Кіріспе

Брундтланд комиссиясы, бұрынғы Дүниежүзілік қоршаған орта және даму комиссиясы, БҰҰ-ның (Біріккен Ұлттар Ұйымының) тұрақты дамуды ілгерілетуді мақсат еткен ұйымы болды. Ол 1983 жылы, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы Хавьер Перес де Куэльяр Норвегияның бұрынғы премьер-министрі Гро Харлем Брундтландты комиссия төрағасы етіп тағайындағанда құрылды. Брундтланд ғылым және халық денсаулығы саласындағы күшті білімімен ерекшеленді. Брундтланд комиссиясы 1987 жылы "Біздің ортақ болашағымыз" деп белгілі болған Брундтланд есебін жариялағаннан кейін ресми түрде таратылды. Бұл құжат "тұрақты даму" терминін танымал етті және 1991 жылы Граумейер сыйлығына ие болды. 1988 жылы комиссияның орнына "Біздің ортақ болашағымыз" орталығы құрылды.

Тұрақты дамудың анықтамасы

Брундтланд баяндамасы жаһандық экономикалық өсім мен экологиялық деградацияның үдеуі арасындағы қайшылыққа жауап беру мақсатымен "экономикалық дамуды" "тұрақты даму" тұрғысынан қайта анықтауға бағытталған. Ол тұрақтылықтың ең көп таралған анықтамасын жасағанмен белгілі: "Тұрақты даму – бұл болашақ ұрпақтардың өз қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндігіне зиян келтірмей, қазіргі ұрпақтың қажеттіліктерін қанағаттандыратын даму".

Даму

"Біздің ортақ болашағымыз" кітабы 1987 жылы Оксфорд университетінің баспаханасынан жарық көрді. Бұл құжат 900 күндік халықаралық зерттеудің нәтижесі болды, онда әлемнің түкпір-түкпірінде өткен жария тыңдалымдарда "жоғары лауазымды үкімет өкілдері, ғалымдар мен сарапшылар, зерттеу институттары, өнеркәсіпшілер, үкіметтік емес ұйымдардың өкілдері және жалпы халықтан" алынған жазбаша материалдар мен сарапшылық пікірлер жинақталып, талданды және қорытындыланды. Брундтланд комиссиясының міндеттері: [1] қоршаған орта және дамудың өзекті мәселелерін қайта қарастырып, оларды шешу үшін жаңашыл, нақты және іске асырылатын ұсыныстар жасау; [2] қоршаған орта мен даму саласындағы халықаралық ынтымақтастықты күшейту және қажетті өзгерістерге бағытталған саясат пен оқиғаларға ықпал ете алатын жаңа ынтымақтастық формаларын бағалау және ұсыну; және [3] жеке тұлғалардың, қоғамдық ұйымдардың, кәсіпорындардың, институттардың және үкіметтердің түсінігін арттыру және іс-қимылға бейімделуін қамтамасыз ету болды (1987: 347). Осыған қарамастан, тұрақты даму мәселесі халықаралық және ұлттық институттардың, корпорациялардың және қалалардың күн тәртібіне енді.

Құрылымы

Брунтланд комиссиясына Норвегияның бұрынғы премьер-министрі Гро Харлем Брунтланд төрағалық етті. Саясаткерлер, мемлекеттік қызметкерлер және экологиялық сарапшылар комиссия мүшелерінің көп бөлігін құрады. Комиссия мүшелері 21 түрлі елден (дамыған және дамушы елдердің өкілдері де бар) қатысты. Комиссияның көптеген мүшелері өз елдеріндегі маңызды саяси тұлғалар болды, мысалы, АҚШ-тың Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің бұрынғы басшысы Уильям Раккельхаус. Комиссияның барлық мүшелерін Брунтланд пен Халид тағайындады. Комиссия қоршаған ортаны сақтауға бағытталған желілер құруға ерекше мән берді. Осы желілердің көпшілігі үкіметтік және үкіметтік емес ұйымдар арасында байланыс орнатуға көмектеседі, мысалы, Билл Клинтонның Тұрақты даму жөніндегі кеңесі, ол үкімет және бизнес лидерлерін тұрақты дамуды ынталандыру жолдары туралы идеялармен бөлісу үшін біріктіреді. Брунтланд комиссиясы үкіметтер мен көпұлтты корпорациялар арасындағы халықаралық байланыстарды дамытуда ең үлкен жетістікке жетті. Брунтланд комиссиясының халықаралық құрылымы мен ауқымы орманды жою және озон қабатының жұқаруы сияқты бірнеше мәселелерді кешенді түрде қарастыруға мүмкіндік берді.

Тұрақтылыққа бағытталған шаралар

Тұрақты дамудың үш негізгі тірегі – экономикалық өсім, қоршаған ортаны қорғау және әлеуметтік теңдік. Көптеген адамдар осы үш идеяның әрқайсысы тұрақтылық тұжырымдамасына үлес қосатынымен келіседі, бірақ әлем елдерінің саясатындағы үш тірек бойынша бірдей деңгейдегі бастамаларды табу қиын. Экономикалық өсімді тұрақты дамудың бастысы ретінде қарастыратын көптеген елдердің көпшілігіне байланысты, қалған екі тірек зардап шегуде, әсіресе қоршаған ортаның жағдайы қауіпті деңгейде нашарлап барады. Брундтланд комиссиясы көптеген ұлттар келісетін және өз елдерінде өзгерістер жасауға ұмтылатын тұжырымдамалық аясты ұсынды, бірақ тұрақтылық туралы осы ұғымдарды нақты іс-қимылдар мен бағдарламаларға айналдыру қиын болып келеді. Комиссия "Біздің ортақ болашағымыз" баяндамасын жариялағаннан кейін, нақты бастамалар мен мақсаттарды жоспарлау үшін Рио-де-Жанейрода халықаралық жиын өткізуге шақырды. Осы жиынның нәтижесінде "21-ші ғасырлық күн тәртібі" деп аталған жан-жақты іс-қимыл жоспары қабылданды, ол болашақта Жердегі өмірді тұрақты ету үшін жаһандық, ұлттық және жергілікті деңгейде атқарылатын іс-қимылдарды қамтиды.

Экономикалық өсу

Экономикалық өсім – тұрақты даму мен жетістікке ұмтылған көптеген топтардың негізгі тірегі. Экономикаларын дамытуға тырысқан көптеген елдер ресурстарды өндіруге күш салады, бұл қоршаған ортаны қорғау және экономикалық өсімнің тұрақтылығына қатысты тұрақсыздыққа әкеледі. Комиссия экономикалық өсім мен ресурстарды өндіру арасындағы байланысты өзгертуге көмектессе де, болашақта әлемдік ресурстар тұтынуының артатыны күтілуде. "Күн тәртібі-21" экономикалық өсімді қоршаған ортаға зиян келтірмей қалыптастыру жолдарын табудың маңыздылығын қадағалайды.

Қоршаған ортаны қорғау

Соңғы 20 жылда қоршаған ортаны қорғау үкімет пен бизнес үшін маңыздырақ болды, нәтижесінде жасыл технологияларға инвестиция салуға дайын адамдардың саны арта түсті. 2010 жылы АҚШ және Еуропа жел және күн сияқты жаңартылатын энергия көздерінен электр қуатын арттыруды екі жыл қатарынан жалғастырды. 2011 жылы 25 штат бойынша 45 жаңа жел энергетикалық жоба іске асырылды. Қоршаған ортаны қорғауға назар аудару әлемдік масштабта байқалды, соның ішінде жаңартылатын энергия қуатын дамытуға көп инвестициялар жасалды. Әлем бойынша экологиялық қалаларды дамыту суды сақтау, жаңартылатын энергия көздерімен жабдықталған смарт-желілер, LED көше шамдары және энергияны тиімді пайдаланатын ғимараттарды дамыту мен енгізуге көмектеседі. Тұтынудағы теңсіздік сақталып тұр: "Жыл сайын қолданылатын табиғи ресурстардың шамамен 80 пайызын әлем халқының шамамен 20 пайызы пайдаланады".