқы (Солтүстік Италияда) және Ладино халқы (Орталық Америкада). Сондай-ақ, роман тілдерінің өзі кейде латын немесе неолатын тілдері деп аталады. "Латын Еуропасы" термині роман тілдерінде сөйлейтін халықтар қоныстанған Еуропа елдері мен аймақтарын білдіру үшін қолданылады. Латын Америкасы – Американың латын еуропалықтар тарапынан отарланған аймағы, ол 19 ғасырда осылай атала бастады. Бұл термин көбінесе испан және португал тілдерінде сөйлейтін елдерге, атап айтқанда Испан Америкасына және Бразилияға қатысты қолданылады. Латын американдықтары испан тілінде latinoamericanos, ал португал тілінде latino americanos деп аталады; осы атаудың қысқартылуы "латындықтар" деген атқа әкелді, олар өздерін кейде жай ғана "латын" деп атайды.

Лацио (Италия)

Италияның орталық аймағы, латын өркениетінің отаны, қазіргі атауы Лацио арқылы ежелгі Лациумнан дамыған латындық ерекшелігін сақтап келеді. Латын аңғары (Valle Latina) – Лациодағы аймақ, ол ежелгі Рим Лациумының шығыс бөлігіне сәйкес келеді (Рим облысының оңтүстігі және Фрозиноне облысы). Лациодан шыққан адамдар "лациандар" (итальянша: Laziali) деп аталады.