Кіріспе

Генри Хазлиттің "Экономика бір сабақта" кітабы – Генри Хазлиттің 1946 жылы алғаш жарық көрген экономикаға кіріспесі. Ол Фредерик Бастианың «Ce qu'on voit et ce qu'on ne voit pas» (ағылшын тілінде: «Көрінетін және көрінбейтін нәрсе») атты мақаласына негізделген. Кітаптың бірінші бөлімінде «Бір сабақ» былай айтылады: «Экономика өнері – кез келген әрекеттің немесе саясаттың бірден-бір емес, ұзақ мерзімді салдарына қараудан тұрады; бұл саясаттың салдарына тек бір топтың ғана емес, барлық топтардың үлесіндегі әсерін анықтаудан тұрады». Екінші бөлім жиырма төрт тараудан тұрады, олардың әрқайсысы осы сабақты бір жалпы экономикалық нанымның салдарына үңіліп, оны қателіктер жиынтығы ретінде ашады. Кітаптағы саяси ұсыныстардың арасында еркін сауданы қолдау, баға бақылауына қарсылық, ақша инфляциясына қарсылық және үкіметтік шығыстарды ынталандыру сияқты фискалдық саясатқа қарсылық бар: Бүгінде көптеген адамдарды данышпан экономистер деп есептейді, олар үнемдеуді кемсітіп, ұлттық деңгейде ысырап етуді экономикалық құтқарудың жолы деп ұсынады; ал егер біреу осы саясаттың ұзақ мерзімді салдары қандай болатынын көрсетсе, олар ескерту айтқан әкесіне басыбайлы ұлындай: «Ұзақ мерзімде бәріміз өліп жатармыз» деп жауап береді. Мұндай ойсыз әңгімелер терең ойлар мен даналықтың белгісі ретінде қабылданады.

Қорытынды

Генри Хазлитт "Экономиканың бір сабағы" кітабының алғы сөзінде, бұл кітаптың кең таралған және жаңа ортодоксияға айналған экономикалық жаңылыстарды сын тұрғысынан талдайтынын түсіндіреді. Кітап осы қателерді, әсіресе олардың түпкі себебін анықтап, ашып көрсетуге тырысады. Хазлитт экономиканы түсінудің ең қысқа және сенімді жолы – осындай қателерді талдау екенін айтады. Ол бұл кітаптың негізінен түсіндіру мақсатында жазылғанын және онда баяндалған басты идеялардың ешқайсысының жаңа екенін мәлімдемейді. Хазлитт Фредерик Бастиат, Филипп Викстид және Людвиг фон Мизеске алғысын білдіреді, олардың идеялары осы еңбектің қалыптасуына ықпал етті. Кітап көптеген тілдерге аударылды, мысалы, испан, неміс, орыс, қытай, корей және грек тілдеріне. Атап айтқанда, базар экономикасы мен либерализмді қорғау үшін дәстүрлі түрде испан тілінде кітаптар шығаратын Мадридтегі испан баспасы Unión Editorial 1981, 1996 және 2005 жылдары "La Economía en una lección" кітабын жариялады. "Экономика. Über Wirtschaft und Misswirtschaft" атты неміс тіліндегі басылым алғаш рет 1983 жылы Штутгарттағы Poller баспасында жарық көрді. 2009 жылдың мамыр айында ол Olzog баспасымен қайта басылды.

Қабылдау

"Экономика бір сабақта" Нью-Йорк Таймс бестселлер тізіміне енді, бірақ тек 3000 дана басылғандықтан тез құлдырады. Кейіннен миллионнан астам дана сатылды және бірнеше американдық консервативті, еркін нарықтық және либертариандық айналымдарда классика деп есептеледі. Рональд Рейган 1950 және 60 жылдары General Electric зауыттарында сөз сөйлеген кезде, ол "Бір сабақтағы экономика" кітабын оқыды, ол оның экономикалық философиясына ықпал етті. "Бір сабақтағы экономика" Америкадағы неолиберализмнің дамуы үшін маңызды еңбек болды. Фридрих Хайек бұл еңбекті мақтап: "Ақылды қарапайым адам экономиканың негізгі шындықтары туралы осы қысқа мерзімде басқа ешқандай заманауи кітаптан көп нәрсе біле алмайды" деді. Неміс-американдық экономист Фердинанд А. Герменс: "Егер президенттер мен кабинет мүшелері Хазлиттің кітабын оқып, оның салдары туралы ойланса, көп нәрсе біле алады" деп жазды. Француз экономисі Шарль Рист бұл кітапты "шедевр" деп атады. "Peabody Journal of Education" журналы "Экономика бір сабақта" кітабын "практикалық, күнделікті экономика бойынша жарық көрген ең жақсы кітаптардың бірі" деп сипаттады. Нобель сыйлығының лауреаты Милтон Фридман: "Хазлиттің баға жүйесінің қалай жұмыс істейтінін түсіндіруі – нағыз классика: уақыттан тыс, дұрыс, оңай түсіндіріледі" деді. Экономист және Даллас Федералды резервтік банкінің бұрынғы президенті Боб МакТир "Экономика бір сабақта" кітабын "тамаша кітап" деп сипаттады. Пулитцер сыйлығын алған журналист Эдвин Робертс: "Кітап алғаш жарық көргенге 50 жыл өтті, бірақ ол әлі де мен үшін ең қызықты және күрделі академиялық пәнге ең анық кіріспе болып табылады. Генри Хазлиттің "Экономика бір сабақтағы" кітабының сұлулығы мен күші, әрине, ол тақырыптың негізгі мәселелерін оңай түсіндіреді, себебі ол кітабына енгізгеннен әлдеқайда көп білген және оның тілінің шеберлігі жазудың өзі де ләззат сыйлайды" деді. Автор Том Батлер Боудон "Экономика бір сабақта" кітабын экономика бойынша 50 классикалық кітаптар сериясына қосты. Философ Джозеф Хит: "Экономика бір сабақта" кітабы 1946 жылы алғаш жарық көрген кездегідей бүгінде де құнды. Хазлиттің кітабы экономика әлемінде қайсысы жоғары, қайсысы төмен екенін білуге қызығушылық танытқандар үшін міндетті оқу материалы болуы керек" деді, бірақ Хит Хазлиттің еркін нарықтарға қатысты тым идеологиялық екенін сынға алды. Заң профессоры және экономика жазушысы Джеймс Квак: "Хазлиттің экономиканы оңай да, күшті де етіп бейнелеуі өте тартымды болды" деп жазды. "American Economic Review" журналында бұл кітап "теория мен саясаттың күрделі тұжырымдамаларына қарсы күшті, шебер және ойландыратын сын" деп сипатталды, бірақ "тұтастай алғанда сабақ тым оңай, ал "ақылға қонымды" жауаптар негізгі мәселелер бүгінгі күрделі шындықтан ажыратылғандықтан ғана жауап болып табылады". "Annals of the American Academy of Political and Social Science" журналындағы мақалада Хазлиттің өнімділікті арттыру қажеттілігі және тапшылыққа жұмсаудың салдары туралы аргументтерімен келісілді, бірақ кітапта монополиялар назардан тыс қалды деп есептелді. "Financial Analysts Journal" журналында былай делінген: "Жаңа келісімнің бекіністері бірінен соң бірі шабуылға ұшырап, жетіспейтін болып шықты. Кітап шағын, сабақ қысқа болса да, ойлар ұзақ және жемісті болады". Экономист Ж. Брэдфорд ДеЛонг Хазлиттің кітабында экономиканың классикалық көзқарасы жақсы көрсетілгенін, бірақ кейнсиандықтардың аргументтеріне дұрыс жауап берілмегенін айтты. Алайда 1959 жылы Хазлитт Джон Мейнард Кейнстің аргументтерін тарау бойынша сынға алған "Жаңа экономиканың сәтсіздігі" атты мақаласын жариялады. Заң профессоры Ральф С. Браун да Хазлиттің тарифтер, сыртқы сауда, теңдік бағалары және сатып алу қабілеті теориясы сияқты мәселелер бойынша классикалық экономиканың принциптерін тиімді түсіндіргенін айтты. Алайда Браун Хазлиттің тепе-теңдік, баға жүйесі және депрессия туралы түсінігін сынға алды. Кейнестік экономикадан кейінгі Абба Лернер оны "бұрмаланған экономикаға жасалған ең жақсы шабуылдың бірі" деп атайды, бірақ Хазлиттің "жұмыссыздықтан зардап шегу мүмкіндігін" көбірек қарастыруы керек дейді.