Кіріспе

Австралия парламенттік жүйесі

Австралияның федералды саясатында Оппозиция көшбасшысы – оппозицияны басқаратын Австралия Өкілдер палатасының сайланған депутаты. Оппозиция көшбасшысы, дәстүр бойынша, үкіметте отырмаған Өкілдер палатасындағы ең ірі саяси партияның басшысы болып табылады. Парламентте оппозиция көшбасшысы орталық үстелдің сол жағында, оппозицияның алдында және премьер-министрдің қарсысында отырады. Оппозиция көшбасшысын оның партиясы өз қағидаларына сәйкес сайлайды. Оппозицияның жаңа көшбасшысы, егер ағымдағы көшбасшы қайтыс болса, отставкаға кетсе немесе оның көшбасшылығына қарсы шықылса сайлануы мүмкін. Австралия – конституциялық монархия, парламенттік жүйеге негізделген және Вестминстер үлгісінде құрылған. "Оппозиция" термині парламенттік мағынада ерекше мағынаға ие. Бұл Вестминстер жүйесінің маңызды құрауы, оппозиция үкіметті сынап, оны жеңіп, орнын басуға тырысады. Сондықтан оппозиция "күтудегі үкімет" деп аталады және парламенттік жүйенің ресми бөлігі болып табылады. Ол үкіметке қарсы, бірақ тәжге қарсы емес; сондықтан "Оның Ұлылықтың адал оппозициясы" деген термин қолданылады. Бүгінгі күнге дейін 35 оппозиция көшбасшысы болды, олардың 19-ы премьер-министр қызметін атқарды. Қазіргі Оппозиция көшбасшысы – Либералдық партиядан Питер Даттон, ол 2022 жылдың 30 мамырында өткен көшбасшылық сайлауда жеңіске жетті. Қазіргі Оппозицияның орынбасары – Сюзан Лей, ол сол күні Либералдық партияның орынбасары болып сайланды.

Рөл

Оппозиция басшысы – оппозицияның премьер-министрге баламасы. Оппозиция басшысы, егер қазіргі үкімет өкілетін сақтай алмаса, жаңа үкімет құруға дайын болуы керек. Мұндай жағдай әдетте оппозицияның федералды сайлауда жеңіске жеткен кезде туындайды, одан кейін оппозиция басшысы премьер-министр болып тағайындалады. Дегенмен, қазіргі үкімет Парламенттің (соңғы рет 1941 жылы) немесе генерал-губернатордың (соңғы рет 1975 жылы) сенімін жойса, оппозиция басшысы үкімет құруға шақырылуы мүмкін. Коалиция оппозицияда болғанда мұндай келісім болмайды, және Ұлттық партияның ешбір саясаткері оппозиция басшысының орынбасары болған емес.

Тарих

Джордж Рид 1901 жылғы алғашқы федералды сайлауға дейін оппозицияның іс жүзіндегі көшбасшысы болды, Эдмунд Бартон Австралияның бірінші премьер-министрі ретінде уақытша үкіметті басқаруға тағайындалғаннан кейін. Оның мәртебесі сайлаудан кейін алғаш рет шақырылған Өкілдер палатасының отырысында расталды. Оппозиция жетекшісі бастапқыда парламент мүшесінің негізгі жалақысынан өзге ешқандай жалақы мен жеңілдікке құқығы жоқ еді. Сондықтан Рид өзін асырау үшін Сиднейдегі заңгерлік тәжірибесін сақтап, парламенттің алғашқы сессиясындағы отырыс күндерінің үштен бірінен сәл астамына ғана қатыса алды. Лауазым нығайтылғанмен, Палата 1920 жылға дейін оппозиция көшбасшысының лауазымын ресми түрде мойындамады. 1931 жылы бұл лауазым алғаш рет Палатаның тұрақты ережелеріне енгізілді, соның нәтижесінде оппозиция көшбасшысына белгілі бір жағдайларда сөз сөйлеу уақытын арттыруға рұқсат берілді. 2019 жылдың 1 шілдесіне қарай, қазіргі лауазым иесі парламентшінің 211 250 австралиялық долларлық негізгі жалақысын және қосымша 85% үстеме ақысын алады, бұл шамамен 390 000 долларға тең.

Оппозиция басшыларының тізімі

Жоқ. Лидер Партия Сайлау округі Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Премьер-министр Сілтеме1
Джордж Рид Еркін сауда Шығыс Сидней (Жаңа Оңтүстік Уэльс)19 мамыр 190117 тамыз 1904  Бартон 1901–03 Дикин 1903–04  Уотсон 1904 2 Крис Уотсон   Лейборист Блэнд (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 18 тамыз 1904 5 шілде 1905  Рид 1904–05(1)Джордж Рид  Еркін сауда / Антисоциалист Шығыс Сидней (Жаңа Оңтүстік Уэльс)7 шілде 190516 қараша 1908  Дикин 1905–08 Фишер 1908–09 3 Джозеф Кук Антисоциалист Параматта (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 17 қараша 1908 26 мамыр 1909 4 Альфред Дикин   Либерал Балларат (Виктория) 26 мамыр 1909 2 маусым 1909 5 Эндрю Фишер   Лейборист Уайд Бэй (Квинсленд) 2 маусым 1909 29 сәуір 1910  Дикин 1909 (4) Альфред Дикин   Либерал Балларат (Виктория) 1 шілде 1910 20 қаңтар 1913 Фишер 1910–13 (3) Джозеф Кук Параматта (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 20 қаңтар 1913 24 маусым 1913 (5) Эндрю Фишер   Лейборист Уайд Бэй (Квинсленд) 8 шілде 1913 17 қыркүйек 1914  Кук 1913–14(3)Джозеф Кук ЛибералПараматта (Жаңа Оңтүстік Уэльс)8 қазан 191417 ақпан 1917  Фишер 1914–15 Хьюз 1915–23  6 Фрэнк Тюдор   Лейборист Ярра (Виктория) 17 ақпан 1917 10 қаңтар 1922 7Мэтью ЧарлтонХантер (Жаңа Оңтүстік Уэльс)25 қаңтар 192229 наурыз 1928  Брюс 1923–29 8 Джеймс Скуллин Ярра (Виктория) 29 наурыз 1928 22 қазан 1929  9 Джон Лэтам   Ұлтшыл Куйонг (Виктория) 20 қараша 1929 7 мамыр 1931 Скуллин 1929–32 10 Джозеф Лайонс   Біріккен Австралия Уилмот (Тасмания) 7 мамыр 1931 6 қаңтар 1932 (8) Джеймс Скуллин   Лейборист Ярра (Виктория) 6 қаңтар 1932 1 қазан 1935 Лайонс 1932–3911Джон КертинФримантл (Батыс Австралия)1 қазан 19357 қазан 1941   Пейдж 1939  Мензис 1939–41  Фэдден 1941 12 Артур Фэдден   Ауылдық Дарлинг Даунс (Квинсленд) 7 қазан 1941 23 қыркүйек 1943 Кертин 1941–4513Роберт Мензис  Біріккен АвстралияКуйонг (Виктория)23 қыркүйек 194319 желтоқсан 1949 Либерал  Форд 1945  Чифли 1945–49 14 Бен Чифли   Лейборист Маккуари (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 19 желтоқсан 1949 13 маусым 1951 Мензис 1949–66 15 Х. В. Эватт Бартон (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 1940–58Хантер (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 1958–60 20 маусым 1951 9 ақпан 1960 16Артур КэллуэллМельбурн (Виктория)7 наурыз 19608 ақпан 1967  Холт 1966–6717Гаф УитлэмВеррива (Жаңа Оңтүстік Уэльс)8 ақпан 19672 желтоқсан 1972   МакЭвен 1967–68  Гортон 1968–71  Макмахон 1971–72 18 Билли Снедден   Либерал Брюс (Виктория) 20 желтоқсан 1972 21 наурыз 1975 Уитлэм 1972–75 19 Малькольм Фрейзер Уаннон (Виктория) 21 наурыз 1975 11 қараша 1975 (17) Гаф Уитлэм   Лейборист Веррива (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 11 қараша 1975 22 желтоқсан 1977 Фрейзер 1975–83 20 Билл Хейден Оксли (Квинсленд) 22 желтоқсан 1977 8 ақпан 1983 21 Боб Хоук Уиллс (Виктория) 8 ақпан 1983 11 наурыз 1983 22 Эндрю Пикок   Либерал Куйонг (Виктория) 11 наурыз 1983 5 қыркүйек 1985 Хоук 1983–91 23 Джон Ховард Беннелонг (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 5 қыркүйек 1985 9 мамыр 1989 (22) Эндрю Пикок Куйонг (Виктория) 9 мамыр 1989 3 сәуір 1990  (23) Джон Ховард Беннелонг (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 30 қаңтар 1995 11 наурыз 1996 27 Саймон Криэн Хотам (Виктория) 22 қараша 2001 2 желтоқсан 2003 28 Марк Лэтам Веррива (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 2 желтоқсан 2003 18 қаңтар 2005 (26) Ким Бизли Брэнд (Батыс Австралия) 28 қаңтар 2005 4 желтоқсан 2006 30 Брендан Нельсон   Либерал Брэдфилд (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 3 желтоқсан 2007 16 қыркүйек 2008 Радд 2007–10 31 Малькольм Тернбулл Уэнтворт (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 16 қыркүйек 2008 1 желтоқсан 2009  32Тони ЭбботтУарринга (Жаңа Оңтүстік Уэльс)1 желтоқсан 200918 қыркүйек 2013    Гиллард 2010–13 Радд 2013 33Билл Шортен ЛейбористМарибирнонг (Виктория)13 қазан 201330 мамыр 2019 Эбботт 2013–15Тернбулл 2015–18Моррисон 2018–2234Энтони АльбанезеГрэндлер (Жаңа Оңтүстік Уэльс)30 мамыр 201923 мамыр 2022 35Питер Даттон ЛибералДиксон (Квинсленд)30 мамыр 2022Қазіргі уақытта  Альбанезе 2022–

Оппозиция басшыларының орынбасарларының тізімі

Партиялық басшылық округ Қызметке кірген күні Қызметтен кеткен күні Басшысы Ref Джозеф Кук Коммуналдық Либералдық партиясы Парраматта (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 26 мамыр 1909 2 маусым 1909 Дикин 1909 Грегор Макгрегор Еңбек партиясы Оңтүстік Австралия (ОА) Сенаторы 2 маусым 1909 29 сәуір 1910 Фишер 1909–1910 Джозеф Кук Коммуналдық Либералдық партиясы Парраматта (Жаңа Оңтүстік Уэльс) 1 шілде 1910 20 қаңтар 1913 Дикин 1910–1913 Сэр Джон Форрест Суан (Батыс Австралия) 20 қаңтар 1913 24 маусым 1913 Кук 1913 Грегор Макгрегор Еңбек партиясы Оңтүстік Австралия (ОА) Сенаторы 8 шілде 1913 7 қыркүйек 1914 Фишер 1913–1914 Сэр Джон Форрест Коммуналдық Либералдық партиясы Суан (Батыс Австралия) 8 қазан 1914 17 ақпан 1917 Кук 1914–1917 Альберт Гардинер Еңбек партиясы Жаңа Оңтүстік Уэльс (ЖОУ) Сенаторы 17 ақпан 1917 Март 1927 Тюдор 1917–1922 Шарлтон 1922–1928 Джеймс Скуллин Ярра (Виктория) 17 наурыз 1927 29 наурыз 1928 Артур Блейкли Дарлинг (ЖОУ) 29 наурыз 1928 1929 Скуллин 1928–1929 Тед Теодор Далли (ЖОУ) 1929 22 қазан 1929 Генри Гуллетт Ұлттық партиясы Хенти (Виктория) 20 қараша 1929 7 мамыр 1931 Латам 1929–1931 Джон Латам Біріккен Австралия партиясы Куйонг (Виктория) 7 мамыр 1931 6 қаңтар 1932 Лайонс 1931–1932 Фрэнк Форд Еңбек партиясы Каприкорния (Квинсленд) 7 қаңтар 1932 7 қазан 1941 Скуллин 1932–1935 Куртин 1935–1941 Билли Хьюз Біріккен Австралия партиясы Солтүстік Сидней (ЖОУ) 9 қазан 1941 14 сәуір 1944 Фэдден 1941–1943 Мензис 1943–1949 Эрик Харрисон Вентворт (ЖОУ) 14 сәуір 1944 19 желтоқсан 1949 Либералдық партиясы Эйватт Еңбек партиясы Бартон (ЖОУ) 19 желтоқсан 1949 13 маусым 1951 Чифли 1949–1951 Артур Кэлвелл Мельбурн (Виктория) 13 маусым 1951 9 ақпан 1960 Эйватт 1951–1960 Гоф Уитлам Веррива (ЖОУ) 7 наурыз 1960 8 ақпан 1967 Кэлвелл 1960–1967 Лэнс Барнард Басс (Тасмания) 9 ақпан 1967 5 желтоқсан 1972 Уитлам 1967–1972 Филипп Линч Либералдық партиясы Флиндерс (Виктория) 20 желтоқсан 1972 11 қараша 1975 Снедден 1972–1975 Фрейзер 1975 Фрэнк Криэн Еңбек партиясы Мельбурн Портс (Виктория) 11 қараша 1975 22 желтоқсан 1975 Уитлам 1975–1977 Том Юрен Рейд (ЖОУ) 22 желтоқсан 1975 22 желтоқсан 1977 Лионель Боуэн Кингсфорд Смит (ЖОУ) 22 желтоқсан 1977 11 наурыз 1983 Хейден 1977–1983 Хоук 1983 Джон Ховард Либералдық партиясы Беннелонг (ЖОУ) 11 наурыз 1983 5 қыркүйек 1985 Пикок 1983–1985 Майкл Вулдридж Чишолм (Виктория) 13 наурыз 1993 23 мамыр 1994 Питер Костелло Хиггинс (Виктория) 23 мамыр 1994 19 наурыз 1996 Даунер 1994–1995 Ховард 1995–1996 Гарет Эванс Еңбек партиясы Холт (Виктория) 19 наурыз 1996 19 қазан 1998 Бизли 1996–2001 Саймон Криэн Хотам (Виктория) 19 қазан 1998 22 қараша 2001 Латам 2003–2005 Бизли 2005–2006 Джулия Гиллард Лалор (Виктория) 4 желтоқсан 2006 3 желтоқсан 2007 Радд 2006–2007 Джули Бишоп Либералдық партиясы Куртин (Батыс Австралия) 3 желтоқсан 2007 18 қыркүйек 2013 Нельсон 2007–2008 Тернбулл 2008–2009 Эбботт 2009–2013 Таня Плиберсек Еңбек партиясы Сидней (ЖОУ) 14 қазан 2013 30 мамыр 2019 Шортен 2013–2019 Ричард Марлс Корио (Виктория) 30 мамыр 2019 23 мамыр 2022 Албанези 2019–2022 Сюзанн Лей Либералдық партиясы Фаррер (ЖОУ) 30 мамыр 2022 Қазіргі кездегі Даттон 2022–