Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Плена – Пуэрто-Рикоға тән музыка және би жанры.
Genre of music and dance native to Puerto Rico
Plena is a genre of music and dance native to Puerto Rico.
Шығу тегі
Пленна жанры 1900 жылы Пуэрто-Рикодағы Понсе қаласының Сан-Антон ауданында пайда болды. Оған "bomba" музыкасының ықпалы тиді. Алғашқыда, пленна гитара, аккордеон және пандеромен орындалғанда ән мәтіндері болмаған, бірақ 1907 жылы ән салу енгізілді. Пленаны халық арасында жаңалықтарды таратуы себепті, Мексикадағы "corridos" сияқты, "жырланған газет" немесе "periodico cantado" деп атады.
The plena genre originated in Barrio San Antón, Ponce, Puerto Rico, around 1900. It was influenced by the bomba style of music. Originally, sung texts were not associated with the plena, which was rendered by guitar, accordion and pandero, but eventually, in 1907, singing was added. Plena was often called the periodico cantado or "sung newspaper" for the lower classes because it spread messages among people, similar to the corridos in Mexico.
Тарих
Пленна – мәдени жағынан алуан түрлі халықтың қатысуымен, олардың жұмыс орындары, тұрғын аудандары мен өмірлік тәжірибелері бірігіп, экспрессивті, сатиралық музыка стилін құраған нәтижесі болды. Бұл – жұмысшы табының пародия арқылы күш алуының бір жолы еді. Төменгі әлеуметтік топтан шыққандықтан, жоғарғы топ оны "қоғамдық тәртіпке және жеке меншікке қауіп төндіретін" деп санады және көп жылдар бойы "ла вида алегре" (қуанышты өмір) өкілдерімен байланысты болды, яғни бұл жыныс жұмыскерлеріне, бишілерге, алкоголиктерге және моральдық құлдыраған адамдарға қатысты. Пленна әндері мен билері көбінесе кафетинде, баларда орындалған, олар жиі бордельдер ретінде пайдаланылып, түрлі нәсілдік қарым-қатынастар мен жыныстық байланыстарға мүмкіндік берген. Әншілердің айтуынша, әннің мәтіні ағымдағы оқиғаларға байланысты болған. Мысалы, біреу суға батып немесе өлтірілсе, осы оқиға туралы пленна жазылатын. "Тинторера дель Мар", "Матарон а Елена", "Эль-Обиспо де Понсе" және "Матан а Бумбум" – бұл өте танымал болған пленналар. Пленнаның кеңінен қабылдануына жұмыспен қамтылған адамдардың санының артуы себеп болды, бұл қоғамдық демалысқа жаңа сұраныс тудырды. Ол әлі де жоғарғы топ үшін әдепсіз саналды, олар оның танымалдылығына қарсы күресті. 1917 жылдың желтоқсан айында қала шегінде билерді өткізуге тыйым салатын жарлық қабылданды. Пленнаның бүкіл Пуэрто-Рикода кеңінен танылып, нәсілдік және мәдени кедергілерді жеңіп өтуіне тағы бір он жыл уақыт кетті. Пленнаны үйде және аудандық немесе муниципалитет ұйымдастырған мерекелерде тыңдау қалыпты жағдайға айналды және енді "құрметті" ақ үстемдікке ие Понсеностар үшін моральдық тұрғыдан жағымсыз деп есептелмейтін болды. Ақырында, көпшілікке ұнамды болу үшін, оның ақталған нұсқасы көпшілікке жақсы қабылданды, пленна пуэрто-рикалықтарды біріктіретін музыка стилі ретінде толыққанды қабылданады. Алайда, жоғарғы топтың қабылдауымен, бұрынғыда маңызды мәдени сәйкестендіруші және төменгі топтың философиясы, қоғамдық бірлік және өзін-өзі білдіру құралы болған пленна, ақ үстемдікке ие топ үшін ойын-сауық көрінісіне айналды. Пленнаның негізгі мелодиясы, барлық Пуэрто-Риконың аймақтық музыкасындағыдай, испандық элементтерге толы; "Санта-Мария" пленнасы мен Испания королі Альфонсо Мудрыйдың орта ғасырда жазған әні арасындағы ұқсастықтар оны ерекшелендіреді. Пленна әндерінің мәтіні көбінесе сегіз буынды және ассонансты болып келеді. Әдеттегідей, тақырыбы өмірдің барлық саласын қамтиды: махаббат, саясат және ағымдағы оқиғалар. Жалпы алғанда, адамдардың қиялына әсер ететін кез келген нәрсе – маңызды тұлғаның келуі, қылмыс, банк мораторийі немесе дауыл – пленна музыкасының тақырыбы болуы мүмкін.
The plena was a result of the mixing of the culturally diverse popular class, where their workplace, neighborhood, and life experiences met to create an expressive, satirical style of music. It became a way for the working class to gain empowerment through parody. Due to originating in the lower social class, it was regarded by the upper class as "a menace to public order and private property" and was for many years associated with people of la vida alegre (the merry life), referring to prostitutes, dancers, alcoholics, and moral degenerates. Singing and dancing of the plena often happened in cafetines, bars that frequently doubled as brothels and where interracial socializing and sexual encounters were free to take place. According to singers discussing the use of the plena, they stated it was song with lyrics that related to a current event. For example, if someone drowned or was killed, a plena would be written about it. Tintorera del Mar, Mataron a Elena, El Obispo de Ponce, and Matan a Bumbum were some plenas which became wildly popular. The eventual widespread acceptance of the plena can be attributed to the increased number of people joining the workforce, which led to a new demand for public leisure. It was still considered indecent by the upper class, who fought against its rising popularity. In December 1917, an ordinance was passed banning the dances from happening inside the city limits. It took another decade for the plena to gain widespread popularity throughout Puerto Rico and cross racial and cultural boundaries. Listening to plena at home and at neighborhood or municipal sanctioned celebrations became acceptable and was no longer considered morally tainted by "respectable" white upper class Ponceños. Eventually, with much whitewashing to make it more palatable to the masses, plena was embraced in earnest as a style of music that united Puerto Ricans. However, with the acceptance of the upper class, what began as a vitally important cultural identifier and personal expression of philosophy, community, and self to the lower class became an entertaining spectacle for the white upper class. The fundamental melody of the plena, as in all regional Puerto Rican music, has a decided Spanish strain; it is marked in the resemblance between the plena Santa María and a song composed in the Middle Ages by Alfonso the Wise, King of Spain. The lyrics of plena songs are usually octosyllabic and assonant. Following the universal custom the theme touches upon all phases of life—romance, politics, and current events. Generally, anything which appeals to the imagination of the people, such as the arrival of a personage, a crime, a bank moratorium, or a hurricane, can be the subject of plena music.
Таралу
Плена Пуэрто-Риконың барлық аймақтарында, әсіресе Рождество сияқты ерекше жағдайларда орындалады, сондай-ақ оның әлеуметтік мәселелерді көтерудегі дәстүрлі рөліне байланысты азаматтық наразылықтардың музыкалық сүйемелдеуі ретінде де таралған. Плена ойналғанда, көрермендер жиі ән айтуға, қол соғуға және билеуге қосылады. Пленаны Пуэрто-Рикодан тыс жерде тұратын пуэрто-рикалық диаспора да ұнатады. Мысалы, Pleneros de la 21 Гавайиге сол жердегі пуэрто-рикалық диаспорасы үшін концерт беруге барды, олардың арасында 20 ғасырдың басында Пуэрто-Рикодан Гавайиге көшіп келген пуэрто-рикалықтардың ұрпақтары да бар.
Plena is played throughout Puerto Rico especially during special occasions such as the Christmas season, and as the musical backdrop for civic protests, due to its traditional use as a vehicle for social commentary. When plena is played the audience often joins in the singing, clapping, and dancing. Plena is also enjoyed by the Puerto Rican diaspora outside of Puerto Rico. Pleneros de la 21, for example, traveled to Hawaii to perform for the Puerto Rican diaspora there which include descendants of Puerto Ricans who immigrated to Hawaii from Puerto Rico in the early 20th century.
Композиторлар
Халықтық жанр ретінде көптеген талантты композиторлар болды, олардың кейбіреулері өз заманында және бүгінге дейін танымал. Бұл жанрдың ең белгілі композиторлары мен орындаушыларының бірі – «Эль Канарио» атымен танылған Мануэль Хименес болды. Әрине, Рамито, Исмаэль Ривера, Мон Ривера (кіші) және Рафаэль Кортихо сияқты тағы да көптеген ұлы композиторлар болды. 2006 жылы Тито Матос пен Los Pleneros de la 21 тобы «Para Todos Ustedes» plena әндері үшін «Грэмми» жүлдесіне ұсынылды. Жанр соңғы кезде қайта жанданып келеді, бұл Plena Libre, Viento de Agua және тағы да басқалар сияқты көптеген plena топтарының пайда болуынан және Рики Мартиннің «Pégate» және Ivy Queen-нің «Vamos A Celebrar» сияқты әртүрлі әндерде қолданылуынан көрінеді. 1953 жылы Пуэрто-Риколық жазушы Луис Палес Матос «Plena del Menéalo» шығармасын жазды, онда пуэрто-риколық әйелді билеуге шақырып, «¡Para que rabie el Tio Sam!» («Америкалық ағаны ашуландыру үшін!») деген жолмен аяқтады.
As a folk genre, there have been many good composers, some well known in their day and into the present. Perhaps one of the genre's most celebrated composers and performers was Manuel Jiménez, known as 'El Canario'. Certainly, there were many others, including such greats as Ramito, Ismael Rivera, Mon Rivera (the junior), and Rafael Cortijo. In 2006, Tito Matos and Los Pleneros de la 21 received a Grammy nomination for their Para Todos Ustedes plena songs recording. The genre has had a revival recently, as evident by the emergence of many plena bands (such as Plena Libre, Viento de agua and others) and its use in various songs, such as Ricky Martin's recent song "Pégate" and Ivy Queen's "Vamos A Celebrar". In 1953, Puerto Rican writer, Luis Palés Matos wrote Plena del Menéalo urging the Puerto Rican woman to move it and ends the plena with the line ¡Para que rabie el Tio Sam (to make "Uncle Sam" angry).