Кіріспе

Құс түрі, Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азия құсы.

Қара бүркіт (Ictinaetus malaiensis) – жыртқыш құс. Барлық бүркіттер сияқты, ол Accipitridae тұқымдасына жатады және Ictinaetus туысының жалғыз өкілі болып табылады. Олар тропикалық және субтропикалық Оңтүстік және Оңтүстік-Шығыс Азияның, сондай-ақ Қытайдың оңтүстік-шығысындағы таулы аймақтардағы орман үстінде көтеріледі. Олар сүтқоректілер мен құстарды, әсіресе олардың ұяларының маңында аулайды. Оларды кең жайылған және ұзын негізгі қанаттарының "саусақтарымен", ерекше сыртқы түрімен, баяу ұшуымен және сары шашақтарымен, ал қара қауырсындарынан өзгеше көзге түсетін сары аяқтарымен оңай тануға болады.

Сипаттама

Қара бүркіт - ұзындығы шамамен және қанатының ұзындығы шамамен болатын ірі, бірақ жұқа денелі бүркіт. Оның үлкен көрінісіне қарамастан (ол өзінің ареалындағы ең ірі бүркіттердің бірі), белгілі салмағы салыстырмалы түрде шамалы, шамамен , бұл жартылай ортақ мекендейтін тау бүркітінің салмағынан шамамен жартысына тең, соңғысы да ұқсас жалпы ұзындыққа ие. Ересектердің қауырсындары толығымен қара, тек тұмсығының тамыры (cere) мен аяқтары сары түсті. Қанаттары ұзын және ішкі қауырсындарында тартылып, ерекше пішінге ие. Құйрығында көріне бермейтін жолақтар бар, ал жоғарғы құйрық қауырсындары ақшыл. Құс қонғанда қанаттарының ұштары құйрық ұшына жетеді немесе одан асып кетеді. Ұшқанда қанаттары көлденеңнен сәл жоғары, жай V пішінде ұсталады. Ыстық түстен кейін ағаштардың басында ұя іздеп аралап ұшқанда, осы құсты қара түсі, ірі денесі және ерекше баяу ұшуымен (кейде шатырдың үстінен) оңай тануға болады. Еркектер мен ұрғашылар бір-бірінен айырмасыз, бірақ жас құстардың басы, төсі және қанат асты жабындары сарғыш түсті болады. Қанат пішіні бұл түрді өзгермелі бүркіт (Nisaetus cirrhatus) түрiнiң қара түрінен ажыратуға көмектеседі. Аяқтары толығымен қауырсынмен жабылған, саусақтары салыстырмалы түрде жуан және қысқа, ал тырнақтары ұзын (әсіресе ішкі саусақта), басқа жыртқыш құстарға қарағанда аз иілген.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Қара бүркіт тропикалық және субтропикалық Азияда көбейеді. Race perniger (Hodgson, 1836) Гималайдың етегінен батысқа қарай Непал арқылы Үндістанның Химачал-Прадеш және Джамму және Кашмир штаттарында, сондай-ақ Үндістан мен Шри-Ланканың Шығыс және Батыс Гаттарындағы ормандарда таралған. Құстың батысқа қарайғы шегі Гуджараттан, әсіресе оңтүстік және шығыс Гуджараттың орманды аймақтарынан басталады. Бұл түр Солтүстік-Батыс Үндістанның Аравалли тауларына дейін жетеді. Атаулы түрі malaiensis (Temminck, 1822) Бірма, Оңтүстік Қытай (Юньнань, Фуцзянь) және Тайвань, сонан соң Оңтүстік-Шығыс Азияда кездеседі. Олар көбінесе қоныс аудармайды және көші-қондары байқалған жоқ. Оңтүстік Үндістанда жүргізілген зерттеуде, олар жақсы жапырақ жамылғысы бар ормандарды ұнататыны және жамылғысы 50%-дан кем жерлерде кездеспейтіні анықталды.

Өсіру

Көбейіп ұшу кезінде қанаттарын бүгіп тік түсулер жасап, U пішіндес қисындармен жоғары көтеріліп, тік боймен тоқтау жасау байқалады. Ұя орны жылдан жылға қайта пайдаланылуы мүмкін. Құйрықты желкендермен бірге, олар ұяларын және балапандарын бірге тамақтану орнына көшіріп әкетеді. Қызылшаңғырлар, макакалар және көптеген түрлердің құстары осы құстарды орман үстінен ұшып келе жатқанда ескерту дауысын шығарады. Үндістан алып құйрыққақтысы осы түрдің жемі болуы мүмкін, ал жас макакалар да олардың жеміне айналуы мүмкін.

Қауіп-қатерлер мен өмір сүру

Ол қауіп төндірмейді, бірақ кеңінен таралған аймақтарда сирек кездеседі. Ірі көлемде ағаш шаруашылығының салдарынан орманды алқаптардың азаюы оның бұрынғы ареалын тарылтты.

Адамдармен қарым-қатынасы

Бұл бүркіттің ұзақ уақыт бойы аз күш жұмсап, қалықтап қалу қабілетіне байланысты, Үндістанның Дарджилинг ауданындағы Лепча халқы оны ешқашан қонбайтын құс деп сипаттаған, ал Солига халқының аты (Каана Каттале) оның қара түсі мен салыстырмалы түрде орманды аймақтарда кездесуін еске түсіреді.

Тарихи басылымдар

Суреттеу және сипаттама (француз тілінде) Temminck (Pl. Col. том 1, 117-сурет, 104–105-беттер.) 1836 жылы Б. Х. Ходжсонның Непал түрінің Aquila Pernigra ретіндегі бастапқы сипаттамасы (қазіргі I. m. perniger). 1843 жылы Ходжсонның қара бүркіттің ерекше аяқ пішініне байланысты Aquila тұқымдасынан бөлінген жаңа Heteropus тұқымдасын ұсынды. Блайттың қосымша ескертпесінде Джердонның Ictinaëtus ovivorus деп белгіленген үлгілерді мұражайға жібергені айтылған. Мәтін және сурет.