Кіріспе

The World of Tiers – американдық жазушы Филип Хосе Фармердің ғылыми-фантастикалық романдарының сериясы. Олар жасалма әлемдердің сериясында өрбиді, оларды генетикалық тұрғыдан адамдармен ұқсас, бірақ өзін жоғары санап, қазір түсінбес озық технологияның мұрагерлері саналатын, құлдыраған жаратылыстар құрады және билейді. Бұл технология "Теңдіктерге" (немесе Фармердің рөлдік ойынға жазған кіріспесінде айтылғандай, "Тондарға") жаңа өмір формаларын жасауға, сондай-ақ қартаю мен аурудың алдын алуға мүмкіндік береді, осылайша оларды іс жүзінде өлмес етеді. Олардың технологиясы кішкентай жасалма ғаламдарды (мысалы, қалта ғаламдарды) және олардың ішіндегі планеталар мен жұлдыздарды жасауға, сондай-ақ физикалық заңдарды өзгертуге (мысалы, гравитацияның әрекетін өзгертуге) мүмкіндік береді, осы ғаламдарда ерекше немесе қызықты құбылыстарды тудырады. Бұл ғаламдардың ішінде және арасындағы жылдам саяхаттар "қақпалар" арқылы жүзеге асырылады, олар телепортация құрылғылары ретінде немесе уақыт-кеңістіктің әртүрлі аймақтары арасында құрт тесіктерін жасау құралы ретінде жұмыс істейтіндей көрінеді. Серияның жалпы атауы кітаптардағы негізгі "қалта ғаламынан" алынған. Ол бес қабаттан тұратын алып баспалдақ пирамида пішіндес, әр қабаты диск немесе төмен цилиндр тәрізді, және жасыл аспаны бар бір планетадан тұрады. Кішкентай күн мен бір ай осы планетаның төңірегінде айналады (осылайша, бұл ғаламда геоцентризм астрономиялық шындықты дұрыс сипаттайды). Басқа жұлдыздар мен астрономиялық денелер жоқ. Бұл әлемді Жадавин есімді Теңдік құрған. Серияның негізгі сюжеті Жерден келген екі адамның Тәуелсіз әлемге кіретін қақпаларды тауып алу оқиғасын баяндайды. Алғашқы кітаптар Роберт Вольф кейіпкеріне назар аударады, ол осы әлемді зерттейді және оның құпияларын ашуға тырысады. Үшінші кітаптан бастап оқиға Пауль Янус Финнеганға (Кикаха деп белгілі, сондай-ақ көптеген басқа да аттары бар) ауысады, ол Теңдіктердің ежелгі жауы арасындағы шайқасқа тартылады, соңында бір-бірінің ғаламдарын басып алуға тырысқан бәсекелес Теңдіктердің арасындағы қақтығыстарға қатысады. 1995 жылы "Thoan Les Faiseurs d'Univers" атты француз тіліндегі рөлдік ойын, Тәуелсіз әлемге негізделген, жарық көрді.

Орнату

Романның кең ауқымы – жасанды түрде құрылған ғаламдар сериясы. Көптеген оқиғалар Жадавин патшаның әлемінде орын алады. Бұл планета бір-біріне тігілген цилиндрлі қабаттардан тұрады, олар зор, шамамен конус тәрізді мұнараны құрайды (биіктігінен әлдеқайда кең болса да). Әрбір цилиндрлі монолиттің жоғарғы беттері (деңгейлері немесе қабаттары) тығыз орналасқан, ал монолиттердің тік жақтары орасан зор жартастар ретінде әрекет етеді (30,000–100,000 фут / 9,000–30,000 метр биіктікте), олар әр қабаттың тұрғындарын бір-бірінен ішінара оқшаулайды. Бұл жартастар өрмелеуге мүмкіндік береді, сондай-ақ көптеген арнайы тіршілік иелері жартастардың бетінде өмір сүреді, сондықтан бұл оқшаулау толық емес. Жадавиннің жердің тартылыс өрістерін өзгерткенінің арқасында атмосфера бір деңгейден екінші деңгейге азайбайды. Әр түрлі деңгейлер әртүрлі ортаны құрайтын өсімдіктер мен жануарлармен толтырылған. Олардың кейбіреулері тарих бойы Жерден әкетілді, ал көбісі Жадавиннің биолабораториясында жасалды. Көптеген жаратылыстардың денелері Жадавин мифологиялық жаратылыстарды (мысалы, теңіз халықтары, кентаврлар) көшіру үшін жасалған, ал оларға ұрланған адамдардың санасы имплантацияланған. Әр түрлі тұрғындары физикалық қартаюдан өлмейді, бірақ оларды басқа тәсілдермен өлтіруге болады.

Ай

Алофметбинді айналып өтетін жалғыз айдың мөлшері шамамен Марс планетасының мөлшерімен тең деп хабарланады. Алофметбиннен қарағанда, бұл ай Жердің Айдан екі жарым есе ірі көрінеді. Егер бұл айдың көз бұрышымен өлшенген ені болса, онда ай Алофметбиннің шамамен 300 000 км қашықтығында айналып жүреді деген қорытындыға келуге болады.

Роберт Вольф/Лорд Джадавин

Роберт Вольф – алтымыстың басындағы зейнеткер лингвистика профессоры. Зейнеткерлікке шығып, әйелімен бірге тұру үшін үй қарап жүргенде, ол үшін "Төңкерлер әлеміне" қақпа ашылады. Ол осы қақпадан өтіп, Океанос деңгейіне жетеді. Жадавин мырза берген су арқылы таратылатын дәрілердің әсерінен ол жастығы мен денсаулығын қайта жаңартады. Ол Хрисейспен танысып, ғашық болады, ал оны ұрлағанда, оны құтқару үшін планетаның әртүрлі деңгейлеріне қарай көтеріледі. Бұл саяхаттың көп бөлігін Пол Янус Финнеган, яғни Киккахамен бірге жасап өтеді. Вольф пен Жадавин – бір адам.

Пол Янус Финнеган/Киккаха

Пол Янус Финнеган 1918 жылы Индиана штатында дүниеге келді және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде американдық армияда танк жүргізуші болып қызмет етті. Германияның шағын қаласындағы мұражайдың қираған жерінен ол металлдан жасалған жарты айды тауып, естелік ретінде сақтап қалды. Бұл жарты ай – Тиерлер әлеміне апаратын қақпаның бір бөлігі еді, ал екінші бөлігі одан жарты айды сатып алуға (кейін ұрлауға) тырысқан, жер аударылған Тоанға тиесілі болды. Финнеган Тоан қақпаға кірген сәтте оны тоқтатып, қақпаны кездейсоқ іске қосып, Тиерлер әлеміне көшіп кетті. Серияның бірінші романының басында Финнеган Тиерлер әлемінде шамамен жиырма төрт жыл өмір сүрген. Осы жылдар ішінде ол жергілікті тілдердің көптерін үйреніп, пышақ лақтыру, садақ ату және басқа да жауынгерлік және далалық жағдайларда өмір сүру дағдыларын жетік меңгерді, сондай-ақ көптеген жалған есімдермен және жеке тұлғалармен өмір сүрді. Драхеландта оны "Барон Хорст фон Хорстман" деп біледі, оның гербінде ортаңғы саусағы тік тұрған жұдырық үстінде қызыл есек басы бейнеленген. Оның ең сүйікті кейіпкері – Киккаха (мағынасы "алаяқ"), оны ол Амерінд деңгейінде пайдаланады. Пол Янус Финнеганның әріптері авторының әріптерімен (PJF) сәйкес келеді. Бұл "Өзен әлемі" сериясының басты кейіпкерлерінің бірі Питер Яирус Фрегатқа да қатысты. "Лавалит әлемінде" Филип Жозе Фермер Финнеганның Жюль Верннің "80 күнде әлемді айналып келу" романының батыры Филеас Фогтың шөбересі екенін күшті түрде айтады.

Ананасы

Анана, сондай-ақ Айнана Жарқын деп белгілі, Тоан тайпасынан, Джадавиннің қарындасы. Барлық тоандарды жоямын деп угроза жасаған ежелгі жаудан қуылған соң, ол Тиерлер әлемінде Киккахамен кездесіп, пана табады. Тоандардың көпшілігі сияқты, ол бастапқыда мақтаншыл және қатыгез, бірақ Киккаханың ептілігіне таңғалып, оған ғашық болған сайын көбірек мейірімділік пен адамгершілікке ие болады.

Қалқа

Подарж, қорқынышты және өте қауіпті гарпия, оның фантастикалық қанатты денесін Вольф бұрынғы өмірінде Лорд Джадавин болып жүргенде жасады, ал Вольф/Джадавин оған ежелгі грек әйелінің миын сыйлады. Подарж Тьерлер әлеміндегі оқиғаларда одақтас та, жау да болып кезең-кезеңмен пайда болады. Подарж және оның алып жасыл бүркіттерден құралған үлкен әуе армиясы (және ондағы көптеген тұлғалар) көбінесе оқиғаның шешуші сәттерінде маңызды рөл атқарады. Подарждың сыртқы келбеті Вольф/Джадавиннің қарындасы, Ананна Жарыққа ұқсайды.