Кіріспе

Плена – Пуэрто-Рикоға тән музыка және би жанры.

Шығу тегі

Пленна жанры 1900 жылы Пуэрто-Рикодағы Понсе қаласының Сан-Антон ауданында пайда болды. Оған "bomba" музыкасының ықпалы тиді. Алғашқыда, пленна гитара, аккордеон және пандеромен орындалғанда ән мәтіндері болмаған, бірақ 1907 жылы ән салу енгізілді. Пленаны халық арасында жаңалықтарды таратуы себепті, Мексикадағы "corridos" сияқты, "жырланған газет" немесе "periodico cantado" деп атады.

Тарих

Пленна – мәдени жағынан алуан түрлі халықтың қатысуымен, олардың жұмыс орындары, тұрғын аудандары мен өмірлік тәжірибелері бірігіп, экспрессивті, сатиралық музыка стилін құраған нәтижесі болды. Бұл – жұмысшы табының пародия арқылы күш алуының бір жолы еді. Төменгі әлеуметтік топтан шыққандықтан, жоғарғы топ оны "қоғамдық тәртіпке және жеке меншікке қауіп төндіретін" деп санады және көп жылдар бойы "ла вида алегре" (қуанышты өмір) өкілдерімен байланысты болды, яғни бұл жыныс жұмыскерлеріне, бишілерге, алкоголиктерге және моральдық құлдыраған адамдарға қатысты. Пленна әндері мен билері көбінесе кафетинде, баларда орындалған, олар жиі бордельдер ретінде пайдаланылып, түрлі нәсілдік қарым-қатынастар мен жыныстық байланыстарға мүмкіндік берген. Әншілердің айтуынша, әннің мәтіні ағымдағы оқиғаларға байланысты болған. Мысалы, біреу суға батып немесе өлтірілсе, осы оқиға туралы пленна жазылатын. "Тинторера дель Мар", "Матарон а Елена", "Эль-Обиспо де Понсе" және "Матан а Бумбум" – бұл өте танымал болған пленналар. Пленнаның кеңінен қабылдануына жұмыспен қамтылған адамдардың санының артуы себеп болды, бұл қоғамдық демалысқа жаңа сұраныс тудырды. Ол әлі де жоғарғы топ үшін әдепсіз саналды, олар оның танымалдылығына қарсы күресті. 1917 жылдың желтоқсан айында қала шегінде билерді өткізуге тыйым салатын жарлық қабылданды. Пленнаның бүкіл Пуэрто-Рикода кеңінен танылып, нәсілдік және мәдени кедергілерді жеңіп өтуіне тағы бір он жыл уақыт кетті. Пленнаны үйде және аудандық немесе муниципалитет ұйымдастырған мерекелерде тыңдау қалыпты жағдайға айналды және енді "құрметті" ақ үстемдікке ие Понсеностар үшін моральдық тұрғыдан жағымсыз деп есептелмейтін болды. Ақырында, көпшілікке ұнамды болу үшін, оның ақталған нұсқасы көпшілікке жақсы қабылданды, пленна пуэрто-рикалықтарды біріктіретін музыка стилі ретінде толыққанды қабылданады. Алайда, жоғарғы топтың қабылдауымен, бұрынғыда маңызды мәдени сәйкестендіруші және төменгі топтың философиясы, қоғамдық бірлік және өзін-өзі білдіру құралы болған пленна, ақ үстемдікке ие топ үшін ойын-сауық көрінісіне айналды. Пленнаның негізгі мелодиясы, барлық Пуэрто-Риконың аймақтық музыкасындағыдай, испандық элементтерге толы; "Санта-Мария" пленнасы мен Испания королі Альфонсо Мудрыйдың орта ғасырда жазған әні арасындағы ұқсастықтар оны ерекшелендіреді. Пленна әндерінің мәтіні көбінесе сегіз буынды және ассонансты болып келеді. Әдеттегідей, тақырыбы өмірдің барлық саласын қамтиды: махаббат, саясат және ағымдағы оқиғалар. Жалпы алғанда, адамдардың қиялына әсер ететін кез келген нәрсе – маңызды тұлғаның келуі, қылмыс, банк мораторийі немесе дауыл – пленна музыкасының тақырыбы болуы мүмкін.

Таралу

Плена Пуэрто-Риконың барлық аймақтарында, әсіресе Рождество сияқты ерекше жағдайларда орындалады, сондай-ақ оның әлеуметтік мәселелерді көтерудегі дәстүрлі рөліне байланысты азаматтық наразылықтардың музыкалық сүйемелдеуі ретінде де таралған. Плена ойналғанда, көрермендер жиі ән айтуға, қол соғуға және билеуге қосылады. Пленаны Пуэрто-Рикодан тыс жерде тұратын пуэрто-рикалық диаспора да ұнатады. Мысалы, Pleneros de la 21 Гавайиге сол жердегі пуэрто-рикалық диаспорасы үшін концерт беруге барды, олардың арасында 20 ғасырдың басында Пуэрто-Рикодан Гавайиге көшіп келген пуэрто-рикалықтардың ұрпақтары да бар.

Композиторлар

Халықтық жанр ретінде көптеген талантты композиторлар болды, олардың кейбіреулері өз заманында және бүгінге дейін танымал. Бұл жанрдың ең белгілі композиторлары мен орындаушыларының бірі – «Эль Канарио» атымен танылған Мануэль Хименес болды. Әрине, Рамито, Исмаэль Ривера, Мон Ривера (кіші) және Рафаэль Кортихо сияқты тағы да көптеген ұлы композиторлар болды. 2006 жылы Тито Матос пен Los Pleneros de la 21 тобы «Para Todos Ustedes» plena әндері үшін «Грэмми» жүлдесіне ұсынылды. Жанр соңғы кезде қайта жанданып келеді, бұл Plena Libre, Viento de Agua және тағы да басқалар сияқты көптеген plena топтарының пайда болуынан және Рики Мартиннің «Pégate» және Ivy Queen-нің «Vamos A Celebrar» сияқты әртүрлі әндерде қолданылуынан көрінеді. 1953 жылы Пуэрто-Риколық жазушы Луис Палес Матос «Plena del Menéalo» шығармасын жазды, онда пуэрто-риколық әйелді билеуге шақырып, «¡Para que rabie el Tio Sam!» («Америкалық ағаны ашуландыру үшін!») деген жолмен аяқтады.