Кіріспе

Мемлекеттік қызметкер және вице-президент

Калифорния штатының вице-губернаторы – АҚШ-тың Калифорния штаты үкіметіндегі екінші жоғары лауазымды тұлға. Вице-губернатор төрт жылдық мерзімге сайланады және ең көп дегенде екі мерзімге қызмет ете алады. Көбінесе атқарушылық міндеттерге қоса, Калифорния губернаторының қатысуы болмағанда оның міндетін атқарушы және Калифорния штатының Сенатының төрағасы ретінде қызмет етеді. Сонымен қатар, вице-губернатор Калифорнияның көптеген реттеуші комиссиялары мен атқарушы органдарының құрамына кіреді немесе оларға өкілдер тағайындайды. Калифорния – губернатор мен вице-губернатор бір тізім бойынша сайланбайтын он жеті штаттың бірі. Калифорнияда губернатор мен вице-губернатор бөлек сайланады, бірақ олардың екеуі де әр төрт жыл сайын сайлауға түседі. Осының салдарынан Калифорнияда әртүрлі партиялардан губернатор мен вице-губернатор болу жиі кездеседі. 1850 жылы штат мәртебесіне ие болғаннан бері Калифорнияда 41 вице-губернатор және бес уақытша вице-губернатор болды. Қазіргі вице-губернатор – демократ Элени Куналакис, ол 2019 жылдың 7 қаңтарында қызметке кірісті. Ол Калифорния тарихында осы лауазымға сайланған тұңғыш әйел.

Жауапкершілік

Вице-губернатор – Калифорния штатының губернаторынан кейінгі ең жоғары дәрежелі атқарушы лауазым иесі. Бұл тәуелсіз сайланған қызметтің міндеттері көбінесе негізгі конституциялық функциялар, жоғары білім, табиғи ресурстар және экономикалық даму салаларын қамтиды. Бұған қоса, вице-губернатор бірқатар қосымша функцияларды да орындайды.

Конституциялық негізгі міндеттер

Калифорния Конституциясы бойынша, губернатордың орынбасары Калифорния штатының Сенатының төрағасы болып тағайындалады және губернатордың барлық өкілеттіктері губернатор Калифорния штатында болмаған кезде губернатордың орынбасарына жүктеледі. Губернатордың орынбасары жиі заңдарға қол қойып немесе вето қойып, немесе губернатор штаттан кеткен кезде саяси тағайындаулар жасайды. Іс жүзінде, губернатордың орынбасары Сенат отырысын тек уақытша президенттің сұрауымен немесе дауыс тең болған жағдайда шешу үшін төрағалық етеді. Бұған қоса, губернатордың орынбасары губернатор штатта болмаған кезде тек қана қарапайым міндеттерді орындауға уағдаласады. Бұл уағдалас Майк Керб билікте болған кезде бұзылды, себебі ол Джерри Браунның басшылығына қарсы келетін бірнеше жарлыққа қол қойды және Браун штатта болмаған кезде Арманд Арабианды Калифорния апелляциялық сотының төрағасы етіп тағайындады. Браун оралғаннан кейін Арабианның тағайындауын күштен шығарып, оның орнына Бернард С. Джефферсонды тағайындады. 1979 жылғы «In re Governorship» ісінде Калифорния Жоғарғы соты губернатордың орынбасарының губернатор штаттан кеткен кезде оның міндеттерін атқаруға және барлық құқықтарын өз мойнына алуға құқығы бар екенін растады, бірақ губернатор қайтып келген кезде бұл әрекеттерді жоюға құқылы.

Жоғары білім

Вице-губернатор Калифорния штатындағы жоғары білім беру жүйесінің барлық аспектісінде толыққанды саясат қабылдау өкілеттігіне ие жалғыз сайланған лауазым иесі болып табылады. Лауазымы бойынша, ол Калифорния университетінің регенттер кеңесінің, Калифорния мемлекеттік университетінің қамқоршылар кеңесінің, Калифорния қоғамдық колледждер жүйесінің басқарушылар кеңесінің және Калбрайт колледжінің қамқоршылар кеңесінің толық дауыс құқығы бар мүшесі болып табылады.

Табиғи ресурстар

Мемлекеттік бақылаушы мен қаржы директорымен бірге, вице-губернатор Калифорния Мемлекеттік Жер Комиссиясының мүшесі болып табылады. Мемлекеттік Жер Комиссиясы – тәуелсіз мемлекеттік агенттік, ол 450 000 акр мектептік сенімдік жерлерді және қосымша 4 000 000 акр мемлекеттік сенімдік жерлерді басқарады, олар Калифорнияның жағажайларын, жағалау аймағын, сондай-ақ табиғи кеме жүзе алатын өзендердің, ағыстардың, көлдердің, шығанақтардың, теңіздердің, құятын жерлердің және бұғаздардың төңкеріштерін қамтиды. Комиссия төрағасы лауазымы жыл сайын вице-губернатор мен мемлекеттік бақылаушы арасында алмасады; вице-губернатор комиссия төрағасы болатын жылдары, ол Океанды қорғау Кеңесінің дауыс беретін мүшесі және Калифорния Жағалау Комиссиясының дауыс бермейтін мүшесі болып табылады.

Экономикалық даму

Вице-губернатор Экономикалық даму комиссиясының төрағасы болып табылады, ол Калифорнияда экономикалық өсімді ынталандыруға жауапты. Комиссия штатқа жаңа бизнес тарту, мемлекеттік экспортты ұлғайту, жаңа жұмыс орындарын жасау және штат бойынша өнеркәсіптерді дамыту стратегияларын әзірлеу және іске асыру арқылы осы мақсатқа жетеді. Комиссия заң шығарушы орган мен губернатор тағайындаған мүшелерден құралған, бірақ қазіргі уақытта отырыс өткізуге қажетті кворум жоқ.

Түрлі функциялар

Калифорния штатындағы көптеген жобалар губернатордың жарлықтары немесе бастамашылық процесі арқылы жасалған, және олардың көптегені вице-губернатордың қатысуын қамтиды. Мысалы, вице-губернатор Ауыл шаруашылығы және су көшіру жөніндегі жұмыс тобында (губернатор Грей Дэвис құрған) қызмет етеді, сондай-ақ Калифорния регенеративтік медицина институтының бақылау комитетінің жиырма тоғыз мүшесінің бесеуі вице-губернатор тағайындайды.

Кеңсеге сын

Кейбір ғалымдар мен зерттеушілер, мысалы Роджер Э. Нолл және Брюс Кейн, «Калифорниядағы конституциялық реформа» еңбегінде вице-губернатор сияқты конституциялық лауазымдарды сайлаушылар арасындағы төмен бейнелілігі үшін сынға алды, бұл сайлаушыларға осы лауазымдағы адамдарды олардың іс-әрекеттері үшін жауапкершілікке тартуды қиындатады. Калифорния вице-губернаторының өкілеттіктері мен жауапкершіліктері губернатордың өкілеттіктерінен әлдеқайда төмен болғанымен, атқарушы органдар кеңестеріне тағайындаулар жасау және шешімдер қабылдау мүмкіндігі вице-губернаторға жеке сайлау арқылы губернатордың бағдарламасына қайшы келуі мүмкін саяси шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Сондықтан, Калифорнияда губернатор мен вице-губернатор бір тізім бойынша сайланса, мемлекетке пайдасы тиеріні айтылады. Вице-губернатор сайлаушылардың үлкен бақылауында болатын губернаторға оның саясатын іске асыруға көмектесуі ықтимал, бірақ мұндай жағдайдың тууы күмәнді. 2003 жылы вице-губернатор Круз Бустаманте мен губернатор Грей Дэвис екеуі де демократтар болғанымен, олардың қарым-қатынасы суық болды және 2003 жылғы Калифорниядағы қайта шақыру сайлауына дейін бірнеше ай бойы сөйлеспеді. Бустамантенің қайта шақыру сайлауына қатысу шешімі даулы болды, өйткені губернатор Дэвистің көптеген қолдаушылары оқиғаның заңдылығын күмәнге түсіру мақсатымен көрнекті демократтарды сайлауға қатыспауға шақырды. Калифорниядағы екінші жоғары лауазымға ие болғанына қарамастан, вице-губернатордың сауда келіссөздері немесе заңнамалық күн тәртібі сияқты мәселелерде губернаторды өкілдік етуге нақты жауапкершілігі немесе құқығы жоқ (яғни, Техастағы оның ықпалды әріптесінен айырмашылығы), сондықтан саяси сарапшылар бұл жұмысты «оян, газетті оқы, губернатор тірі ме екенін қара, егер тірі болса, қайтадан ұйықта» деп әжуалайды. Оның беделіне қарамастан, бұл лауазым тарихи тұрғыдан жоғары саяси лауазымға секіріп тұруға мүмкіндік бермеді; Грей Дэвис және қазіргі губернатор Гэвин Ньюсом штат тарихындағы жалғыз демократтар және соңғы сегіз онжылдықта осы лауазымды иеленгеннен кейін губернатор болып сайланған жалғыз штат саясаткерлері. Сонымен қатар, вице-губернатор кеңсесінің бюджеті соңғы жылдары айтарлықтай қысқартылды; 2011 жылдың шілде айына жоспарланған жылдық бюджет 1 миллион доллардан сәл асып түседі және үш қызметкерді қамтиды, ал 1995 жылдан 1999 жылға дейін кеңседе 17 қызметкермен 1,3 миллион долларлық жылдық бюджет болды. Қарама-қарсылығы, Калифорнияның бас прокуроры 5 300 қызметкерге, оның ішінде 1 110 штат прокурорына басшылық етеді және оның 2010 жылғы бюджеті 700 миллион доллардан асты.