Кіріспе
Карл Трумбулл Хейден (2 қазан 1877 – 25 қаңтар 1972) – американдық саясаткер. 1927 жылдан 1969 жылға дейін АҚШ Сенатында Аризона штабын өкілдік еткен ол жеті мерзімге сайланған алғашқы АҚШ сенаторы болды. Сенатқа түсер алдында штаттың өкілі ретінде сегіз мерзім қызмет еткен Хейден, саяси карьерасын аяқтағанға дейін он жылдан астам уақыт АҚШ Конгресінің ең ұзақ қызмет еткен мүшесінің рекордын орнатты. Ол АҚШ Сенатының деканы болды және Сенаттың уақытша президенті, сондай-ақ Ережелер және әкімшілік, және Ассигнование комитеттерінің төрағасы қызметін атқарды. Ол Демократиялық партияның мүшесі болды. Хейден Уильям Говард Тафт пен Вудро Вильсон президенттік кезінде Конгресте қызмет еткен соңғы мүше болды, ол 1969 жылы зейнетке шықты. Өзінің конгрессмендік мансабының басында мелиорация саласындағы сарапшы ретінде танылған Хейден, Батыс АҚШ-қа қатысты мемлекеттік жерлер, кен өндіру, мелиорация және басқа да жобаларға қатысты заңнаманы тұрақты түрде қолдады. Сонымен қатар, ол федералды тас жолдар жүйесіне қаржы бөлу формуласын жасауда маңызды рөл атқарды. Президент Джон Ф. Кеннеди Хейден туралы: «Батыстың дамуына үлес қосқан әрбір федералды бағдарлама – суару, энергия, мелиорация – оның іздерін тартады, ал осы елді біріктіретін, осы штатты шығыс-батыс, солтүстік-оңтүстік бағытында бәсекеге қабілетті ететін ұлы федералды тас жолдар бағдарламасының көп бөлігі оның туындысы», – деді. «Үнсіз сенатор» деп аталған Хейден Сенат отырыстарында сирек сөйлейтін. Оның ықпалы комитет отырыстары мен Сенаттың дәліздеріндегі талқылаулардан туды, онда оның пікірлеріне «канондық құқықпен тең дәрежеде құрмет көрсетілді». Оның әріптесінің айтуынша: «Сенат тарихында одан аз сөзбен көп ықпал еткен адам жоқ», ал Los Angeles Times газеті Хейден «көптеген сенаторларға көптеген жобаларға көмектескен, сондықтан қарт Карл өзінің сүйікті Аризонасына бір нәрсе қалағанда, оның әріптестері оған көмектесу үшін бәрін жасады. Егер ол сұраса, олар Аризонаға теңіз флотын да сыйлаған болар еді».
Carl Trumbull Hayden (October 2, 1877 – January 25, 1972) was an American politician. Representing Arizona in the United States Senate from 1927 to 1969, he was the first U. S. Senator to serve seven terms. Serving as the state's first Representative for eight terms before entering the Senate, Hayden set the record as the longest serving member of the United States Congress more than a decade before his retirement from politics. He was Dean of the United States Senate and served as its president pro tempore and chairman of both its Rules and Administration and Appropriations committees. He was a member of the Democratic Party. Hayden was also the last remaining member of Congress to have served during the presidencies of William Howard Taft and Woodrow Wilson, as he retired in 1969. Having earned a reputation as a reclamation expert early in his congressional career, Hayden consistently backed legislation dealing with public lands, mining, reclamation, and other projects affecting the Western United States. In addition, he played a key role in creating the funding formula for the federal highway system. President John F. Kennedy said of Hayden, "Every Federal program which has contributed to the development of the West—irrigation, power, reclamation—bears his mark, and the great Federal highway program which binds this country together, which permits this State to be competitive east and west, north and south, this in large measure is his creation." Known as the "Silent Senator", Hayden rarely spoke on the Senate floor. Instead his influence came from committee meetings and Senate cloakroom discussions, where his comments were "given a respect comparable to canon law". A colleague said of him, "No man in Senate history has wielded more influence with less oratory," while the Los Angeles Times wrote that Hayden had "assisted so many projects for so many senators that when old Carl wants something for his beloved Arizona, his fellow senators fall all over themselves giving him a hand. They'd probably vote landlocked Arizona a navy if he asked for it."
Өмірбаян
Хейден 1877 жылдың 2 қазанында Аризона территориясындағы Хейден Ферриде (1878 жылы Темпе деп аталды) Чарльз Трумбулл Хейден мен Салли Калверт Дэвис отбасында дүниеге келді. Чарльз Хейден Коннектикут штатында туған саудагер және жүк тасымалдаушы болды. Өкпе ауруына байланысты ол батысқа көшіп, Тұщы өзеннің оңтүстік жағалауында жер телімін иеленді. Чарльз Хейден сонымен қатар мұрагерлік сот судьясы қызметін атқарды және Гровер Кливлендтің 1884 жылғы сайлауынан кейін аумақтық губернаторлыққа үміткер ретінде қарастырылды. Салли Дэвис – 1890 жылдары Аризона территориялық сайлау құқығын қолдау қауымдастығының вице-президенті болған Арканзас штатында туған мектеп мұғалімі. Ұлы дүниеге келгеннен кейін Чарльз мен Салли Хейденнің үш қызы болды: Сара (Салли деп аталды), Анна және Мэри (Мапс деп аталды). Анна екі жарым жасында күтпеген жерден қайтыс болды. Хейден отбасы паромдық қызмет, диқандық, жалпы дүкен және ауыл шаруашылығы сияқты түрлі бизнеспен айналысты. Хейден өсіп келе жатқанда оның отбасы бірнеше сапарлар жасады, соның ішінде Вашингтонға және 1893 жылғы Чикаго әлемдік көрмесіне барды. Осы сапарларға Хейден жеке сапарларын қосты, оның ішінде Гранд-Каньонға атпен және он төрт жасында Мехико қаласына сапар жасады. Хейден Темпедегі Сегізінші көше мектебінде және Аризона территориялық мұғалімдер даярлау мектебінде (қазіргі Аризона мемлекеттік университеті) оқыды. 1896 жылдың маусым айында мұғалімдер даярлау мектебін бітіргеннен кейін ол Стэнфорд университетіне түсті, онда экономика, тарих, тіл және философияны оқыды, сонымен қатар бітіргеннен кейін құқық факультетіне түсуге ниеттенді. Стэнфордта оқып жүргенде ол екінші курс студенттерінің президенті болып сайланды және пікірталас, көркем әдебиет жазу, футбол және жеңіл атлетикамен айналысты. Оқуының үшінші жылында Хейден студенттік ұйым президенті лауазымына сайлауда тартысқа түсіп, жеңіліске ұшырады. Ол жеңілісін өзіне тым сенімді болғанымен байланыстырды және болашақ сайлауларда "әрқашан сақтықпен жүруді" үйренді. Стэнфордта оқып жүргенде Хейден болашақ әйелі Нэн Даунингпен танысты. Жұбайлар 1908 жылдың 14 ақпанында үйленді, бірақ балалары болмады. Бітіруге бір семестр қалғанда, 1899 жылдың желтоқсанында Хейден әкесінің ауруына байланысты оқуын тоқтатуға мәжбүр болды. 1900 жылдың 5 ақпанында Чарльз Хейден қайтыс болды, соның салдарынан ұлы отбасының жауапкершілігін және отбасы бизнесін басқаруды өз мойнына алды. Хейден қарыздарын өтеу үшін сауда бизнесін сатты, содан кейін отбасының көптеген мүліктерін жалға беріп, анасы мен әпкелерін Пало-Альтоға (Калифорния) көшіруге мүмкіндік беретін кіріс көзін қамтамасыз етті, онда олар колледжге баруға мүмкіндік алды. 1903 жылдың күзінде ол Аризона территориялық ұлттық гвардиясына қосылды және екі ай ішінде капитан болып сайланды.
Алғашқы саяси мансап
Стэнфордтан оралғаннан кейін көп ұзамай Хейден Демократиялық партия саясатында белсенділік танытты. 1900 жылдың қыркүйегінде ол Темпе қаласынан округтік деңгейдегі конвенцияға делегат ретінде қатысты және 1902 жылы Марикопа округінің Демократиялық орталық комитетінің төрағасы болды. Хейден сондай-ақ Темпе қалалық кеңесіне екі жылдық мерзімге сайланды. 1902 жылғы Ұлттық мелиорация туралы заң қабылданғаннан кейін, ол Темпедегі мүдделі тараптар тарапынан Вашингтонға, АҚШ-қа лобби жасау үшін жіберілді, Salt River жобасын қаржыландыру мақсатында. Хейден 1904 жылы Сент-Луисте өткен Демократиялық ұлттық конвенцияға Аризона территориясының делегациясын жетекшілік етті. Кейін 1904 жылы ол Марикопа округінің қазынашысы болып сайланды. Хейденнің қазынашы ретінде екі жылдық қызметі мемлекеттік қаржы және бюджеттік процестер туралы тәжірибе жинақтауға мүмкіндік берді. Бір мерзім қазынашы болып қызмет еткеннен кейін, ол шерифтің табысты лауазымын таңдады, себебі бұл лауазым сапар шығындары мен жиналған алымдардың үлесін қамтамасыз етті. 1906 жылғы қарашадағы сайлауда Хейден республикалық және тыйым салу партиясының қарсыластарын ең үлкен үлеспен жеңді. Хейден шериф болған кезде Марикопа округі «батыс шекарасынан» тыныш ауылшаруашылық аймағына айналды. 10 000 халқы бар Финикс қаласында орналасқан ол тәртіп сақтау, салон мен ойын залдарынан алым жинау, тұтқындарды аумақтың басқа бөліктеріне жеткізу және жергілікті ережелерді сақтау сияқты міндеттерді атқарды, мысалы, Финикс қаласындағы жергілікті үндістердің қалаға келгенде шортан киюін талап ететін заң. Шериф болып қызмет еткен кезінде Хейден өзінің қызметтік тапаншасын қолдануға тура келмеді, бірақ ол екі пойыз тонаушысын ұстау үшін Apperson Jack Rabbit көлігін пайдаланды. 1911 жылғы сайлау Хейденнің кейінгі саяси кампанияларын сипаттайтын бірнеше прецеденттерді қалыптастырды. Біріншісі – қарсыласының атын жұрт алдында ешқашан атамау дәстүрі. Ол сондай-ақ партия мүшелерімен бірге штат бойынша саяхаттауды бастады, бұл дәстүр 1940 жылдардағы соғыс уақытындағы тағайындамалармен тоқтатылды. Ол сондай-ақ өзіне қарсы үміткер болуға мүмкіндігі бар үміткерлерді іздестіріп, олардың үміткер болуын ұсынатын хаттар жіберетін. Сайлаушылардың жақсы қолдауымен Хейден өзінің лауазымына күшті қарсылық кездестірмейтін. Хейден түрме кілтін орынбасары Джефф Адамсқа тапсырды және әйелімен бірге Аризона штатына мемлекеттік мәртебе беру туралы заңға Президент Уильям Говард Тафт қол қойған күні Вашингтонға сапарлады. Хейденнің алғашқы заң жобасы, Форт-Хуачукаға дейін теміржол құрылысына рұқсат беру, 1912 жылдың 1 наурызында ұсынылды. 1913 жылы толық мерзімінің басталуымен Хейден Вудро Вильсонның саясатын қолдады, Клейтон антимонополиялық заңына, Федералдық резерв туралы заңға, Андервуд тарифтік заңына және Федералдық сауда комиссиясын құруға дауыс берді. Ол Гранд-Каньон ұлттық паркі туралы заңға демеушілік етті және анасының құрметіне әйелдердің сайлау құқығын қолдауға шақыратын бірлескен резолюция ұсынды. 1914 жылы Хейден 1902 жылғы Ұлттық мелиорация туралы заң бойынша берілген қарыздарды өтеу мерзімін он жылдан жиырма жылға дейін ұзартты. Ұзарту мерзімі алғашқы өтеу кезеңінде төлем сомаларына көбірек икемділікті қамтиды. 1922 жылы Хейденнің гидроэлектр энергиясын сатудан түсетін түсімдерді жобаның қарызын өтеуге жұмсауға рұқсат беретін заңын қабылдауымен мелиорация жобаларын қаржыландыру тәсілінде тағы бір өзгеріс болды. Мелиорация жобаларының жергілікті бақылауын жақтаған Хейден 1917 жылы қаржылық міндеттемелерді және Salt River жобасының операцияларын Қайта қалпына келтіру бюросынан жергілікті мемлекеттік органға беру туралы заң жобасын жазды. Бюроның бақылауды жергілікті мемлекеттік органдарға беруі Батыстағы болашақ мелиорация жобаларының үлгісіне айналды. Хейденнің басқа да ертедегі күш-жігеріне Гранд-Каньон ұлттық паркін құруға және 1919 жылғы заңнамаға қолдау көрсету кірді, нәтижесінде АҚШ Конституциясына Он тоғызыншы түзету енгізілді. Бірінші мерзімінде АҚШ Армиясының Инженерлер корпусына су тасқынын бақылау бөгетін салу мүмкіндігін зерттеуді жүргізу үшін қаржы бөлуден бастап, Хейден Гила өзеніне мелиорация жобасын енгізуге тырысты. Жобаның тиімділігі туралы оң қорытындыдан кейін, Хейден 1914 жылы Сан-Карлос жобасын заңдастырды. Заң жобасына қарсы болғандар Аризона штаты федералды мелиорация қаражатының тым көп бөлігін алды деп мәлімдеді және заң жобасы жеңілді. Аризона штатының пима индейлері жобаның негізгі иегерлерінің бірі болатынын пайдаланып, Хейден тактикасын өзгертті және 1916 жылы жылдық Индейлерге бөлінетін қаражатқа жоспарланған су қоймасынан төмен орналасқан бөгет құрылысын қаржыландыратын бірқатар қаражат енгізді. 1922 жылға қарай бөгет салынды және Хейден мен Аризона сенаторы Генри Фонтейн Эшурсттің құрметіне аталды. Сан-Карлос жобасының толық қабылдануы 1924 жылы болды, Аризона штатының Республикалық партиядан жалғыз өкілі, республикалық бақылаудағы 68-ші Конгрестегі сенатор Ральф Камерон Сан-Карлос заң жобасын қайта ұсынды. Калвин Кулидж «Кулидж бөгеті» деп аталған негізгі бөгетке заңға қол қойды. Хейден Бірінші дүниелік соғысқа АҚШ-тың қатысуына дауыс берді және содан кейін әскери қызметке шақырылғандардың әскери қызметтен сатып алу арқылы жалтарып алуына тыйым салатын және барлық шақырылғандардың соғыс аяқталғанға дейін әскерде қалуын талап ететін әскери жұмыс күші туралы заңға түзету енгізді. Ол сондай-ақ саналы қарсылық білдірушілерге гуманитарлық қарым-қатынас жасауды жақтады. 1917 жылдың жазында Хейден Вильсон президентіне «Дүниежүзілік өнеркәсіпшілер одағы» еңбек одағын заңсыз ұйым деп жариялауды ұсынды, сонда күзетшілер олармен айналыса алады. Соғысқа дейін Аризона Ұлттық гвардиясының офицері болған майор Хейден өзінің бөліміне қосылып, Вашингтондағы Кэмп Льюистегі 9-шы батальонның, 166-шы депо бригадасының командирі болып қызмет етті, өз бөлімін активті қызметке дайындауға көмектесті. Соғыс оның бөлімі Еуропаға жіберілгенге дейін аяқталды. Өкілдер палатасында болғанда Хейден Колорадо өзенінің су құқықтарына қатысты ондаған жылдық дауға қатысты. Калифорния мүдделері сол кезде Империялық алқапты суаруға мүмкіндік беру үшін су сақтау бөгетін және «Барлық американдық каналды» салуды қалады, суды Мексика арқылы бағыттамай. Өзен суын бөлу күрделі мәселе болды және Аризона Колорадоның су алабындағы әр штатқа суды бөлуді анықтауға арналған Колорадо өзені келісімін бекітпеді. Осы келіспеушіліктің салдарынан, өкіл Фил Свинг пен сенатор Хирам Джонсон, екеуі де Калифорниядан, Болдер Каньоны жобасын санкциялайтын заң ұсынғанда, Хейден оппозицияның жетекшісіне айналды. Осы мақсатта Хейден өзі Сенатқа өкілдер палатасынан кеткенге дейін заң жобасы Палатаның талқысына түспеуіне кедерілгі келтіретін әртүрлі парламенттік процедураларды қолданды.
Сенат
1926 жылы сенаторлыққа алғаш рет үміткер болған кезде Хейден өзінің сайлау кампаниясын Калифорниямен су құқығын таластыруда Аризонаның мүддесін қорғаған тәжірибесіне негіздеді. Осы мақсатта оның сайлау плакаты Калифорния газеттерінен алынған редакциялық мақалалардың тақырыптарынан құралды, онда Хейденнің Болдер бөгетін салуға рұқсат беретін Свинг-Джонсон заң жобасын қабылдауға кедергі келтіргені айыпталды. Кампания барысында, қолданыстағы сенатор Ральф Х. Камерон Хейден штаттан тыс мүдделерден түскен қаражатты заңсыз пайдаланғанын мәлімдеп, құқық бұзушылыққа қатысты шағымдар көтерді. Сенатор Уильям Х. Кинг бастаған тергеу сайлауға бірнеше күн бұрын басталды және ешқандай құқық бұзушылық дерегі табылмады. Сайлаудан кейін Хейден: «Сенатор Камеронның «қаражат қоры» туралы айыптаулары менің көпшілік дауысыма үлкен әсер еткен бумерангқа айналды» деді. Хейден Сенатқа сайланғаннан кейін сенатор Томас Дж. Уолш «ең бағалы комитеттердегі қызметтер» деп атаған, соның ішінде Ассигнованиелер комитетіндегі орынға ие болды. Ассигнованиелер комитетінің мүшесі ретінде Хейденнің Сенаттағы күш-жігерінің көп бөлігі саясатты қалыптастырудан ауысып, заңмен бекітілген саясатты іске асыруға жұмсалатын қаржылық қаражатты бақылауға, бөлуге және қадағалауға бағытталды. Оның сенаттағы мансабын қалыптастыруға көмектесетін басқа комитеттерге Ішкі істер және аралдық аумақтар, Пошта және пошта жолдары, Ережелер және әкімшілік, сондай-ақ АҚШ Конгресінің Баспа жөніндегі бірлескен комитеті кірді.
1920-шы жылдар
1927 жылғы наурыз айында Сенатқа ауысқаннан кейін Хейден Боулдер каньоны жобасына қарсылығын жалғастырды. Алайда, жобаға ұлттық қолдаудың артуымен, Хейденге заң жобасын қабылдау сөзсіз екені анық болды. Аризона үшін тиімді шарттарға қол жеткізу үшін уақыт алу мақсатында, ол Аризонаның екінші сенаторы Генри Ф. Ашурсттың екі филибюстерлік араласуының көмегімен қарсылығын жалғастырды және 70-ші Конгрестің бірінші сессиясының соңына дейін Сенаттың толық құрамының дауыс беруін кейінге қалдыра алды. 1928 жылғы 28 мамырда Свинг Джонстон заң жобасы дауысқа салынар кезде, Хейден Сенаттың отырыс залынан алғашқы сөзін айтты, ол түнгі сессияда тоғыз сағат бойы сөйледі, содан кейін Ашурстқа тағы он екі сағатқа сөздік құқық берді. Боулдер каньоны жобасы 1928 жылдың желтоқсан айында Конгресс қайта жиналғаннан кейін жақын арада қабылданды. Аризонада саяси жағынан танымал болмағанмен, соңғы заң жобасында Аризона үшін бірнеше маңызды жеңілдіктер көзделді. Невада сенаторы Кей Питтман енгізген түзету заң жобасына қосылды, ол Колорадодан жылына Невадаға, жылына Калифорнияға және жылына Аризонаға су беруді белгіледі, сондай-ақ Гила өзенінен барлық суларға эксклюзивті құқық Аризонаға берілді. Соңғы заң жобасында Аризона мен Невадаға дамба жеке кәсіпкерлікпен салынған жағдайда түсетін салық түсімдеріне тең сома төлеуге рұқсат берілді. Заң жобасы қабылданғаннан кейін Хейден қарсылығының формасын Боулдер каньоны жобасына қаржыландырудан бас тарту арқылы өзгертті.
1930 жылдар
1932 жылғы Хайденнің сайлау кампаниясы жеңіліске жақын болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс ардагерлерінің бонусын ерте төлеуге қарсы дауыс беруі және тыйым салу саясатын қолдауы, сондай-ақ 1933 жылға дейін тыйым салуды жою үшін Сенаттағы дауыс беру оның Ұлы депрессия кезеңіндегі сайлаушыларының қолдауын жоғалтуына әкелді. Ол бастапқы сайлауда көпшілік дауысқа ие болды. Кейіннен Хайден, егер ол бір ғана қарсыласымен бетпе-бет келсе, жеңіске жете алмайтынын болжады. Президент Франклин Д. Рузвельт 1932 жылғы сайлауда жеңіске жеткеннен кейін және «Жаңа саясаттың» басталуымен Хайден Боулдер каньоны жобасына қарсылығын тоқтатты және қосымша суару және гидроэлектр станцияларын салу үшін лоббилік жұмыстарды бастады. Ол Орталық Аңғар жобасын белсенді түрде қолдады және Гранд-Кули бөгетінің қаржыландыру жобасын бекіту үшін комиссия мүшесі ретінде жұмыс істеді. Хайденнің еңбегінің нәтижесінде Вашингтон штатының сенаторы Уоррен Магнусон оны «Гранд-Кули бөгетінің әкесі» деп атады. 1930 жылдары жаңа жобаларға деген талаптар Қайта құру қорын қайтарудан гөрі жылдам құрғатқан кезде, Хайден Вайоминг штатының сенаторы Джозеф С. О’Махонимен бірлесіп, құрғақтандырылған мұнай қорынан түскен табысты Қайта құру қорына бөлу арқылы қосымша қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін жұмыс істеді. Хайден Сенаттың Пошта және пошта жолдары жөніндегі комитетіне мүше болғандықтан, автомобиль көлігін дамытуға бағытталған бірқатар заңнамалық бастамалар бойынша жұмыс істеді. Оның осы мәселеге деген қызығушылығы соншалықты күшті болғандықтан, президент Рузвельт оған неге әрқашан жолдар туралы сөйлегісі келетінін сұрады. Хайден: «Аризонада адамдар мыңдаған шақырым жол жүріп көруге дайын екі нәрсе бар – Ұлы каньон және Тас орман. Олар жолсыз оларға жете алмайды», – деп жауап берді. Қайта құру және автомобиль жолдары жобаларын қолдаудан басқа, Хайден Ұлы депрессия кезінде экономикалық өсуді ынталандыруға бағытталған басқа да шараларға қатысты. 1932 жылы жасалған ұсыныс бойынша, АҚШ-қа соғыс борышын өтеуді жеңілдетілген бағамен күміспен жүргізуге рұқсат етілген еді. Бұл жоспар күмістің бағасын көтеріп, АҚШ-тың күміс қорларының және бүкіл әлемдегі күміс монеталарының құнын арттыруды көздеген. Алайда, депрессияның салдары көптеген соғыс борыштарын өтеуге кедері келтірді және жоспарды мәнсіз етті. Хайден сондай-ақ фермерлерге мемлекеттік кепілдік берілген несиелер беру үшін Фермерлер үйін құру туралы заң жобасын ұсынды. АҚШ соғысқа дайындалып жатқан кезде, 1940 жылдың тамызында Хайден қажетті жұмыс күшін алу үшін әскери шақырудың орнына еріктілерді пайдалануды жақтады. Ол сондай-ақ әскери қызметтен қашу үшін ақша төлеуге, әскерге шақырылғандарға ауыстырушыларды іздеуге және сыйлық төлеу арқылы әскери қызметке қабылдануға тыйым салатын түзетулерді енгізді. 1945 жылы Хайденнің әйелі Нан инсульт алды, бұл оған ауыр соққы болды. Оның салдарынан ол тұра алды, бірақ енді жүре алмады және медбикеге мұқтаж болды. Ол 1961 жылдың 25 маусымында қайтыс болғанша көмекке мұқтаж болды. 1944 жылы Мексикамен жасалған келісім бойынша елге жыл сайын Колорадо өзенінен белгілі бір көлемде су беруге келісім берілгеннен кейін, Хайден өзеннен суды Феникс, Тусон және Аризонаның суармалы жерлеріне жеткізу үшін тікелей шаралар қолдады. Осы мақсатта ол және Аризонаның басқа сенаторы Эрнест Макфарланд 1946 жылы Орталық Аризона жобасын салу туралы заң жобасын енгізді. Бірінші әрекеттері сәтсіз аяқталғаннан кейін, олар 1947 жылы заң жобасын қайтадан енгізді, ол Сенатта қабылданды, бірақ Калифорния делегациясының қарсылығынан кейін Палатада жеңіліске ұшырады. 1940 жылдар Хайден үшін маңызды комитет төрағалықтарының дәуірін басталды. Кеннет МакКеллардың денсаулығының нашарлауына байланысты Хайден 1940 және 1950 жылдары Ассигнациялар комитетінің төрағасы міндетін уақытша атқарды. Бұл іс-әрекет комитеттің жетекші республикашыл сенаторы Стайлз Бриджеспен сахна артында жұмыс істеуді қамтыды және Хайденнің Сенаттың жасырын бөлмелерінде жұмыс істейтіні туралы беделін арттырды. 81-ші Конгрестен бастап Хайден Сенат ережелері комитетінің төрағасы болды.
1950 жылдар
Хайденнің Орталық Аризона жобасына бекіту алуға жасаған әрекеттері 1950-ші жылдарға дейін жалғасты. Хейден мен Макфарланд 1951 жылы бұрынғы заң жобасын қайтадан енгізді, бірақ бұл жолы Колорадо суларын толық игеруге қатысты алаңдаушылықтарға байланысты Палатада тағы да жеңіліске ұшырады. Бұл заңнамалық кері кету Аризонаны су құқығы мәселесін шешу үшін АҚШ Жоғарғы Сотына шағымдануға итермеледі. «Аризона – Калифорния» ісі 1953 жылдың 19 қаңтарында сотқа қабылданды, және оның шешіміне он жылдан астам уақыт кетті. Басқа да мелиорациялық жұмыстарда Хейден 1956 жылғы Колорадо өзенін сақтау туралы заңға бірлесіп демеушілік етті, ол Глен Каньон тоғанын және үш су сақтау тоғанын салуға рұқсат берді. Хейденнің мансабының көп бөлігінде Аризонадағы тұрақты саяси орта 1950-ші жылдары өзгеріске ұшырай бастады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін көптеген орталық штаттардан шыққан адамдар Аризонаға көшіп келді, бұл штат ішіндегі Республикалық партияның өсуіне көмектесті. Ол бұрынғы Аризона тұрғындары арасында әлі де танымал болса да, жаңа келгендердің көпшілігі Хейденнің конгресс тарихымен таныс емес еді. Нәтижесінде, 1956 жылғы сайлау кезінде Хейденнің штабы сенатордың жетістіктерін сайлаушыларға жеткізу және денсаулығы нашарлап, есінен жаңылып қалғандығы туралы қауесеттерді жою мақсатында бірқатар теледидар және радио сұхбаттарын ұйымдастырды. Науқан сондай-ақ «Нью-Йорк Таймс» журналында жарияланған, Хейденнің Сенаттағы қызметіне жоғары баға берген мақаланы пайдаланды. 1956 жылы Хейден АҚШ округтік сотының судьясы Сенаттың бір памфлетін жариялауға тыйым салған кезде заңдық дауға қатысты. Ол кезде Баспа жөніндегі Бірлескен комитеттің төрағасы болған Хейден бұл шешімнің конституцияға қайшы екенін мәлімдеп, «Егер сот Конгреске есеп беруді тоқтатуға құқылы болса, онда Сенатта немесе Өкілдер палатасында айтқан сөздеріміз сот қарауына түсуіне көп уақыт кетпес еді, соның салдарынан биліктерді бөлудің конституциялық қағидасы толығымен бұзылар еді» деді. Баспа комитеті бұл бұйрықты елемеу туралы дауыс бергеннен кейін, Хейден Үкіметтік баспаханаға «бұл істе кез келген соттың шешімін конституцияға қайшы деп есептемеуді» бұйырды. Кейіннен басқа федералды судья бұл шешімді жойды, бұл бұйрық «әкімшіліктің негізсіз және рұқсатсыз әрекеті» болды деп атап, үкіметтің заң шығару функциясына кедергі келтірді. 84-ші Конгресс басталғанда Хейден Сенат Ережелері комитетінің төрағалығынан бас тартып, Сенат Ассигнованиелер комитетінің төрағасы болды. 1955 жылы ол жаңа құрылған Сенат Демократиялық саясаты комитетінің мүшесі болды. Хейден сонымен қатар қызмет ету ұзақтығы бойынша бірнеше рекорд орнатты, 1957 жылдың 21 қазанында Конгрессте үздіксіз қызмет көрсету бойынша Адольф Сабаттың рекордын, ал 1958 жылдың 19 ақпанында Конгресстегі жалпы қызмет ету ұзақтығы бойынша Джозеф Г. Кэннонның рекордын бұзды. Хейденнің ең ұзақ қызмет еткен рекорды 2009 жылдың 18 қарашасында Роберт Бёрд тарапынан бұзылды.
1960 жылдар
1962 жылы Хейден Сенаттың Ассигнованиелер комитеті мен Палатаның Ассигнованиелер комитеті арасындағы процедуралық мәселелер бойынша туындаған дауға байланысты ұлттық назарға ілікті. Баспасөзде екі сексен жастағы төраға – Хейден мен Кларенс Кэннонның арасындағы қақтығыс ретінде көрсетілген дау, ассигнованиелерді (қаржы бөлу) мәселелерін шешу үшін шақырылатын конференциялық комитеттердің қай жерде отыратыны туралы таласпен басталды. Конституция барлық ассигнованиелер заң жобаларының Палатадан басталуын талап етсе, сол кездегі қалыптасқан дәстүр бойынша конференциялық комитеттердің отырыстары АҚШ Капитолийіндегі Сенат жағында, сенатор төрағалық етіп өткізілді. Дау 1962 жылғы қаңтарда Палатаның ассигнованиелер комитеті мүшелерінің конференциялық комитет отырысын өткізу орнын Палата мен Сенат жағында тең бөлісуге шақырып қабылдаған қаулысымен басталды. Бұған жауап ретінде Сенаттың ассигнованиелер комитеті барлық ассигнованиелер заң жобаларының жартысы Сенаттан басталуын талап ететін резолюция қабылдады. Сәуір айында Хейден екі палатаның арасында орналасқан кездесу бөлмесін ұйымдастырды, бірақ Палата мүшелері шілде айына дейін мәселені бетпе-бет талқылаудан бас тартты. Осы кезде 55 миллиард АҚШ доллары бекітілмеген ассигнованиелерге байланысты үкіметтің жабылу қаупі туды. 1962 жылғы Хейденнің соңғы сайлау кампаниясында Орталық Аризона жобасы басты мәселе болды. Штат жетекшілері оның жоғары лауазымының жобаға қолдау табу үшін маңызды екенін көрді. Оның қайта сайлануына көмектесу үшін сайлау штабы Хейденнің Конгрестегі елу жылдығын тойлау және оның жетістіктерін жариялау үшін бірқатар іс-шаралар ұйымдастырды. Жыл бойы сенатор ауырған бірнеше жұқпалы аурулар оның 85 жастағы сенатор қайтыс болды деген қауесеттерге әкеп соқты. Бұл қауесеттерді жоққа шығару үшін Хейден сайлауға үш күн қалғанда Бетезда әскери-теңіз ауруханасында баспасөз конференциясы өткізді. Аризонада республикалықтардың ықпалы күшейгеніне қарамастан, Хейденнің қарсыласы – штаттық өкіл және болашақ губернатор Эван Мечам штаттық партиядан ыстық қолдау алмады. Аризонаның республикалық элитасы Хейденнің қызмет ету мерзімінің жобаның қабылдануын қамтамасыз ету үшін маңызды екенін сезінді. Нәтижесінде Хейден жетінші мерзімге рекордты жеңіске жетті, бірақ дауыс берудің 54,9 пайызын ғана жинады – бұл оның сенаттық мансабындағы ең қиын жарыс, және жарты ғасыр бұрын Палатаға толық мерзімге алғаш рет үміткер болғаннан бергі ең жақын нәтиже болды. Осы онжылдықтағы оқиғалар Хейденді президенттік мұрагерлік тізімінде екі рет екінші орынға көтерді. Бірінші рет 1961 жылғы 16 қарашада Палата спикері Сэм Рейберннің қайтысымен болды, осы кезде Хейден вице-президент Линдон Б. Джонсоннан кейін келді және жаңа спикер сайланғанға дейін осы лауазымда қалды. Екінші рет 1963 жылғы 22 қарашада президент Джон Кеннедиге жасалған қастандықпен басталды және 1965 жылғы 20 қаңтарда Хьюберт Хамфри вице-президент болғанға дейін жалғасты. Егер ол президенттікке мұрагер болған жағдайдағы жоспарлары туралы сұралғанда, Хейден: "Мен Конгрессті шақырып, Палата жаңа спикерді сайласын, содан кейін мен отставкаға кетемін және оған президент болуға мүмкіндік беремін" деді. Хейденнің соңғы заңнамалық жетістігі Орталық Аризона жобасына рұқсат беру болды. 1963 жылғы 4 маусымда Жоғарғы Соттың Аризонаға қарсы Калифорния ісі бойынша Аризона үшін қолайлы шешім шығарғаннан кейін бір күн өткен соң, Хейден штатының конгресс делегациясының қалған бөлігімен бірге су жобасына рұқсат беретін заң жобасын қайтадан енгізді. Бұрынғы әрекеттердегідей, Хейденнің ықпалы Сенатта заңның қабылдануын қамтамасыз етті, бірақ Палатада қабылдануы қиын болды. Калифорния делегациясының бастапқы қарсылығы 1965 жылдың басында губернатор Пэт Браун "Калифорния сот арқылы жеңе алмаған нәрсені кедергі арқылы жеңуге тырыспайды" деп мәлімдегеннен кейін, Колорадо өкілі Уэйн Аспиналлдың қарсылығымен ауыстырылды. Палатаның ішкі істер комитетінің төрағасы Аспиналл Хейденнің заң жобасы бойынша тыңдау өткізуден бас тартты. Бұл кешігуге жауап ретінде Хейден Аспиналл демалысқа кеткенше күтті, содан кейін өзінің ұсынылған заң жобасын көптеген конгрессмендерге жеңілдіктер беретін "шошқа баррелі" заңына қосты. Хейденнің бұл әрекетіне жауап ретінде Аспиналл демалыстан оралып, Орталық Аризона жобасы бойынша тыңдаулар өткізді. Орталық Аризона жобасына соңғы рұқсат 1968 жылғы 30 қыркүйекте берілді, президент Джонсон бұл күнді "Карл Хейден күні" деп жариялады. Бұл оқиғада Хейден: "Менің Орталық Аризона жобасына қатысты күш-жігерім мен Конгрессмен болған кезде басталды және мен оны өмірімдегі ең маңызды жетістік деп санаймын" деді.
Кәсіби бейімділігі
Хейденнің ұлттық беделі қалыпты жағдайдан гөрі айтарлықтай төмен болды, өйткені ол Вашингтонда жарты ғасырдан астам, оның ішінде 42 жыл Сенатта қызмет етті. Мұның себебі 1912 жылы Вашингтонға келгеннен кейін Мэриленд конгрессмені Фред Талботпен болған әңгімесі болды. Талбот оған: "Балам, конгрессмендердің екі түрі бар – көрсетуге арналған және жұмыс аттары. Егер сіз атыңызды газетке шығарғыңыз келсе, көрсетуге арналған болыңыз. Бірақ егер сіз әріптестеріңіздің құрметін алуды қаласаңыз, олай істемеңіз. Жұмыс аты болыңыз", – деді. Хейден партиялықтар сайлау күні аяқталуы керек деп сенді, ал оның сайлау округіндегі жұмысы бейтарап түрде жүзеге асырылды. Өз қызметінің кезеңінде Хейден жарнамадан және сөз сөйлеуден қашып жүрді. Болдер бөгетіне қарсы филибүстерінен кейін Хейден 20 жыл бойы Сенатта сөз сөйлемеді. Кейінгі жылдары оның көптеген конгресс әріптестері оның толық сөйлегенін естімеген. Оның көпшілік алдында сөйлеуден қашып жүруі Хейденнің міндеттерін орындауына кедергі келтірмеді, сол кездегі сенатор Линдон Б. Джонсон: "Ол тиімділік пен мемлекеттік басшылықтың сөзшеңдікпен байланысты еместігінің тірі дәлелі", – деді. Хейден ұзақ жылдар бойы көмекшісі Рой Элсонды өзінің орнына ұсынды. Элсон сайлауда бұрынғы сенатор Барри Голдуотерге жеңіліп қалды. Конгрестен зейнетке шыққаннан кейін Хейден Темпеге оралып, Аризона мемлекеттік университетінің Чарльз Трумбулл Хейден кітапханасында кеңсе ашты. Ол өзінің мансабында жинаған құжаттарды ұйымдастырумен қатар, әкесі туралы өмірбаян жазып, Аризонаның пионерлерінің өмірін зерттейтін жобада жұмыс істеді. 1972 жылдың қаңтар айының ортасында ауырып, 25 қаңтарда қайтыс болды. Ол Темпедегі Дабл-Бутт зиратында жерленді. Хейденнің естелік шарасында Голдуотер және бұрынғы президент Линдон Б. Джонсон сөз сөйледі. Конгрестегі ұзақ қызметінің құрметіне оның есімімен бірнеше жоба аталды. 1957 жылдың 29 қыркүйегінде Феникс орта мектеп округі Карл Хейден орта мектебін ашты. Содан кейін Марикопа округінің Демократиялық комитеті Глен-Каньон бөгетіне Хейден бөгеті деп ат қоюға ұсыныс жасады, бірақ Хейден бұл қадамға жеке қарсы болды. 1969 жылы Глен-Каньон бөгетіне қарап тұрған келушілер орталығы ұзақ жылдар бойы сенатордың есімімен аталды. Хейденнің қайтыс болғаннан кейін де атау беру жұмыстары жалғасты, 1978 жылы АҚШ Ауыл шаруашылығы министрлігінің Карл Хейден ара зерттеу орталығы, ал 1987 жылы АҚШ Ардагерлер істері департаментінің Карл Т. Хейден VA медициналық орталығы оның есімімен аталды. Хайден-Родс су құбыры 1985 жылы аяқталғаннан кейін оны құруға қатысқандығы үшін Карл Хейденнің есімімен аталды. 1986 жылы Хейденнің бюсті Сенат мүсіндерінің жинағына қосылып, Рассел Сенаты кеңсе ғимаратына орналастырылды. Хейденнің бюсті сондай-ақ Аризона штатының Капитолиясының солтүстігінде орналасқан.
Конгресс сайлауының нәтижесі
ЖылОфисДемократиялық іріктеу сайлауыБасты сайлауҮміткердің дауыстары қарсыластардың дауыстарыҮміткердің дауыстары қарсыластардың дауыстары1911 АҚШ Өкілдер палатасы Ламар КоббКарл ХейденМулфорд Уинсор 266242372685 Карл ХейденJ. С. Уильямс (R) 1155684851912 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 11389 Томас Е. Кэмпбелл (R)Роберт С. Фишер (Прогрессивті) 311058191914 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 33306 Генри Л. Эдс (R) 75861916 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 19518 А. А. Ворсли 7784 Карл Хейден 34377 Генри Л. Эдс (R) 149071918 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 26805 Томас Маддок (R) 168271920 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 35397 Джеймс А. Дансиат (R) 258411922 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 45121 Эмма М. Гилд (R) 146011924 АҚШ Өкілдер палатасы Карл Хейден 40329 В. Дж. Галбрайт (R) 86281926 АҚШ Сенаты Карл Хейден 36745 (80%)Ралф Х. Камерон (R) 31845 Карл ХейденЧарльз Х. Рутерфорд (D) 4459189951932 АҚШ Сенаты Карл Хейден 38924 Харлоу В. АкерсУолтер Х. КольярУильям Дж. Фэллоус 3080241616449 Карл Хейден 74310 Ралф Х. Камерон (R) 357371938 АҚШ Сенаты Карл Хейден 68328 Койт И. ХьюзРоберт Э. Миллер 1386722154 Карл Хейден 82714 Барт Х. Клинган (R) 253781944 АҚШ Сенаты Карл Хейден 48812 Джо Конвей 22764 Карл Хейден 90335 Фред В. Пиккет (R) 398911950 АҚШ Сенаты Карл Хейден 95544 Сесил Х. МиллерРоберт Э. Миллер 2434014752 Карл Хейден 116246 Брюс Брокетт (R) 688461956 АҚШ Сенаты Карл Хейден 99859 Роберт Э. Миллер 21370 Карл Хейден 170816 Росс Ф. Джонс (R) 1074471962 АҚШ Сенаты Карл Хейден 117688 В. Ли Маклейн 36158 Карл Хейден 199217 Эван Мекам (R) 163388
Пайдаланылған әдебиеттер
Август, Джек Л., кіші (1999). Шөлдегі көрініс: Карл Хейден және Американың оңтүстік-батысындағы су саясаты, Брюс Бэббиттің кіріспесі, Форт-Уорт: Техас Христиан Университетінің баспасы. Джонсон, Джеймс В. (2002). Аризона саясаткерлері: Кереметтері мен жаман аттылары, Дэвид "Фиц" Фицсимонстың суреттері, Тусон: Аризона университетінің баспасы. Райс, Росс Р. (1994). Карл Хейден: Америка батысын құрған. Ланхам, Мэриленд: Америка университетінің баспасы.