Кіріспе

Тұрақты ені бар қисық үшбұрыш Реоль үшбұрышы — тұрақты ені бар қисық үшбұрыш, шеңберден басқа тұрақты ені бар ең қарапайым және ең танымал қисық. Ол үш шеңбердің қиылысынан пайда болады, олардың әрқайсысының центрі екінші екеуінің шекарасында орналасқан. Тұрақты ен дегеніміз — әр екі параллель тірек сызығының арақашықтығы олардың бағытына қарамастан бірдей. Ені тұрақты болғандықтан, Реоль үшбұрышы "Шеңбердің тесігінен түсіп кетпеу үшін, люк қақпағын қандай пішінде жасауға болады?" деген сұраққа жауап береді. Олар 19 ғасырдағы неміс инженері Франц Реулоның есімімен аталады, ол бір типті қозғалысты екіншісіне айналдыратын машиналарды зерттеудің негізін қалады және өзінің жобаларында Реоль үшбұрыштарын қолданды. Дегенмен, бұл пішіндер оның заманынан бұрын белгілі болған, мысалы, готикалық шіркеулердің терезелерін жобалаушылар, Леонардо да Винчи, ол оны карта проекциясында қолданды, және Леонард Эйлер тұрақты ендік пішіндерді зерттеуде қолданды. Реоль үшбұрышының басқа да қолданылуларына гитара тілшелерінің, өрт сөндіру гидрантының гайкаларының, қарындаштардың және дөңгелек ойықтары бар квадрат ойықтарды бұрғылауға арналған бұрғылау биттерінің пішінін беру кіреді, сондай-ақ кейбір таңбалар мен корпоративтік логотиптердің графикалық дизайнында қолданылады. Белгілі бір ені бар тұрақты ендік пішіндердің ішінде Реоль үшбұрышы ең аз ауданына және бұрыштарында ең өткір (ең кіші) бұрышына (120°) ие. Бірнеше сандық өлшемдер бойынша ол орталық симметриядан ең алыс. Ол бүтін сан тор нүктелерін болдырмайтын ең үлкен тұрақты ендік пішінді қамтамасыз етеді және периметрі мен диаметрінің арақатынасын барынша арттыратын төртбұрыштың пішінімен тығыз байланысты. Ол төртбұрыштың барлық төрт жағына үнемі жанасып, төртбұрыштың ішінде толық айналуды орындай алады және осы қасиетке ие пішіндердің ең кіші ауданына ие. Алайда, бұл айналу процесінде квадраттың көп бөлігін жабатын болса да, ол квадраттың бұрыштарына жақын кішкентай бөлігін жаба алмайды. Квадрат ішінде айналу қасиетіне байланысты Реоль үшбұрышы кейде Реоль роторы деп те аталады. Үш шеңберлі құрылымды тік сызықтарды қажет етпей, тек компаспен орындауға болады. Мохр-Машерони теоремасы бойынша, бұл кез келген компас пен тік сызық құрылысына қатысты, бірақ Реоль үшбұрышының құрылымы ерекше қарапайым. Бірінші қадам — жазықтықтағы екі кездейсоқ нүктені белгілеу (олар үшбұрыштың төбелері болады) және компасты белгіленген нүктенің бірінде орталап, екінші белгіленген нүкте арқылы шеңбер салу үшін пайдалану. Содан кейін дәл осындай радиуста екінші шеңберді салу керек. Соңында, екінші шеңбердің центрі алдыңғы екі шеңбердің қиылысқан нүктесінің біріне орналасқан, екі белгіленген нүктеден өтетін, дәл осындай радиуспен үшінші шеңберді салады. Нәтижесінде пайда болған үш шеңбердің орталық аймағы Реоль үшбұрышы болады. Тұрақты ені бар қисықтардың бар екенін және Реоль үшбұрышының тұрақты ені бар екенін бірінші болып тапқан математик Леонхард Эйлер болуы мүмкін. Ол 1771 жылы ұсынған және 1781 жылы жарық көрген «De curvis triangularibus» атты еңбегінде Эйлер қисық үшбұрыштарды және орбиформалар деп аталатын тұрақты ені бар қисықтарды зерттеді.

Төтенше шаралар

Көптеген түрлі өлшемдер бойынша Реоль үшбұрышы тұрақты ені бар ең экстремалды қисықтардың бірі болып табылады. Бласке-Лебеск теоремасы бойынша Реоль үшбұрышының берілген тұрақты ені бар кез келген қисықтың мүмкін болатын ең кіші ауданы бар. Бұл аумақ:

мұнда s – тұрақты ені. Ең үлкен мүмкін ауданы бар тұрақты ені бар қисық – шеңберлі диск, оның ауданы . Реоль үшбұрышының бұрыштарындағы әр жұп доғалар жасаған бұрыштардың барлығы 120° тең. Бұл – тұрақты ені бар кез келген қисықтың кез келген нүктесіндегі ең өткір бұрыш. Реоль үшбұрышына сызылған ең үлкен теңқабырлы үшбұрыш – оның үш төбесін жалғастыратын үшбұрыш, ал ең кішісі – оның үш қабырғасының орта нүктелерін жалғастыратын үшбұрыш. Реоль үшбұрышының үш немесе одан да көп диаметрге жататын нүктелерден тұратын қосалқы жиынтығы – осы екі үшбұрыштың ішіндегі үлкені, ол тұрақты ені бар кез келген басқа қисықтың үш диаметрлік нүктелер жиынтығынан үлкен аумаққа ие. Реоль үшбұрышының алты еселенген диэдрлік симметриясы бар, ол теңқабырлы үшбұрыш сияқты, бірақ орталық симметриясы жоқ. Реоль үшбұрышы – орталық асимметрияның екі түрлі өлшемдері бойынша тұрақты ені бар ең аз симметриялық қисық: Ковнер-Бесикович өлшемі (қисықтың ең үлкен орталық симметриялық пішініне ауданының қатынасы) және Эстерманн өлшемі (қисықты қоршап тұрған ең кішкентай орталық симметриялық пішініне ауданының қатынасы). Реоль үшбұрышы үшін асимметрияның өлшемдерін анықтайтын екі орталық симметриялық пішін де алтыбұрышты, бірақ ішкі пішінінің қисық жақтары бар. Реоль үшбұрышының диаметрлері оның аумағын тұрақты ені бар кез келген басқа қисықтан гөрі біркелкі емес бөледі. Яғни, диаметрдің екі жағындағы аудандардың ең үлкен қатынасы, асимметрияның тағы бір өлшемі, Реоль үшбұрышы үшін тұрақты ені бар басқа қисықтардан үлкен. Тұрақты ені бар барлық пішіндердің ішінде бүтін сан тордың барлық нүктелерін болдырмайтын ең үлкен ені бар – Реоль үшбұрышы. Оның симметрия осьтерінің бірі жарты бүтін сызықтағы координаттар осьтеріне параллель. Оның ені шамамен 1,54, бұл бүтін сан коэффициенттері бар 6-даражалы полиномның түбірі. Бір шеңберді онымен жанасатын алты конгруэнтті шеңбермен қоршау мүмкін болғандай, жеті конгруэнтті Реоль үшбұрышты олардың барлығы бірдей өлшемді орталық Реоль үшбұрышымен жанасатын етіп орналастыруға болады. Бұл тұрақты ені бар кез келген қисық үшін мүмкін болатын ең үлкен сан. Барлық төртбұрыштардың ішінде периметрінің диаметріне ең үлкен арақатынасы бар пішін – Реоль үшбұрышына сыйып кіретін теңқималы желкен.

Квадрат ішінде айналу

Тұрақты ені бар кез келген қисық, шаршының ішінде ротор болып қалуға және шаршының барлық төрт жағына үнемі тиіп отырып, толық айналуды орындай алатын пішін құра алады. Дегенмен, Реоль үшбұрышы – мүмкін болатын ең кішкентай ауданға ие ротор. 120° бұрыштарының салдарынан, айналатын Реоль үшбұрышы шаршының бұрыштарындағы тік бұрыштарға жақын кейбір нүктелерге жете алмайды, оның орнына эллипстік доғалармен жасалған сәл дөңгелектелген бұрыштары бар пішінмен жабады.

Қарсы мысал ретінде

Реольонның үшбұрышты зерттеуге деген бастапқы себебі, үш нүктелік тірек жазық нысанды бір жағдайда бекіту үшін жеткіліксіз болуы мүмкін екенін көрсету үшін қарсы мысал болды. Реоль үшбұрыштарының және тұрақты ені бар өзге де қисықтардың болуы, диаметр өлшеулер ғана заттың дөңгелек көлденең қимасы бар екенін растай алмайтынын көрсетеді. Ішкі квадрат мәселесіне қатысты, Реоль үшбұрышы төрт жағынан артық қабырғасы жоқ ешқандай дұрыс көпбұрыштың (дұрыс алтыбұрыштан басқа) ішінде сыйып қоймайтын тұрақты ені бар пішіннің мысалы екенін атап өтті, сондай-ақ ол осы пішінге оның тұрақты енін сақтайтын, бірақ сонымен қатар дұрыс алтыбұрыштардың ішінде сыйып қоймауын қамтамасыз ететін шағын өзгерісті сипаттады. Ол осы нәтижені үш өлшемге, оның қимасымен бірдей пішіндегі цилиндрді қолдана отырып, кеңейтті.

Бұрыштарға қол жеткізу

Машиналардың бірнеше түрі Реоль үшбұрышының пішінін алады, оның квадраттың ішінде айналу қасиетіне негізделген. Уоттс Браузерс Құралдар зауытының төртбұрышты бұрғысы Реоль үшбұрышының пішінінде жасалған, кесу беттерін құру үшін ойыстармен өңделген. Бұл бұрғыны, айналу центрі бекітілмеген арнайы патронға орнатқанда, төртбұрыштың жуық пішіндес тесік бұрғылауға болады. Генри Уоттс 1914 жылы патент алғанмен, одан бұрын басқалар да ұқсас бұрғыларды ойлап тапқан және қолданған.

Дөңгелек цилиндрлер

Реоль үшбұрышының қолданылуының тағы бір класы – Реоль үшбұрышы қимасы бар цилиндрлікті нысандарды қамтиды. Көптеген қарындаштар дәстүрлі дөңгелек немесе алтыбұрышты корпустардың орнына осы пішінде жасалады. Олар көбінесе ыңғайлырақ немесе дұрыс ұстауға көмектеседі деп жарнамаланады, сондай-ақ үстелден құлау мүмкіндігі де азырақ (өйткені ауырлық центрі дөңгелейтін алтыбұрышқа қарағанда көтеріліп-түседі). Реоль үшбұрышы (басқа тұрақты ені бар қисық сызықтар сияқты) дөңгелей алады, бірақ нашар дөңгелек болады, себебі ол белгілі бір айналу центрінен дөңгелей алмайды. Реоль үшбұрышы қимасы бар дөңгелектердің үстіндегі нысан тегіс және жазық қозғалады, бірақ Реоль үшбұрышы дөңгелектеріне бекітілген ось бір айналымда үш рет секіріп тұрады. Бұл идеяны Пол Андерсонның "Үш бұрышты дөңгелек" атты ғылыми-фантастикалық әңгімесінде қолданған. 2009 жылы қытайлық өнертапқыш Гуан Байхуа осы пішіндегі қарындаштардан шабыт алып, жүзбелі осьтері және Реоль үшбұрышы пішіндес дөңгелегінің шетімен тіреліп тұратын қаңқасы бар велосипед жасап көрсетті.

Сәулет

Готикалық сәулетте, 13 ғасырдың соңында немесе 14 ғасырдың басында Реоль үшбұрышы терезелер, терезелердің ою-өрнектері және басқа да сәулеттік безендірулер үшін жиі қолданылатын бірнеше қисық сызықты пішіндердің бірі болды. Осы контексте бұл пішін кейде шар тәрізді үшбұрыш деп аталады, оны шар бетіндегі үшбұрышпен шатастыруға болмайды. Готикалық шіркеулер сәулетінде Реоль үшбұрышының үш бұрышты пішіні Құдайдың үш бірлігінің символы ретінде де, «шеңбер пішініне қарсылықтың белгісі» ретінде де қарастырылуы мүмкін. Реоль үшбұрышы басқа сәулеттік стильдерде де қолданылған. Мысалы, Леонардо да Винчи осы пішінді бекініс жоспары ретінде суреттеген. Реоль үшбұрышы пішіндес еден жоспарына ие заманауи ғимараттардың қатарында MIT Kresge аудиториясы, Кёльн үшбұрышы, Донатурм, Торре де Коллсерола және Мерседес-Бенц мұражайы бар. Оронс Фине 1551 жылы және Джон Ди 1580 жылы Реоль үшбұрышына негізделген ұқсас карталарды жариялаған. Реоль үшбұрышы өрт сөндіру гидранты клапанының гайкасының көлденең қимасы ретінде пайдаланылған. Бұл пішіннің тұрақты ені стандартты параллель жақтары бар кілттермен гидрантты ашуды қиындатады, сондықтан арнайы пішінді кілт қажет. Бұл қасиет гидрантты тек өрт сөндірушілердің (арнайы кілттері бар) ғана ашуына мүмкіндік береді, ал оны су көзі ретінде пайдалануға тырысатын басқа адамдарға емес. Гавайидегі Мауна-Кеа тауындағы радиотолқындық астрономиялық обсерваториясы Submillimeter Array антенналарын төрт қабатталған Реоль үшбұрышы бойынша орналастырған. Антенналарды тұрақты ені бар қисық сызыққа орналастыру обсерваторияның барлық бағытта бірдей кеңістіктік ажыратымдылығына және дөңгелек бақылау шоғына әкеледі. Тұрақты ені бар ең асимметриялық қисық ретінде Реоль үшбұрышы массивтен алынған сигналдың Фурье түрлендірілуі үшін жазықтықтың ең біркелкі жабылуын қамтамасыз етеді. Реоль үшбұрышына енгізілген тағы бір корпоративтік логотип – Бавария сыра зауытының оңтүстікке қарай бағытталған компасы, Total Identity дизайн компаниясы жасаған жаңа стильдің бөлігі болды және бұл компания SAN 2010 жылдың жарнамашысы сыйлығын жеңіп алды. Реоль үшбұрышы Колорадо кен-металлургия институтының логотипінде де қолданылады. АҚШ-та Ұлттық жолдар жүйесі және АҚШ велосипедтік жолдар жүйесі жолдарды белгілердегі Реоль үшбұрыштарымен көрсетеді.

Табиғатта

Платоның заңдарына сәйкес, екі өлшемді сабынды көпіршік кластерлеріндегі дөңгелек доғалар 120° бұрышта түйіседі, бұл Реоль үшбұрышының төбелеріндегі бұрышқа тең. Осы фактіге негізделген, кейбір көпіршіктер Реоль үшбұрышы пішіндес кластерлерді құру мүмкін. Бұл пішін алғаш рет 2014 жылы кристалл түрінде Реоль үшбұрышы дискілері ретінде бөлініп алынды. Негізгі висмут нитраты дискілері, Реоль үшбұрышы пішіндес, 2,3-бис(2-пиридил)пиразиннің қатысуымен этанол-су жүйесінде висмут нитратының гидролизі және тұнбалануы арқылы пайда болды.

Жалпылау

Тұрақты ені бар және өткір бұрыштардың орнына тегіс бұрыштары бар үшбұрышты қисықтарды Реоль үшбұрышынан белгілі бір қашықтықтағы нүктелердің траекториясы ретінде алуға болады. Реоль үшбұрышының басқа да жалпыламаларына үш өлшемдегі беттер, үштен көп қабырғасы бар тұрақты ені бар қисықтар және ені, диаметрі мен ішкі радиусы арасындағы теңсіздіктің ең шекті мысалдарын ұсынатын Янмути жиындары кіреді.

Үш өлшемді нұсқа

Реуло тетраэдрі деп аталатын, радиусы s, ортасы s қабырғасы бар дұрыс тетраэдрдің төбелерінде орналасқан төрт шардың қиылысы, бірақ оның бетінің ені тұрақты емес. Дегенмен, оны Мейснер тетраэдрі деп аталатын, тұрақты ені бар бетке айналдыруға болады, оның үшінші қабырға доғаларын иілген беттермен, яғни шеңбер доғасының айналу беттерімен алмастыру арқылы. Балама ретінде, Реоль үшбұрышының симметрия осьтерінің бірі арқылы айналу беті тұрақты ені бар бетті құрайды, және берілген тұрақты ені бар барлық белгілі айналу беттерінің арасында ең аз көлемге ие.

Рео полигондары

Реоль үшбұрышы тұрақты немесе ретсіз көпбұрыштарға, қабырғаларының саны тақ болса, жалпыланады, нәтижесінде Реоль көпбұрышы пайда болады – тұрақты радиусты шеңбер доғаларынан құралған тұрақты ені бар қисық. Бұл пішіндердің тұрақты ені оларды монета қабылдайтын автоматтарында қолданылатын монета ретінде пайдалануға мүмкіндік береді. Ұқсас әдістерді кез келген қарапайым көпбұрышты, оның диаметріне тең тұрақты ені бар қисық ішінде сызу үшін де қолдануға болады. Соның салдарынан пайда болатын пішін шеңбер доғаларынан тұрады (көпбұрыштың қабырғаларының санынан көп емес), алгоритмдік түрде сызықтық уақытта құрастырылуы мүмкін және циркуль мен түзу сызықпен салынуы мүмкін. Реоль көпбұрыштарының барлығы тақ санға ие шеңбер доғалы қабырғалары болғанымен, әртүрлі радиустағы жұп санға ие шеңбер доғалы қабырғалары бар тұрақты енді пішіндерді құруға болады.

Янмути жиынтығы

Янмути жиынтықтары теңқабырғалы үшбұрыштың дөңес қабығы ретінде, үшбұрыштың төбелерінде ортасы орналасқан және үшбұрыштың бұрыштарымен тең бұрышпен жабатын үш шеңбер доғасымен анықталады, олардың радиустары үшбұрыштың қабырғасынан артық емес. Осылайша, радиус жеткілікті кішкентай болғанда, бұл жиынтықтар теңқабырғалы үшбұрыштың өзіне дейін кеміп, бірақ радиус ең үлкен болғанда сәйкес Реоль үшбұрышымен тең болады. W ені, d диаметрі және r ішкі радиусы (пішінге сыйымды ең үлкен шеңбердің радиусы) бар кез келген пішін мына теңсіздікке бағынады және бұл теңсіздік Янмути жиынтықтары үшін теңдікке айналады, бұл оны жақсарту мүмкін емес екенін көрсетеді.