Сарғассо теңізі: Атлант мұхитының ерекше аймағы

Кіріспе

Солтүстік Атлант мұхитының аймағы

Саргасс теңізі (/sɑr/'g/æ/s/oʊ/) – Атлант мұхитындағы төрт ағыспен шектелген аймақ, мұхит айналымын құрайды. Басқа теңіздерден айырмашылығы, оның құрлық шекарасы жоқ. Бұл теңіз ерекше қоңыр саргассум су жәндіктерімен және көбінесе тыныш көк сумен ерекшеленеді. Сонымен қатар, бұл су кең жұртшылықтың қиялын баурап алғандықтан, әдебиет пен өнер еңбектерінде, сондай-ақ халық мәдениетінде жиі кездеседі.

Тарих

Каталондық картограф Габриэль де Валсеканың Мальоркада жасаған картасы Азор аралдарын алғаш рет 1427 жылы Диого де Сильвестің ашқанын көрсетеді деп түсіндірілді. 1431 жылы Гонсало Вельйо де Сильвес алғаш рет анықтаған "аралдардың" орнын анықтау үшін бұйрықпен жіберілді. Вельйо, әдетте, ауа райының нашарлауына байланысты Сагреске қайтуға мәжбүр болғанға дейін, шығыс архипелагындағы Формигасқа дейін жеткен болуы мүмкін. Осы кезде португалдық теңізшілер Солтүстік Атлантиканың батыс аймағындағы Саргассо теңізіне де жетіп, оны сол жерде өсетін саргассум теңіз шөптерінің (португал тілінде sargaço / sargasso) атымен атады. Кейінірек, 1492 жылы Христофор Колумб кемесін тұзаққа түсіріп, оны құрлыққа отырғызуы мүмкін шалшық суларды жасырып тұруы мүмкін теңіз шөптері туралы жазды, сондай-ақ желдің жоқтығынан қорқып, оларды тоқтап қалуы мүмкін екенін айтты. Теңіз бұрынғы теңізшілерге белгілі болған болуы мүмкін, өйткені IV ғасырдың соңындағы автор Авиений Атлантиканың бір бөлігінің теңіз шөптерімен және желсіз жабылғанын сипаттады, бұл туралы біздің заманымызға дейінгі V ғасырдағы Карфагендік теңізші Химилконың жоғалған есебіне сілтеме жасады. Колумбтың өзі осы есеп туралы білген және Химилко Саргассо теңізіне жеткенін ойлаған, сондай-ақ басқа да бірнеше саяхатшылар да солай ойлаған. Алайда, қазіргі ғалымдар мұны ықтимал емес деп санайды. 1609 жылы ағылшын кемесі "Си Венчур" Бермуда жағалауына соғылып кетті. Теңізде кит аулау және балық аулау да жүргізілген. 1920-1922 жылдар аралығында Иоганнес Шмидт басқарған Дана экспедициясы еуропалық бақаның көбейетін жері Саргассо теңізінде екенін анықтады. Теңіз көптеген басқа да маңызды зерттеулерде де маңызды рөл атқарды, оның ішінде Уильям Биби мен Отис Бартонның 1932 жылы жануарларды және радио хабарларын бақылаған терең суға сүңгігендері, Джон Суаллоудың 1950 жылдардың соңындағы Суаллоу сүзгісі жұмысы, 1980 жылдары зерттеушілер тобының Прохлорококктың табылуы және Генри Стоммель сияқты түрлі океанографиялық деректерді жинау бағдарламалары. 1969 жылдың шілдесінде британдық кәсіпкер және әуесқой теңізші Дональд Кроухерст Саргассо теңізінде яхтасы батқаннан кейін жоғалып кетті. Ол Sunday Times Golden Globe Race жарысына қатысып жатқан, ол жалғыз қолмен әлемді айналатын яхта жарысы болды, бірақ оның нашар дайындалған қайығы суға тола бастады. Ол айналып өту әрекетінен бас тартты, бірақ радио арқылы жалған позицияларды хабарлап, әлі де қатысып жатқандай көрінуге тырысты. Ақырында Кроухерст Саргассо теңізінде суға батып, психологиялық тұрғыдан құлдырап, күнделіктерін метафизикалық болжамдармен және сандырақтармен толтырды. Оның соңғы жазбасы 1 шілдеде болды, ал оның яхтасы 10 шілдеде бос және жүзіп бара жатқан күйінде табылды. Оның өлімі өзіне-өзі қол жұмсау салдарынан болды ма, әлде жазабас оқиғадан болды ма, әлі белгісіз.

A chart drawn by the Catalan cartographer, Gabriel de Vallseca of Mallorca, has been interpreted to indicate that the Azores were first discovered by Diogo de Silves in 1427. In 1431, Gonçalo Velho was dispatched with orders to determine the location of "islands" first identified by de Silves. Velho apparently got as far as the Formigas, in the eastern archipelago, before having to return to Sagres, probably due to bad weather. By this time the Portuguese navigators had also reached the Sargasso Sea (western North Atlantic region), naming it after the Sargassum seaweed growing there (sargaço / sargasso in Portuguese). Later in 1492 Christopher Columbus wrote about seaweed that he feared would trap his ship and potentially hide shallow waters that could run them aground, as well as a lack of wind that he feared would trap them. The sea may have been known to earlier mariners, as a poem by the late fourth century author Avienius describes a portion of the Atlantic as being covered with seaweed and windless, citing a now lost account by the fifth century BCE Carthaginian Himilco the Navigator. Columbus himself was aware of this account and thought Himilco had reached the Sargasso Sea, as did several other explorers. However, modern scholars consider this unlikely. In 1609, the English vessel Sea Venture was blown to the shore of Bermuda. The sea has also been the site of whaling and fishing. The 1920–1922 Dana expeditions, led by Johannes Schmidt, determined that the European eel's breeding sites were in the Sargasso Sea. The sea has played a role in a number of other pioneering research efforts, including William Beebe and Otis Barton's 1932 dive where they conducted observations of animals and radio broadcasts, John Swallow's work on the Swallow float in the late 1950s, the discovery of Prochlorococcus by a team of researchers in the 1980s, and various oceanographic data gathering programs such as those of Henry Stommel. In July 1969, British businessman and amateur sailor Donald Crowhurst disappeared after his yacht became mired in the Sargasso Sea. He had been competing in the Sunday Times Golden Globe Race, a single handed, round the world yacht race when his poorly prepared boat began to take on water. He abandoned his circumnavigation attempt, but reported false positions by radio in an attempt to give the impression that he was still participating. Eventually, Crowhurst wound up drifting in the Sargasso Sea, where he deteriorated psychologically, filling his logbooks with metaphysical speculation and delusional comments. His last entry was July 1, and his yacht was found unoccupied and drifting on July 10. It is unclear whether his death came as the result of suicide or misadventure.

Шекаралар

Теңіз батысында Гольфстриммен, солтүстігінде Солтүстік Атлант ағысымен, шығысында Канар ағысымен, оңтүстігінде Солтүстік Атлант экваторлық ағысымен шектеледі, бұл төртеуі бірігіп Солтүстік Атлант айналымын құрайды. Ол 20°–35° солтүстік ендік және 40°–70° батыс бойлық аралығында орналасқан, ал ені мен ұзындығы шамамен бірдей. Бермуд аралдары теңіздің батыс жиегіне жақын орналасқан. Саргассо теңізі мұхит ағымдарымен шектелгендіктен, оның нақты шекаралары өзгеріп отыруы мүмкін. Канар ағысы әсіресе өзгергіш, сондықтан көбінесе Атлантика орталық тізбегінің батыс жағы шекара ретінде қолданылады. 2011 жылғы есеп теңіздің шекараларын ағымдар, теңіз балдырларының болуы және мұхит түбінің топографиясы сияқты бірнеше факторларға сүйеніп белгіледі, нәтижесінде теңіздің нақты шекаралары "22°–38° солтүстік ендік, 76°–43° батыс бойлық және 30° солтүстік ендік, 60° батыс бойлық" аралығында шамамен 30 км екені анықталды.

Экология

Саргассо теңізінде саргазум туысына жататын теңіз балдырлары мекендейді, олар бетінде көптеп қалқып жүзеді. Саргазум массалары көбінесе кеме қатынасына қауіп келтірмейді, ал желкенді кемелердің онда тұрып қалуының тарихи жағдайлары ат ендіктеріндегі көбінесе тыныш желдерге байланысты. Саргассо теңізі еуропалық бақа, американдық бақа және американдық конгер бақасы сияқты катадромалық бақалардың қоныс аударуында маңызды рөл атқарады. Бұл түрлердің дернәсілдері теңізде көктеп шығады, өскен сайын Еуропаға немесе Солтүстік Американың шығыс жағалауына жүзеді. Өмірінің соңына таман жетілген балық Саргассо теңізіне қайта оралып, шағылысып, жұмыртқа салады. Сондай-ақ, шағылысқаннан кейін жас теңіз тасбақалары Гольфстрім сияқты ағыстарды пайдаланып Саргассо теңізіне барады деп есептеледі, онда олар саргазумды хищниктерден қорғанып, жетілгенше пайдаланады. Саргазум балығы – саргазум теңіз балдырлары арасында жасырынуға бейімделген бақабалықтардың бір түрі. 2000 жылдардың басында Саргассо теңізінен Global Ocean Sampling жобасы аясында үлгілер алынып, метагеномика арқылы микробтық өмірдің әртүрлілігі бағаланды. Бұрынғы теорияларға қарамастан, нәтижелер аймақта прокариоттық тіршіліктің кең түрлері бар екенін көрсетті. Саргазум – су балдырларының бір түрі. Барлық балдырлар сияқты, ол да оттегі өндіреді. 1975 жылғы оттегі өндірісінің өлшемдеріне және теңіздегі саргазумның жалпы массасының бағалауына сүйене отырып, Саргассо теңізі сағатына 2,2 миллиард литр оттегі шығара алатынын есептеуге болады. Бұл оны жаһандық экологияның өте маңызды бөлігіне айналдырады.

Ластану

Жер бетіндегі ағыстардың әсерінен Саргассо теңізінде ыдырамайтын пластикалық қоқыстардың жоғары концентрациясы жиналады. Бұл аймақта үлкен Солтүстік Атлантикалық қоқыс дабылы орналасқан. Саргассо теңізін қорғау үшін бірнеше мемлекет және үкіметтік емес ұйымдар біріккен. Бұл ұйымдардың қатарында 2014 жылдың 11 наурызында Азор (Португалия), Бермуд (Ұлыбритания), Монако, Ұлыбритания және АҚШ үкіметтері құрған Саргассо теңізі комиссиясы бар. Саргассо теңізінің пластикпен ластанған суларында пластикпен қоректенетін бактериялар табылған; алайда, бұл бактериялар зияндарды жоя ма, әлде оларды теңіздің микробиологиялық экожүйесінде тарата ма, әлі белгісіз. Пластик қалдықтары мұхиттың ластануынан шыққан уытты химиялық заттарды сіңіріп алып, оларды жеген кез келген тірі организмді уландыруы мүмкін.

Басқалар

Саргассо теңізіндегі адамның қызметі оның жағдайына кері әсер етті, мысалы, тым көп балық аулау және кемелердің қатынысы.

Халықтық мәдениеттегі бейнелер

Саргассо теңізі әдебиетте және БАҚ-та көбінесе құпиялы аймақ ретінде бейнеленеді.

Музыка

Гитаристер Джон Аберкромби мен Ральф Тауннер 1976 жылы "Саргассо теңізі" атты альбом шығарды. "Sargasso Sea" – 1972 жылы Тони, Каро және Джонның "All on the First Day" альбомының алтыншы трекінің атауы. 1977 жылы Таэко Онкидің "Sunshower" альбомының тоғызыншы әні "Саргассо теңізі" деп аталады. Прамның үшінші альбомы "Саргассо теңізі" деп аталады. 2007 жылы Modest Mouse тобының "Dashboard" әнінің бейнеклипінде Саргассо теңізі картада және видеода бейнеленген оқиғалардың орны ретінде көрсетілген. Американдық инструменталды прогрессивті рок-тобы Scale the Summit-тің 2009 жылғы "Carving Desert Canyons" альбомының екінші әні "Саргассо теңізі" деп аталады.