Кіріспе

"Махабхарата" эпосындағы ең үлкен Каурава Дурйодхана (,), сонымен қатар Суйодхана деп те аталады, индуист эпосындағы басты қарсылас. Ол Дхритараштра патша мен оның ханышасы Гандаридің жүз ұлының ең үлкені болды. Патшаның тұңғыш ұлы болғандықтан, ол Куру патшалығының және оның астанасы Хастинапураның тақ мұрагері болды, бірақ көбінесе осы құқығын Пандавалардың бірі, оның ішіндегі ең үлкені Юдхиштхираға беруге мәжбүр болды. Ана жағынан ағасы Шакунидің көмегімен Дурйодхана Пандаваларды алдап, олардың патшалығын өздерінен алуға мәжбүр етіп, жер аударылуға жіберді. Кейін Дурйодхана Курукшетра соғысын өз құрдастарына қарсы бастады, оған батырлар Бхишма, Дрона және Карна көмектесті. Соғыстың он сегізінші күні ол Бхимамен жеңіліп қаза тапты. Дурйодхана қарсыластарын жеңу үшін сойылды тиімді қолданды. Ол сондай-ақ өте батыл жауынгер болды, бірақ оның ашкөздігі мен мақтандығы оның құлдырауына себеп болған екі қасиет еді.

Туу

Гандаридің жүктілігі қалыптан тыс ұзаққа созылғанда, оның қайын енесі Амбика мен Амбалика оған қатты ренжіді. Панду мен Кунти бұрын Юдхиштхира есімді ұлды дүниеге әкелген. Сондықтан ол ашуланып, құрсағын ұрды. Осының салдарынан құрсағынан сұр түсті, қатты еткесін шықты. Ол, өзіне "Шата Путра Праптирасту" ("жүз ұлмен жарылқаныңыз болсын") деп бата берген Ұлы Вьясадан сөзін орындауын өтінді. Вьяса сол еткесін жүз бір тең бөлікке бөліп, сүт құмыраларына салып, екі жылға жерге көміп, мөрледі. Екінші жылдың соңында бірінші құмыра ашылып, Дюрьодана дүниеге келді.

Алғашқы жылдар

Отбасысы жақсы көргенімен, Дюрьодана мен оның көптеген бауырлары Пандавалар сияқты ізгілікке, парызға және үлкендерге құрмет көрсетуде бірдей деңгейде болған жоқ. Дюрьодананың ойынша, адамдардың Пандаваларға көрсеткен жақсылығы олардың туған кездегі жағдайларына байланысты еді. Дюрьоданаға анасының інісі Шакуни ақыл кеңес берді, ол Дюрьодананың Пандаваларды қорлау және өлтіру жоспарларын жасады. Дюрьодананың Пандаваларға деген жек көруінің себебі, ол өзі әкесінің үлкен ұлы болғандықтан, Хастинапура тағының мұрагері болуға лайық деп шын жүректен сенгендігінде еді. Әкесі (Дхритараштра) соқыр болғандықтан, ол таққа отырудан бас тартып, кіші інісі Пандуға берді. Дюрьодана өзіне тиесілі нәрсе абысыны Юдхиштхираға беріліп жатқанына терең сенді. Ол сондай-ақ Пандавалардың Пандудың емес, Кунти мен құдайлардың ұлдары деп есептеді. Ол олардың тек құдайдан тарағаны олардың артықшылығын дәлелдейді деп санамады. Көптеген жағдайларда ол олардың лайықтылығына күмән келтіріп, оларды әрдайым "Кунтея" (Кунтидің ұлдары) деп атады. Ол Пандаваларды бауырлары деп ешқашан қабылдамады, бірақ оларды бақылауға әрдайым тырысты. Ол өзінен жас, бірақ күштірек болған және спортта, шеберлікте ағаларын басып озған Бхиманы да қатты жек көреді. Ашу мен қызғанудан ол тіпті Бхиманы улауға тырысты, бірақ сәттілікке жетпеді.

Оқыту

Дроначарьядан жауынгерлік өнерді үйренген ол, дубинамен өте шебер болды. Одан кейін, Баларамадан оның көңілін қалыптастыру үшін дубинамен күресуде маманданды және оның сүйікті шәкіртіне айналды. Баларама Дюрьодананың денесін "жанға біткен найзағай" деп сипаттап, оны өз заманының ең ұлы дубина шебері деп жариялады.

Карнамен қарым-қатынасы

Қаурав және Пандава әмірлері өздерінің шеберліктерін ақсақалдары, гуруы Дрона және сол мемлекеттің халқы алдында көрсеткен әскери көрмеде Карна пайда болып, ең жақсы әмірші саналатын күдіксіз Арджунаға шақырды. Бірақ Крипа оның тегін анықтауды сұрағанда Карна тоқтатылды, себебі тең емес адамдардың бәсекелесуі жөнсіз болар еді. Кшатрий емес Карна ұялып басын иді. Дюрьодхана дереу Карнаны қорғап, соғысшыны туған тегі емес, шеберлігі мен батылдығы анықтайды деді. Дхритараштраның берген сыйымен Дюрьодхана Карнаны Анганың патшасы етіп тағайындады, осылайша ол Арджунаға теңестірілді. Дюрьодхана оларды өздерінің сваямварасынан (өздерін таңдау рәсімінен) досы Карнаның көмегімен ұрлап әкетті, себебі олар оны қабылдамаған еді. Хастинапурға жеткенде Дюрьодхана өз ісін арғы атасы Бхишманың Қашидің үш ханшайымын өгей ағасы үшін ұрлағанын мысалға келтіріп ақтады. Лакшман Кумара мен Лакшмана – Дюрьодхана мен Бхануматидің балалары болды. Махабхаратада Лакшманның Курукшетра соғысында қаза тапқаны және Лакшмананың Кришнаның ұлы Самбаға үйленгенінен басқа олар туралы көп мәлімет жоқ. Махабхаратада Дюрьодхананың тек бір ғана әйелі болғаны және ол оны өте жақсы көргені айтылады.

Патшалықты қолға түсіру

Пандавалар шамынан жасалған үйде аман қалғанын және жаңа әйел алғанын жариялағаннан кейін, Бхишма патшалықты бөлісуді ұсынды, осылайша күрт шиеленісті басуға болады деп ойлады. Юдхиштхираға патшалықтың жартысы берілді және бүкіл Куру патшалығы үшін Каурава княздерімен қақтығыстан сақтау үшін Хандавапрастханың патшасы етіп тағайындалды. Дюрьёдхана Хастинапураның тақ мұрагері болды. Әкесінің жасы мен соқырлығына байланысты, ол көп билікке және ықпалға ие болды, мемлекеттік істерді өз кеңесшілерінің тобымен бірге басқарды, оларға оның інісі Шакуни, бауыры Душасана, Бхишма, Видура және Карна кірді. Бірақ Дюрьёдхана Юдхиштхираға қызғанышпен қарады, әсіресе Пандавалар Кришнамен бірге Хандавапрастханы Индрапрастхаға айналдырғаннан кейін. Сонымен қатар, Юдхиштхира Раджасуя Ягнясын өткізіп, бірнеше басқа патшалықтарға билік алды; Индрапрастханың гүлденуі мен даңқы Хастинапураны басып өтті. Дюрьёдхана ашуын тоқтата алмады, ол Бхима, Арджуна, егіздер мен қызметшілердің Индрапрастхаға келгенде суға түсіп кеткенін көріп, оған күлгенде одан да күшейді. Халық арасында, телешоуларда және "Махабхарата" туралы постмодерн романдарында бұл кінә Драупадиге тағылып, "соқырдың ұлы да соқыр" деген сөздер қосылады, бірақ Вьясаның санскрит эпосының канондық мәтініндегі оқиға басқаша. Аса қадірлі Вед Вьяса жазған түпнұсқа кітапта Драупади Дюрьёдхананы мазақтаған жоқ. Бұл Дюрьёдхананы ашуландырып, Пандаваларға деген өшпеншілігін арттырды.

Драупадидің қорлығы мен құлаққаптар туралы әңгіме

Дюрьёдхана Индрапрастханың гүлденуіне және даңқына қызғанышпен қарап, Пандавалардың қорлауына ашуланып, оларды құлатуға ниеттенді. Өз қалауынша, Шакуни Юдхиштхираны Пакида немесе сүйек ойынында жеңіп, оның патшалығы мен байлығын тонауды жоспарлады. Шакуни өзі бақылай алатын сүйектерге ие болғандықтан, ол осы ойында жеңіле алмайтын еді. Дипломатиялық шешімдерге байланысты шақырудан бас тарта алмаған Юдхиштхира патшалығын, байлығын, төрт бауырласын және тіпті әйелін де бірін тікелей тікелей сату арқылы құмар ойындарында жоғалтты. Юдхиштхира Драупадиді жоғалтқаннан кейін, Дюрьодхана бауыры Душасананы оны сотқа сүйреп әкелуге үндеді, өйткені ол енді оның меншігі болды. Душасана Драупадидің шашын тартып, сот залына сүйреп кіргізді. Дюрьодхана Драупадиге сол тізесіне отыруын бұйырды, оны осылай қорлап, кек алуға тырысты. Драупади бас тартқан соң, Дюрьодхан Душасанаға оның киімін шешіп алуға бұйырды. Ағасының бұйрығымен Душасана күліп, Драупадидің сарысын тартып бастады. Дюрьодхан, Шакуни және басқа Кауравалар (Викарна мен Видурадан басқа) да күлді. Алайда, Кришнаның құдіретімен Драупадидің киімінің мөлшері өзгермеді. Осы әрекетке ашуланған Бхима Дюрьодхананың тізесін сындыратынына ант берді. Ашулы Драупади Куру тайпасын қарғауға асыққанда, Гандари араласты. Пандавалардың, олардың одақтастарының және тарихтың қысымынан қорқып, Дхритараштра мен Гандари Юдхиштхираның барлық шығындарын қайтарды. Бірақ содан кейін (Дюрьодхана әкесіне Пандаваларды қайта ойнауға мәжбүрлеуі немесе Шакунидің қастандықтары арқылы) ойын қайтадан басталды. Шакуни бұл ойын үшін Юдхиштхира мен оның бауырлары жеңілген жағдайда, патшалықтарын қайтарып алу үшін орманға он үш жылдық жер аудару және бір жылдық Агьятаваса (өздерін жасыру, мүмкін жасырын киімдермен) өткізуі керек екенін талап етті. Он үшінші жылды жасырын күйінде өткізу қажет болды, әйтпесе жер аудару мерзімі қайталанатын еді. Пандавалар жеңіліп, жер аударуға кетті.

Вирата соғысы

Дюрьёдхана Мацья патшалығының бас қолбасшысы Кичкаканың жақсы досы болды. Драупадиді қорлағаны үшін Бхима оны өлтіргенде, Дюрьёдхана досы Кичкаканың өлімі үшін Мацья патшасы Виратаны айыптады. Вирата ашуланып, Дюрьёдхананы қорлағаннан кейін өзінің патшалығынан кетуге бұйырды. Дюрьёдхана әскерін жинап, Мацьяға шабуыл жасады. Ол екі әйелінің туысы Сушармаға Мацьяға басқа жақтан шабуыл жасауға бұйырды, бірақ Арджуна мен Бхима оны қорғағандықтан, олар оны жаулап ала алмады.

Бейбітшілік келіссөздері мен нығайту

Шөңдеу мерзімінің соңында Дурьодана Юдхиштхираның патшалығын Бхишма, Дроначарья және Видураның кеңестеріне қарамастан қайтарудан бас тартты. Дхритараштра ұлын ашық сынағанымен, жасырын түрде Пандавалардың соңғы ұсынысын қабылдауын тіледі: Пандавалар Индрапрашта мен Хастинапураға деген барлық талаптарынан бас тартып, бес ауылға келісім жасар еді. Дүрйодхана келекеледі: "Пандаваларға бір ине тігісіндей жер де бермеймін!" Кришнаның ынталандыруымен Дурьодана оны тұтқындауға тырысты. Сонда Кришна өзінің Вишварупа бейнесін көрсетті. Бхишма, Дрона, Видура, Крипа және Дхритараштраны (оған ұлын қолдауының Құдайға қарсы екенін көру үшін құдайлық көрініс сыйланған еді) қоспағанда, бүкіл Каурава соты уақытша соқыр болды. Осыдан қатысушылар Кришнаның шынымен де Жоғары Мақұм екенін түсінді. Дүрйодхана, зор өзімшілдікке берілген (кейбір нұсқаларда тікелей атеист болған), оқиғаға мән бермей, Кришнаның құдайлығына сенбеді, соғыста философия емес, күш-қуат жеңіске жетеді деп ойлады.

Әскерді жинап алу

Соғыс сөзсіз болжанып тұрғандықтан, Дюрьёдана өзінің қуатты вассалдарының қолдауын жинады. Ең күшті жауынгерлер – Бхишма, Дрона, Карна, Ашваттама, Крипа, Шалия, Буришрава, тіпті оған қарсы болғандар да, бұрынғы уәделеріне байланысты Дюрьёдана үшін күресуге мәжбүр болды. Ол өзінің қарсыластарынан гөрі үлкен әскер жинады. Шакуни Дюрьёданаға Кришнадан көмек сұрауға кеңес берді. Дюрьёдана Дуарикаға асығып барды, бірақ Кришна ұйықтап жатқан еді; ол Кришна төсегінің басында күтті, сол кезде Арджуна да солай ниетпен келді. Арджуна Кришна төсегінің түбінде күтті. Кришна оянғанда, екеуі де – Дюрьёдана мен Арджуна оның одақтастығын сұрады. Кришна өзін, қарусыз күйінде немесе бүкіл Вришни әскерін таңдауды ұсынды. Дюрьёдана бірінші келгендіктен, бірінші таңдау оған тиіс екенін мәлімдеді. Бірақ Кришна Арджунаны бірінші көргендіктен және Арджуна жас болғандықтан, Арджунаға бірінші таңдау құқығы беріледі деді. Дюрьёдана алаңдады, бірақ Арджуна Кришнаның әскерін қабылдамай, жалғыз Кришнаны таңдағанда қуанды. Дюрьёдана қуанышпен Вришни әскерімен Хастинапураға оралды, бірақ Шакуни оны кінәлады, Кришнаның өзі көп әскерге тең екенін айтты. Дюрьёдана Накула мен Сахадеваның шешесінің інісі Шалияның әскерін де жеңіп алды. Дюрьёдана Шалияның әскерін Курукшетраға келген кезде тосып, меймандослық жасады; Шалия Юдхиштхира осы ұсынысты жасады деп ойлап, оның шақыруын қабылдады. Шалия Дюрьёдананың жайлылығын пайдаланғаннан кейін, Дюрьёдана оның алдасқандығын ашты және Шалия енді оған қарыздар екенін мәлімдеді. Ол осы қарызды Шалияның әскерін және қолдауын алу үшін пайдаланды. Дюрьёдана Шалияны негізінен Карнаға, Арджунаның Кришнасымен тең болатын арбашыны беру үшін қалаған.

4-ші күн

Бхима Дюрьоданаға шабуыл жасап, оны тесіп, садағын қиратты. Дюрьодана жауап ретінде Бхиманы, оның керуеншісін тесіп, садағын қиратты. Дюрьодана Бхиманы кеудесінен оқтармен жаралады. Бхима қатты ауырып, шайқас алаңынан қашып кетті.

8-ші күн

Сегізінші күні Гатоткача әскерінің Ракашасалары Дүрйұдханаға шабуыл жасады. Дүрйұдхан Вегават, Махарудра, Видьюджихва және Праматин сияқты көптеген ракшастарды өлтірді.

14-ші күн

Друпаданың ұлдары Ұттамауджа мен Юдхаманью Дюрьоданаға шабуыл жасады, бірақ Дюрьодана оларды найзағаймен жеңіп алды.

17-ші күн

Накула мен Сахадева Дюрьоданаға шабуыл жасады. Дюрьодана оларды тесіп, жартылай өлтіре жаздады. Кейін Дриштадьумна оларды құтқарып қалды. Содан кейін Юдхиштхира, Бхима, Дристадьюмна, Сатьяки сияқты көптеген Пандава жауынгерлері бірігіп Дюрьоданаға шабуыл жасады. Бірақ Дюрьодана жалғыз өзі барлық Пандаваларға қарсы тұрып, олардың бірлескен шабуылын қайтарып тартты. Халық арасында кең таралған аңыз бойынша, сол күні түнде Дюрьоданаға анасы Гандари келіп, оған тазаланып, жалаңаш күйінде қайтуды бұйырды. Дюрьодана тазарудан оралғанда, Кришна оны тоқтатып, Гандаридің ниетін білгенін айтты. Кришна соңғы Каураваны оның анасының кеңесіне бойын салғаны үшін сөкіді. Дюрьодана Кришнаның айтқанын естіп, анасы көзін ашқанда жамбасын жапты, соның арқасында оның денесі адал ниеттің күшімен нығайды. Гандари осы жамбас тұсынан қатты алаңдағандықтан, Дюрьодананың денесі сол жерден басқа барлық жері зақымсыздан қалды. Дүйрьодан туралы мұндай аңыздың Махабхараттың түпнұсқасында ешқандай мәліметі жоқ, әсіресе нақты деректерде кездеспейді. Мұндай әңгімелер кейбір тайпалық халық аңыздарында ғана кездеседі, мысалы, Бхил Махабхаратында Васукидің Драупадиге түнгі сапарлары туралы айтылады.

18-ші күн

18 күні Пандавалар бірігіп Дурйодханаға шабуыл жасады, бірақ Дурйодхана жалғыз қарсы тұрып, оларды жеңді. Сол күні Дурйодхана Чекитана есімді ядава сарбазын өлтірді. Кейін ол, қашқан Каурава әскерін жойлап жатқан Дриштадьюмнаны жеңуге тырысты. Бірақ Дриштадьюмна Дурйодхананың арбасын және оның күймесін қиратты, соның салдарынан Дурйодхана қашуға мәжбүр болды. Сол күні Дурйодхананы жеңген санаулы батырлардың бірі ол болды.

Гада-Юдда

Соғыстың он сегізінші күні Дүйріодана армиясын өзі, Ашваттама, Крипа және Критвармаға дейін азайтты да, көлге барып ойға шұғылданды. Пандавалар мен Кришна оны тауып келгенде, Дүйріодана патшалықты оларға сыйға бергісі келетінін және орманға зейнетке шығуға ниеттенгенін айтты. Юдхиштхира бұл ұсыныстан бас тартып, Хастинапур Дүйріодананың сыйлыққа берерлік мүлігі емес деді. Оның орнына, Дүйріодана Пандавалардың кез келген бауырымен өзі таңдаған қарумен жекпе-жекке күрессе, жеңгені соғыстың жеңімпазы болады деп ұсынды. Гадамен Юдхиштхира, Арджуна, Накула немесе Сахадеваға қарағанда артықшылыққа ие болғанына қарамастан, Дүйріодана өзінің жауы Бхиманы таңдады. Бхиманың дене күшіне қарамастан, Дүйріодана өнерге берілгендігінің арқасында жақсы техникалық дайындыққа ие болды. Балараманың екі шәкірті арасындағы ұзақ және қатыгез шайқаста Дүйріодана Бхиманы шаршатып, оны еңкейіп құлауға жақын жеткізді. Осы сәтте, шайқасты бақылап тұрған Кришна Бхиманы шақырып, қолымен жамбасын бірнеше рет соғып, сигнал берді. Бхима бұрынғы ойын кезінде Дүйріодананың жамбасын сындыруға берген антты еске түсірді. Бхима жеңіспен Дүйріоданаға шабуыл жасап, оның жамбасына соққы берді, Дүйріодананы өлімге иемдеді. Бхима оның бетін қорлай ұрғаннан кейін, Дүйріодана әділетсіздікпен өлтірілгенін айтып, күңкілдеді, себебі нақыл күресінде белден төменге шабуыл жасауға рұқсат жоқ. Бұған ашуланған Кришнаның інісі Баларма қаруын көтеріп шабуылға дайындалды. Кришна Балармага Дүйріодананың жасаған зұлымдықтарын еске салып, оны жұбатты және соғысқа араласудан бас тартқан күйі оған әсер етуге тырысқаны үшін сөкпеді. Жеңілген күйде жатқан Дүйріодана Пандаваларға өзінің данакерлікпен өлетінін, Пандавалар жер аударылғанда Хастинапурды қалай тамашалағанын және енді өмірін достары мен туыстарының арасында өткізетінін мақтанышпен айтты. Ол соғыста Пандавалардың жасаған барлық алдауларын айыптап, олардың мұрасын сынады. Өзінің мінез-құлқына құрмет көрсетіп, Дүйріодана бақытты өлімге баратынын жариялады.

Өлім

Жағажай тазаланғанда, Ашваттама, Крипачарья және Критварма шайқасты көрді, бірақ Дюрьодананың қадірін төмендетпеу үшін араласуға батылмады. Ашваттама Дюрьоданаға Пандавалар мен олардың одақтастарын Яманың мекеніне жіберетініне уәде берді және соғысты жалғастыруға рұқсат сұрады. Упапандаваларды және Панчалалардың соңғы қалдықтарын өлтіргеннен кейін Ашваттама Дюрьодананың жанына қайта оралды. Ол Дюрьоданаға өзінің қылышындағы қанды көрсетті, ол Упапандавалардың қаны еді. Дюрьодана оны естіп, қанағаттанып, тынышқан күйде денесінен айырылды. Дюрьодананың өлімімен бірге Санджая, Дюрьодананың әкесі Дхритараштраға хабар беру үшін қолданған құдайлық көзін жоғалтты. Бұл соғыстың аяқталуын білдіреді. Пандавалар зейнетке шыққаннан кейін тек Юдхиштхира ғана тірі жұмаққа жетті. Онде ол Дюрьодананы көріп, зәулімге түсті. Юдхиштхира сұрағанда Нарада Дюрьодананың діни парыздарын толық орындағанын айтты.

Бағалау

Дюрьодана талдаудың танымал нысаны. Оның артықшылықтары, кемшіліктері, символизмі және маңыздылығы кеңінен талқыланады. "Урубхангам" – б.з. 2-ші немесе 3-ші ғасырында Бхаса жазған санскрит пьесасы, онда Дюрьодана басты кейіпкер болып табылады. Трагедия ретінде жазылған бұл драма Махабхарата оқиғаларын оның көзқарасымен көрсетеді. Санскрит драмасының барлық туындыларының ішінде оның трагедиялық батыр ретінде бейнеленуі ерекше. Көптеген индуистер Дюрьодананың ашкөздік, мақтан және құштарлық сияқты демондық қасиеттері бар Калидің тұлғасы екеніне сенеді. Көптеген сыншылар оның жағымды жақтарының бар екенін айтады; оны көптеген адамдар әділ патша деп санайды және оған, сондай-ақ Каураваларға арналған храмдар бар. Ғалымдардың пікірінше, Махабхаратаның көптеген кейіпкерлері сияқты, оның да шын бейнесі қара-ақ емес. Оның аты көбінесе "жаман билеуші" деп қате түсініледі, бірақ шындығында ол санскрит сөздерінен – "ду"/"дух" ("қиын") және "йодхана" ("күрес"/"соғыс") сөздерінен құралған. Демек, Дюрьодана дегеніміз – күресуге, жеңуге немесе соғысуға өте қиын адам. Кейбір адамдар Дюрьодананы Дхритараштраның амбициясының және метафоралық түрде оның "соқырлығының" нәтижесі деп санайды. Ол кшатрияның міндеттерін адал орындағаны үшін мақталады, тіпті соңғы шайқасында да батыл күреседі. Ол дулығамен күресте Пандавалардың қалғандарына қарағанда Бхимамен күресуді жөн көреді, себебі оған дулығамен күресте артықшылығы бар. Оның дулығамен күресу шеберлігі де жоғары бағаланады; көптеген әңгімелер оны осы дәуірдегі ең ұлы дулыға күрескері деп атайды.

Карнамен достық

Карна мен Дурйодхананың достығы ұлы достық деп есептеледі және достық пен адалдықтың мысалы ретінде пайдаланылады.

Қазіргі кездегі ғибадат

Кераланың Коллам ауданындағы Поруважи Перувирути Малананда ғибадатханасында Дурьодана басты құдай ретінде құлшылыққа алынады. Оңтүстік Үндістанда Каураваның құдай деп есептелетін жалғыз ғибадатхана осы. Уттараханд штатының Кумаун аймағында Дурьоданаға арналған әдемі ойылған бірнеше ғибадатханалар бар, онда ол құдай ретінде табылады. Кумаун тау тайпалары Махабхарата соғысында Дурьоданамен бірге шайқасқан; ол қабілетті және жомарт басшы ретінде құрметтелген. Уттараханд штатының Гархвал бөліміндегі Ослада ғибадатхана бар. Оны Саур халқы салған. Халық сенуінше, ол Махасу құдайының батасымен мұнда тұрып, халыққа қамқорлық жасаған.

Медиада

Кришнаватара (хинди: कृष्णअवतार) – доктор К. М. Муншидің (Бхаратия Видья Бхаван) жазған жеті томдық роман сериясы. Дурйодхана – Вишванатан Рагхунатанның романы (2014, HarperCollins).

Теледидар және кино

Пуннит Иссар 1988–1990 жылдарғы "Махабхарат" телехикаясында Дурйодхана рөлін ойнады, бұл оған үлкен танымалдылық әкелді. 1991 жылы "Талапат" тамыл фильмінде Маммутти Дурйодханаға негіделген кейіпкерді сомдады. Фильмнің негізгі тақырыбы Карна мен Дурйодхананың достығы. 2010 жылы шыққан "Раджнети" фильмінде Манож Баджпаи Дурйодхананың кейіпкері ретінде ойнады.

Жыл Жобасы Ойнаған ел Тілі
1964 Karnan S. A. Ашокан Үндістан Тамил
1977 Daana Veera Shura Karna N. T. Рама Рао Телугу
1988 Махабхарат (1988 телесериалы) Пунит Иссар Үндістан Хинди
1989 The Mahabharata Georges Corraface Бельгия, Австралия, АҚШ, Швеция, Португалия, Норвегия, Нидерланды, Жапония, Ирландия, Исландия, Финляндия, Дания, Ұлыбритания, Франция Ағылшын
1993 Krishna (телесериалы) Кумар Хегде Үндістан Хинди
2002 Maharathi Karna Nimai Bali Үндістан Хинди
2008 Kahaani Hamaaray Mahaabhaarat Ki Aryan Vaid Үндістан Хинди
2013 Mahabharatham (телесериалы) Vetri Vel Үндістан Тамил
2013 Mahabharat Arpit Ranka Үндістан Хинди
2013 Mahabharat Jackie Shroff (дауысы) Үндістан Хинди
2015 Suryaputra Karn Shaleen Bhanot Үндістан Хинди
2018 Karn Sangini Paras Chhabra Үндістан Хинди
2019 Kurukshetra Darshan Каннада, Малаялам, Тамил, Телугу және Хинди
2020 RadhaKrishn Krip Suri Үндістан Хинди