Кіріспе

Лас-Анод (‎; لاسعانود) – Соль облысының әкімшілік орталығы, қазіргі уақытта Сомалимен одақтас Хатумо штатының күштері бақылауында.

Аумақтық дау

Қала Пунтленд пен Сомалиленд арасында даулы. Біріншісі өзінің талабын Дхулбаханте тайпасы мен Пунтлендтегі үстем тайпа – Маджертин арасындағы туыстық байланыстарға негіздейді, ал екіншісі бұрынғы Британдық Сомалиленд протекторатының шекарасына сүйенеді. Қала өзінің таратылуына дейін, яғни 2017 жылға дейін Хатумо мемлекетінің жарияланған астанасы болды. Сомалиленд күштері 2007 жылы Лас-Анод шайқасында Пунтленд күштерін ығыстырып, қаланы басып алды және содан бері қаланың барлық жағынан толық бақылауын сақтап келеді. Бүгінгі күнге дейін Сомалиленд Лас-Анодты шектеулі заңдылықпен және халықтың қолдауысыз басқарып келеді, ал үнемі болатын белгісіз кісі өлтірулер қауіпсіздік жағдайын нашарлатады.

2023 жылғы қақтығыс және иеленудегі өзгерістер

Үкіметке қарсы наразылықтардың нәтижесінде 2023 жылдың ақпан айында Сомалиленд пен Хатумо мемлекетінің күштері арасында қайтадан соғыс басталды. 2023 жылдың 25 тамызында Хатумо мемлекетінің күштері Лас-Анодтан Сомалиленд күштерін сәтті ығыстырып, шешуші жеңіске жетті. "Лас-Анод пен Хели Мадудың арасында олар 128 адамнан тұратын мулланың скауттарының алдыңғы қатарында болды, олардың көп бөлігі найзагерлер еді. Жау тығыз бұтадан пайда болды. Олар екі сағат бойы шайқасты, жау көптеген адамдарды қаза қылып, жаралады, нақты саны белгісіз, жау өлгендерін мен жараланғандарын сүйреп әкетті. Роман Лоймейердің айтуынша, бұл дервиштердің дамуының себебі Дулбахант тайпасының отаршылдық қорғау шартына қол қоймауынан туындады (өйткені итальяндықтар Дулбахант тайпасының бір бөлігін итальяндықтардың қорғауындағы Маджертин сұлтанының қарауындағылар деп есептеді), сонымен қатар сол кездегі Менелик II әскерлерінің жыл сайынғы шабуылдары мен тонауынан туған қорқыныш, алаңдаушылық және үрей. Британдық протекторат кезеңінде Лас-Анод Ногал ауданының астанасы болды, ол Джон Хант сипаттағандай, "толығымен Долбаханта" тайпасының құрамындағы Соол провинциясының алға батушысы еді.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезең

Біріккен сомали партиясы Лас-Анодта 1954 және 1955 жылдардағы тұрақсыздықтан туындаған шиеленістерге байланысты Исаак емес біріккен күш құру ниетімен құрылды. 1954 жылғы тұрақсыздық негізінен Дулбаханте мен Хабар Джекло тайпалары арасындағы түйе ұрлығына байланысты болды, ал 1955 жылғы тұрақсыздық құрғақшылықтан туындаған көшпелілік салдарынан болды, бұл Дулбаханте тайпасының бір жағынан Хабр Юнис және Хабар Джекло тайпаларымен, екінші жағынан соғысқа ұласты: 27 қазанда Лас-Анод округтік комиссары аймақтағы бұрынғы тәртіпсіздіктерге қатысты тергеуді аяқтады. Соғыста қаза тапқандардың бірі – Хабр Юнис тайпасының Са’ад Юнис адамы, ол Хабар Жа’ло тайпасымен бірге Дулбаханте тайпасына қарсы күрескен, екіншісі – Махмад Абокор тайпасынан шыққан адам болды. 1959 жылдан 1961 жылға дейін Лас-Анод Гарад Алидің USP партиясының штаб-пәтері болды. Лас-Анодты штаб-пәтері ретінде пайдаланған Гарад Алидің USP партиясы Варсангели, Гадабуурси және Дулбаханте тайпаларынан тұратын коалиция құрды. Алдыңғы алты жылда Әлидің әкесі, Гарад Фарах, Могадишуде өз еркімен шеттеуде болды: Әли Герад Жама, университет білімі алған Герад (басшы) Жама Фарахтың ұлы (1952 жылдан 1958 жылға дейін британдық әкімшілікпен болған қақтығысының нәтижесінде Могадишуде ерікті түрде шеттеуде болды) партияның негізгі күші болды. 1969 жылдың 15 қазанында қалаға сапармен келген Сомали президенті Абдирашид Али Шермарке өз күзетшілерінің бірімен атып өлтірілді. Оның өлімінен кейін 1969 жылдың 21 қазанында (жәнілеуден кейін бір күн өткен соң) әскери төңкеріс болды, онда Сомали әскері қарулы қарсылыққа тап болмай-ақ билікті басып алды – бұл, негізінен, қан төгілмейтін төңкеріс болды. Төңкеріс сол кезде армияға басшылық еткен генерал-майор Мохамед Сиад Барре бастады. Бастапқыда SYL партиясы (Сомали Жастар Лигасы) мен солтүстік Харти тайпаларына бағынышты USP партиясы арасында жақсы қарым-қатынас болды; мысалы, партиялар Сомалиде бірлескен конференциялар өткізді және 1960 жылы Сомалидің жаңа конституциясын қолдауын білдірді. Алайда, тәуелсіздік алғаннан кейін Лас-Анод орталықтандырылған саясатқа күдікпен қарады, соның ішінде Сомали Жастар Лигасының (SYL) біртұтас және сомали ұлтшылдығы платформасына қарсы. Мысалы, 1960 жылдары қалада бес SYL шенеунігі өлтірілді. Онжылдықтың соңында SYL партиясының жақтастары қалада шеру өткізген кезде тағы 16 адам қаза тапты. XXI ғасыр бойы Лас-Анод Африка мүйізіндегі жалғыз қала ретінде сипатталды, онда халықтың беделді өкілдері үнемі өлтіріледі, бірақ кінәлі, күдікті немесе айыпталушы аталмайды, соның ішінде 2021 жылы өлтірілген ықпалды блогер Кабдирисаак Кардуф та бар.

Білім

Лас-Анодта көптеген бастауыш мектептер бар, олардың ішінде жеке және мемлекеттік мектептер де бар. Қазіргі уақытта Лас-Анод қаласында 6 бастауыш мектеп жұмыс істейді: Гол Хатумо, Гейтвей, Абян, Илайс, Имам Шафи және Соол бастауыш мектептері. Орта білім беруді Ілайс білім академиясы, Мусе Юсуф және Нугаал орта мектептері қамтамасыз етеді. 2004 жылы құрылған Нугаал университеті (НУ) – бұл аймақтағы алғашқы жоғары оқу орны. 2009 жылдың қыркүйек айында Нугаал университетінің төрт жылдық бағдарламасын бітірген студенттердің алғашқы тобы дипломын алды. Сонымен қатар, 2015 жылы Лас-Анодта Ілайс ұлттық университеті мен Голлис университеті де ашылды. Лас-Анодта Соль денсаулық ғылымдары институты (SIHS), Әл-Фурқан ислам институты, Сахал бағдарламалық қамтамасыз ету колледжі, Болашақ технология орталығы сияқты түрлі білім беру қызметтерін ұсынатын бірнеше академиялық мекемелер бар.

Климат

Лас-Анодтың климаты ыстық, құрғақ (Köppen BWh) болып келеді, температурасы жыл бойына тұрақты түрде өте жоғары немесе ыстық болады, және мамыр және қазан айларында сирек болатын жауын-шашыннан басқа жауын-шашын дерлік болмайды.

Медиа

2010 жылдары Лас-Анодта Somnews, SBS, Radio Las Anod, Universal TV сияқты көптеген медиа компаниялар қызмет етті.