Кіріспе

Тибет буддизміндегі және Дзогчендегі буддизмдегі білім туралы ұғым.

Дзогченде, ригпа (; Скт. vidyā; "білім") – бастау туралы білім. Ригпаның қарама-қарсысы – ма ригпа (авидия, надандық). Ригпа күйіне қол жеткізіп, онда үздіксіз тоқтауға қабілетті тәлімгер Ригдзин немесе Ригма деп аталады (Видьядхараға қараңыз), бұл атақ есімнің алдында да, артында да қолданылуы мүмкін.

Үнді буддалық философиялармен қарым-қатынасы

Коппл атап өткендей, кейінірек Ньингма авторлары, Мипхам сияқты, Дзогченнің көзқарасын Мадхьямакамен үйлестіруге тырысқанмен, ертерек Ньингма авторы Ронгзом Чокйи Зангпо мұны істемеді. Ронгзом Мадхьямака сияқты сутралардың көзқарастары тантрадан кем деп санайтын. Керісінше, 14-ші Далай-лама өзінің "Дзогчен" кітабында Мадхьямака мен Дзогченнің мәні бір екенін тұжырымдайды. Мадхьямака философиясы арқылы қол жеткізілген шындыққа қатысты көзқарас пен Дзогченнің Ригпаға қатысты көзқарасы толықтай сәйкес келеді. Дегенмен, бұл дәстүрлердегі практикаға келгенде, бастапқы сатыларда практика мен мазмұнда белгілі бір айырмашылықтар байқалады. Малкольм Смит пікірінше, Дзогчен көзқарасы сонымен қатар Үнді буддасының Будда табиғаты туралы іліміне, яғни Татагатагарбха сутраларына негізделген. 14-ші Далай-ламаның сөзіне қарағанда, Жер – Будда табиғаты, ал ақыл-ойының мәні – босдық. Трангу Ринпоче айтуынша, үшінші Кармапа Лама (Карма Кагью басшысы) және Ньингма ұрпағының иесі Ранджунг Дордже (1284–1339) да Жердің Будда табиғаты екенін мәлімдеген. Трангу Ринпошенің сөзіне сүйенсек, "Махамудра немесе Дзогченді практикаласа да, Будда табиғаты осы екі медитацияның дамуының негізі болып табылады".

Пайдаланылған әдебиеттер

(қатты мұқаба); (жұмсақ мұқаба).