Оңтүстік Африка әдебиетінің көрнекті өкілі Эскиа Мфахлеле

Кіріспе

Es'kia Mphahlele (17 желтоқсан 1919 – 27 қазан 2008) – Оңтүстік Африка жазушысы, педагог, суретші және белсенді, африкалық гуманизмнің әкесі және қазіргі африка әдебиетінің негізін қалаушылардың бірі. Ол туған кезде Езекиел Мфалеле деп аталды, бірақ 1977 жылы есімін Es'kia деп өзгертті. Преторияның кедей аудандарындағы балалық шағынан бастап әдебиеттегі танымал тұлғаға айналу жолы – зияткерлік және саяси тұрғыдан да ұлы саяхат болды. Жазушы ретінде ол Оңтүстік Африкада және одан тыс жерлердегі өзінің тәжірибелерін қысқа әңгімелеріне, көркем әдебиеттеріне, өмірбаянына және тарихына енгізіп, африкалық гуманизм тұжырымын дамытты. «Down Second Avenue» (1959) шығармасында апартеид тұсында қара нәсілділердің өмірін шеберлікпен суреттеді. Онда білім алуға ұмтылуы мен ұстаздық жолындағы кедергілері туралы айтылады. Мфалеле екі автобиография, 30-дан астам әңгіме, екі пьеса және көптеген өлеңдер жазды. Ол «Африка әдебиетінің деканы» деп есептеледі. Ол көптеген халықаралық сыйлықтардың иегері. 1984 жылы француз тілі мен мәдениетіне қосқан үлесі үшін француз үкіметі оны «Пальма орденімен» марапаттады. 1998 жылы ол өнер мен білім саласындағы еңбегі үшін Бүкіләлемдік экономикалық форумының «Кристалл сыйлығын» алды. 1998 жылы бұрынғы президент Нельсон Мандела Мфалелеге «Оңтүстік Кресті» орденін табыс етті, ол кезде Оңтүстік Африка үкіметінің ең жоғары наградасы болып саналды (қазіргі «Мапунгубве» орденімен тең).

Отбасылық өмір

Эскиа Мфалеле 1919 жылы Оңтүстік Африка одағының Претория қаласында дүниеге келді. Бес жасынан бастап ол Лимпопо провинциясының Маупаненг ауылында (қазіргі Лепель Нкумпи муниципалитеті), әкесінің анасының қолында тұрып, ірі қара мен ешкі бақты. Оның анасы Ева, оны және оның екі бауырларын 12 жасында Марабастадқа (2-ші авеню) көшірді. 1945 жылы (анасы қайтыс болған жылда) ол Вредедорпта мәжбүрлі түрде көшірілген Ребекка Ннана Мочедибанеге үйленді. Йоханнесбургтегі Ян Хофмайер мектебінің дипломын алған білікті әлеуметтік жұмыскер Ребекка мен Мфалеледің бес баласы болды. Оңтүстік Африкадан жер аударылғанда, ол әйелі мен балаларынан басқа, барлық туған-туыстарын қалдырып, оларды жылдар бойы көре алмады. Нигерияда болғанда, ол Нигерия тәуелсіздік алғанға дейін британ паспортын қолдануға тырысты. Ол Найробидегі консулат арқылы өтініш білдіріп, жұтқыншақ рагымен ауырған кіші әкесі Басси (Соломонды) көруге рұқсат сұрады, бірақ өтініші қабылданбады.

Ребекка Ннана Мочедибане (Мфалеле)

Ребекка Софиатаунда дүниеге келген. Әлеуметтік жұмыс бойынша диплом алу алдында ол мұғалімдік біліктілік алды. Ол Зикпен танысқанын және оның өте әсерлі болғанын еске алды: "Басқа жастар кітап оқымайтын, мен олармен ортақ тіл таба алмадым. Олар әдебиет арқылы сыртқы әлемді таныса алмады". Олар Мфалеле Рудепорттағы соқырлар институтында жұмыс істеген кезде кездесті. Мұнда студенттер тобы қарттарға кітап оқып беруге келген. Ескья таңғалып, демалыс күндері Ребекканың туған қаласына барып көруді сұрады. Бұл Ребекканың оқу-тәрбие колледжіндегі соңғы жылы еді. Жұбайлар 1945 жылдың 29 тамызын тойға белгіледі. Мфалеленің анасы ауырғаннан кейін 45 жасында, үйлену алдында қайтыс болды. "Ал Ребекка, әрқашан балалармен айналысып, өзінің тапқырлығымен, тұрмыстық дағдыларымен және көңілді мінезімен өмір сүрді. Ол әрқашан жаңа қоғамға оңай кірісе алатын, ниеттерін ашық білдіретін, ұнағанын және ұнамағанын әдепсіздікке немесе жоғарыдан қарауға дейін жеткізбей айтатын еді" – деді Ескья Мфалеле. Кенияда ол БҰҰ-ның "Аштықтан құтылу" науқанында әлеуметтік жұмыскер болып жұмыс істеді, білім беру бағдарламасын басқарды. Ол Денвер университетінде әлеуметтік жұмыс магистрі дәрежесін алды.

Студент кезімде

15 жасында Мфалеле мектепке жүйелі түрде қатыса бастады және Розеттенвиллдегі (Жоханнесбург) Санкт-Петерс орта мектебінде оқыды. Орта мектепті жеке оқу арқылы аяқтады. Осы әдіс оның докторлық диссертациясын қорғайтынға дейін оқу тәсіліне айналды. Ол бірінші сыныпты диплом алды. 1943 жылы Оңтүстік Африка университетінен Бірлескен аттестация куәлігін алды. Орландо орта мектебінде сабақ берген кезінде Мфалеле 1949 жылы Оңтүстік Африка университетінде ағылшын тілі, психология және Африка әкімшілігі мамандықтары бойынша B.A. дәрежесін алды. 1955 жылы ол сол институтта ағылшын тілінен мамандық бойынша диплом алды. Drum журналында жұмыс істеген кезде Мфалеле 1957 жылы UNISA-да үздік дипломмен M.A. дәрежесін алған алғашқы адам болып тарихта қалды. Оның диссертациясы "Оңтүстік Африка ағылшын әдебиетіндегі еуропалық емес кейіпкер" деп аталды. 1966 жылдан 1968 жылға дейін Фарфилд қорының қолдауымен Мфалеле Колорадо штатының Денвер университетінің ағылшын тілі кафедрасында оқытушы болып жұмыс істеді, онда ол шығармашылық жазу бойынша PhD дәрежесін алды. Диссертацияның орнына ол "Жолшықтар" атты роман жазды. Кейіннен ол 1968-69 жылдары Калифорния университетінің (Лос-Анджелес) Африка өнері журналынан ең жақсы африкалық роман үшін бірінші жүлде алды.

Жыл Дәреже Мекеме Құрмет
1968 PhD, Шығармашылық жазу Денвер университеті, Колорадо 1968-1969 жылдары Африка өнері журналынан ең жақсы африкалық роман үшін бірінші жүлде, Калифорния университеті, Лос-Анджелес
1957 M.A., Ағылшын тілі (үздік) Диссертация: "Оңтүстік Африка ағылшын әдебиетіндегі еуропалық емес кейіпкер" Оңтүстік Африка университеті (UNISA) UNISA-да үздік дипломмен ағылшын тілінен M.A. дәрежесін алған алғашқы адам
1955 B.A. (Құрметпен) UNISA
1949 B.A., ағылшын тілі, психология және Африка әкімшілігі UNISA
1943 Бірлескен аттестация куәлігі UNISA
1940 Мұғалім куәлігі Адамс колледжі, Натал

Білім беруші ретінде

Мфалеле 1940 жылы Адамс колледжінде мұғалімдік куәлігін алды. 1941-1945 жылдары ол Есензелени соқырлар институтында оқытушы және стенографияшы болып жұмыс істеді. 1945 жылы ағылшын және африкаанс тілі мұғалімі ретінде Соуэтодағы тарихи Орландо орта мектебіне жақын Орландо-Истке әйелімен бірге отбасын көшірді. Сол жерде, Форт-Хэрден жаңа түскен көптеген жас мұғалімдермен бірге, ол Трансваал Африка мұғалімдер қауымдастығының (ТАТА) белсенді мүшесі болды. 1949 жылы доктор Хендрик Вервордтың, жаңа сайланған Ұлттық партияның Туындаған халықтар ісі жөніндегі министрінің ықпалымен құрылған Эйслен комиссиясы африкалықтар үшін түбегейлі жаңа білім беру жүйесін ұсынды. ТАТА, Кап, Эркин мемлекет және Наталдағы басқа мұғалімдер ұйымдарымен бірге оған қарсы күресті. 1952 жылдың желтоқсанында Мфалеле, Исаак Матларе және Зефания Мотопенг осы наразылыққа қатысқандары үшін қызметтен босатылды. Мфалеле Банту білім беруді енгізуге қарсы шығуы салдарынан оның мұғалімдік мансабы уақытынан бұрын тоқтатылды. Апартеид үкіметі оған Оңтүстік Африканың кез келген жерінде сабақ беруге тыйым салды. Ол Оңтүстік Африкадан кетіп, эмиграцияға кетті. Алғашқы тоқталысы Нигерия болды, онда ол 15 ай бойы орта мектепте, содан кейін Ибадан университетіндегі кеңейтілген бағдарламада сабақ берді. Ол сондай-ақ Лагостағы C. M. S. Грамматикалық мектебінде жұмыс істеді. Ибадан университетінің Экстрамуралдық зерттеулер кафедрасында жұмыс істей отырып, ересектерге білім беру үшін алыс аудандарға сапар шекті. Париж қаласында тұрғанда ол Массачусетс технология институтында (MIT) қонақ лекторы болып жұмыс істеді. Сондай-ақ ол Швецияда, Францияда, Данияда, Финляндияда, Германияда, Сьерра-Леонеде, Ганада, Сенегалда және Нигерияда лекция оқыды. Мфалеле балама білім берудің барлығына арналған трансформациялық және гуманистік білім беру жүйесіне жол ашатынына сенді.

Нигерия (1957-61)

Мфалеле 20 жыл жер аударылуда болды, оның төртеуі Нигерияда отбасымен бірге өтті. Ол былай деп жазды: "Бұл жемісті тәжірибе болды. Нигерия халқы жомарт еді. Сырттан қараушының жағдайы ауыр болған жоқ. Менде жазуға және өнермен айналысуға уақыт болды". Ол Нигерияның ең үздік драматургі, ақын және романист Воле Сойинкамен, ақындар Габриэль Окара мен Мейбел Сегунмен, романист Амос Тутуоламен, мүсінші Бен Энвонвумен, суретшілер Демас Нвоко мен Уче Окекемен және тағы да басқалармен жұмыс істеді. Ганаға сапары жиіледі, себебі әр сапарда оның байланыстары мен әріптестерінің қатарына көрнекті әдебиет өкілдері қосылды. Гана университеті оны сырттай жазушылар семинарларын өткізуге шақыратын. Сол жерде ол Кофи Авунорды (кейін Джордж Авунор Уильямс), драматург Эфуа Сазерлендті, ақын Франк Кобина Паркесті, музыкатанушы профессор Квабена Нкетияны, тарихшы доктор Дж. Б. Данкуа, ақын Г. Адали Морти және мүсінші Винсент Кофимен танысты. Мфалеле 1958 жылдың желтоқсанында Гананың Акра қаласында Кваме Нкрума ұйымдастырған алғашқы Африка халықтарының конференциясына қатысты. "Гана 19 ғасырда континентті шарпыған еуропалық отаршылдықтан азат болған жалғыз африкалық ел болды. Аккрадағы елдердің көпшілігі әлі де отар болып қалып жатты". Мфалеле Оңтүстік Африканың либералдық көзқарасын ұсынған марқұм Патрик Дункан мен Джордан Нгубанемен кездескенін еске алады. Осы конференцияда Мфалеле Кеннет Каундамен танысып, Франц Фанонның отаршылдыққа қарсы ысқырық сөйлегенін тыңдады. Оның әйелі Ребекка 1959 жылдың соңында Оңтүстік Африкаға қайтып, соңғы баласы Чабиді дүниеге әкелді. Олар 1960 жылдың ақпан айында оралды. Шарпвилл трагедиясы туралы жаңалықты Нигерияда естіді. Мфалеле былай деді: "Иә, Нигерия мен Гана маған Африканы қайтарды. Біз Гананың тәуелсіздігін тойлаған едік, ал Нигерияның тәуелсіздігіне үш жыл қалған болатын".

Франция (1961-1963 жж.)

1961 жылғы тамыз айында Мфалеле отбасымен Францияға көшіп келді, бұл олардың екінші маңызды көші-қоны болды. Ол Мәдени бостандық конгресінің Африка бағдарламасының директоры болып тағайындалды және Парижге кетті. Олар Монпарнас бульварының Сен-Мишельден жақын жерде, «Le Select» және «La Coupole» мейрамханаларынан бірнеше блок қашықтықта тұрды. Олардың пәтері көп ұзамай жазушылар мен суретшілердің кездесу орнына айналды: эфиопиялық суретші Скундер Богосян, Воле Сойинка, Гамбия ақыны Ленри Петерс, Оңтүстік Африкадан жер аударылған ақын Мазизи Куне, Гана ақыны және оның жақын досы Дж. П. Кларк, сондай-ақ Джерард Секото. Францияда болған кезінде Мфалеле Улли Бейер және басқа нигериялық жазушылардың шақыруымен Ибадан қаласындағы «Мбари» жазушылар мен суретшілер клубын құруға қатысты. Олар Нью-Йорктегі Меррилл қорынан клубтың бастамасы болған «Мбари» баспасын қаржыландыру үшін қаражат жинады. Воле Сойинка, Ленри Петерс және басқалардың туындылары алғаш рет «Мбари» баспасында жарық көрді, содан кейін коммерциялық баспаларға жол таба алды. Ол Ибадан қаласындағы «Black Orpheus» әдеби журналын редакциялады және мақалалар жазды. Кампала, Бразавиль, Яунде, Аккра, Абиджан, Фритаун және Дакар сияқты Африканың ірі қалаларында саяхаттап, жұмыс істеді. Сондай-ақ Швеция, Дания, Финляндия, Батыс Германия, Италия және АҚШ-тағы жұмыспен байланысты семинарларға қатысты. Мфалеле Джон Энекевтің басшылығымен Нигерияның Энугу қаласында «Мбари» орталығын құрды. 1962 жылы Уганданың Кампала қаласындағы Макерере университетінде олар алғашқы Африка жазушылары конференциясын ұйымдастырды, оған Оңтүстік Африкалық Боб Лешуаи, сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы саяси пікірлер журналын редакциялаған Невилл Рубин қатысты. 1963 жылы Дакарда және Фритаунда екі конференция ұйымдастырылды. Олардың мақсаты – африкалық әдебиеттің университет оқу бағдарламасындағы орны туралы ашық пікірталас ұйымдастыру болды. Олар африкалық әдебиетті университеттегі маңызды оқу пәні ретінде енгізуге қолдау көрсеткісі келді, себебі дәстүрлі түрде бұл әдебиет африка зерттеулерінің сыртқы бөлімдері мен институттарына ығыстырылып келді. Мфалеле Парижде екі жыл ғана тұруды жоспарлаған, содан кейін оқытуға қайта оралуы керек еді. Осы тәжірибелер оны қайтадан сыныпқа баруға құштар етуіне себеп болды.

Mphahlele moved his family to France in August 1961, their second major move. He was appointed as the Director of the African Program of The Congress for Cultural Freedom and went to Paris. They lived on Boulevard du Montparnasse, just off St. Michel, a few blocks from the Le Select and La Coupole restaurants. Their apartment was soon to become a kind of crossroads for writers and artists: Ethiopian artist Skunder Boghossian; Wole Soyinka; Gambian poet Lenrie Peters; South African poet in exile Mazisi Kunene; Ghanaian poet and his beloved friend J. P. Clark; and Gerard Sekoto. It was during his stay in France when Mphahlele was invited by Ulli Beier and other Nigerian writers to help form the Mbari Writers and Artists Club in Ibadan. They raised money from Merrill Foundation in New York to finance Mbari Publications, a venture the club had undertaken. Work by Wole Soyinka, Lenrie Peters and others was first published by Mbari Publishers before finding its way to commercial houses. He edited and contributed to Black Orpheus, the Ibadan based literary journal. He toured and worked in major African cities including Kampala, Brazzaville, Yaoundé, Accra, Abidjan, Freetown and Dakar. He also attended seminars connected with work in Sweden, Denmark, Finland, West Germany, Italy, and the US. Mphahlele went on to set up an Mbari Centre in Enugu, Nigeria, under the directorship of John Enekwe. In 1962, at Makerere University, in Kampala, Uganda, they organised the first African Writers Conference, attended also by fellow South Africans Bob Leshoai, who was on tour, and Neville Rubin, who was editing a journal of political comment in South Africa. Two conferences, one in Dakar and another in Freetown were organised in 1963. Their aim was to throw into open debate the place of African literature in the university curriculum. They wanted to drum support up for the inclusion of African literature as a substantive area of study at university, where traditionally it was being pushed into extramural departments and institutes of African Studies. Mphahlele had only planned to stay in Paris for two years, after which he would return to teaching. Those experiences had made him yearn for the classroom again.

Кения (196366)

Джон Хант, Мәдениет бостандығы жөніндегі конгресс директоры, Мфалелеге Найробиде Нигерияның Мбари сияқты орталық құруды ұсынды. Мфалеле 1963 жылдың тамызында Найробиге келді, ал Кенияның тәуелсіздігі желтоқсанға белгіленген еді. Ребекка мен балалар келген кезде ол үй сатып алған болатын. Осыған дейін ол Танзаниялық суретші Элимо Нжаудың үйінде тұрған. Нжау баршаға ұнайтын «Чемхеми» деген атты ұсынды, суахили тілінде ол «бұлақ» деген мағынаны білдіреді. Бірнеше айдың ішінде олар қойманы кеңселерге, тәжірибелік театр мен жақын музыкалық қойылымдарға арналған шағын залға және өнер галереясына айналдырды. Нжау өнер галереясын волонтерлік негізде басқарды. Ол Уганда суретшілері Кьеюне мен Мсангоның, сондай-ақ өзінің туындыларының сәтті көрмелерін ұйымдастырды. «Менің жаным осы жұмыста болды. Мен жазу және театр бөліміне жауапты болдым» (Мфалеле, Africa My Music). Олардың қатысушылары отаршылдық дәуірде пайда болған қалалар мен елді мекендерден келді. Мфалеле орталықтың драмалық үйірмесімен бірге шақырылған мектептерде жазушылар семинарларын өткізу үшін аудандарға, аудандық орталықтарға сапар шегерді. Олардың саяхаттары Нгуги ва Тхионго редакциялаған «Бусара» және Кариара редакциялаған «Зука» еңбектерінде жақсы бейнеленген. Аллианс қыздар гимназиясы (Найробидің сыртында) жыл сайынғы драма фестивалі үшін пьеса жазуды сұрағанда, әдеттегі Шекспирдің орнына Мфалеле Грейс Оготтың «Жаңбыр келді» деген қысқа әңгімесін бейімдеп, оны «Оганданың саяхаты» деп атады. «Осы қойылымның ең тартымды бөлігі – Кенияның әртүрлі этностық топтарының дәстүрлі музыкалық үлгілерін пайдалану болды. Бұл қыздардың табиғи және жасанды емес актерлік шеберлігін пайдаланған өте жаңартылған қойылым болды», – деді ол. Екі жыл қызмет еткеннен кейін ол келген мақсатына жеткенін сезінді, өйткені жұмысқа тұру алдында екі жылдан артық қалмайтынын айтқан болатын. Ол Найроби университетінің колледжіндегі оқытушылық қызметтен бас тартты. Олар оған бір жылдық келісімшартты ғана ұсынды, ол оны қабылдай алмады.

Колорадо, АҚШ (1966-1974)

1966 жылдың мамырында Мфалеле отбасымен Колорадоға көшіп барды, онда ол Денвер университетінің ағылшын тілі кафедрасында жұмыс істеуге келді. Университет Мфалелеге докторлық диссертацияға қабылданбас бұрын оқуға қажетті курстар үшін оқу ақысын жеңілдетіп берді. Ал "Африка әдебиеті" және "Бастауыш курстағы жазу" пәндеріне ол өзі төледі.

Филадельфия (1974 1977)

Мфалельдер отбасы 1974 жылдың мамыр айында Филадельфияға келді. Мфалель сол жылдың қыркүйек айында Пенсильвания университетінде оқытушылық қызметін бастауға дайын тұрды. Олар Филадельфиядан 24 шақырым қашықтықтағы Уэйн қаласында үй сатып алған. Мфалель Филадельфияда оқытумен, жазумен айналысып, Оңтүстік Африкаға қайту туралы ойын ешқашан тоқтатпады. Ол Денверде болған күндерінен бері Ребеккамен бірге Африкаға қайта оралуды қатты армандағанын еске алды, және ол Оңтүстік Африка болуы керек еді. Олар басқа жерде болуды жай ғана саяхат деп есептеді. Олар өздерінің еңбектері маңызды болатын, мәдени ортаны аңсады. Олар британдық азаматтар ретінде танылғандықтан, Оңтүстік Африка үкіметіне бір ғана адам арқылы жүгінуге мәжбүр болды – сол кездегі Лебованың бас министрі доктор С.Н. Фатуди, ол олардың мүддесін қорғауға келісті. Олардың өтініші қарастырылып жатқан кезде бес жылдан астам уақыт өтті, ал оның кітаптары Оңтүстік Африкада әлі де тыйым салынған күйде қалды.

Роман және әңгіме жазушысы ретінде

Ол бастауыш мектепте оқыған кезінде жаңа оқуға қағаз іздеп, шарлап жүрді. Ол әрқашан оқуға арналған ескі қағаз қиындыларын іздейтінін есіне алды. Ол Марбастадтың батыс жиегіндегі шағын бір бөлмелі темір үйшікті, сол кездегі муниципалитет "оқу бөлмесі" деп атаған жерді еске алды. Ол оның қираған кітаптар мен журналдарға толы болғанын, оларды шаһар шетіндегі әйелдер тастап кеткенін есіне алды. Ол қалыңдықтан Мигель де Сервантестің "Дон Кихотын" тауып алып, термиттей барлығын оқып шықты, жаңалықтарды ашуға, баспа сөзді тануға және оқу дағдысын меңгеруге қуанды. Сервантес оның есінде ерекше орын алды, бірақ 1930 жылдардың үнсіз фильмдері де оның қиялын оятып, шабыттандырды. Ол Сервантестің Дон Кихоты мен Санчо Панзасын, Лорел мен Хардиді және Бастер Китонды бірге тамашалады. Мфалеле достарына, жақсы оқи алмайтындарына субтитрлерді оқып беретін, олардың айқай-шуы мен аяқтарын жерге тигізіп, орындықтарда секіріп, оқиғаның ырғағымен бірге қозғалатын. 1959 жылы жарық көрген оның автобиографиялық романы "Екінші Авенюден төмен" Мфалелеге әлемдік деңгейде қызығушылық тудырып, Оңтүстік Африканың ішкі динамикасына күшті назар аударды, ол осы уақыттан бастап нәсілдік дискриминация мен әлемдік оқшаулануға қарай бет бұра бастады. Африка әдебиетінің классикасы саналатын "Екінші Авенюден төмен" ағылшын, француз, неміс, орыс, голланд және жапон тілдерінде сәтті жарық көрді, бұл кітаптың әсері мен халықаралық танымалдылығын көрсетеді. Мфалеленің екінші романы "Саяхатшылар" деп аталды. Парижде болғанда Мфалеле 1961 жылы "Тірілер мен өлгендер" атты еңбегін жариялады. Алты жылдан кейін Шығыс Африкада "Бұрышта" атты еңбегін жариялады. Екі әңгіме жинағының мазмұны "Бұзылмаған ән" (1986) жинағына енгізілген, онда оның кейбір өлеңдері де бар. 1962 жылы магистрлік диссертациясының бөлігі ретінде ол Оңтүстік Африка әдебиетінің тарихи перспективасын ұсынатын "Африкалық бейне" атты еңбегін жариялады. 1967 жылы ол "Пингвин" баспасында жарық көрген "Қазіргі Африка жазуы" антологиясын редакциялады. Докторлық диссертациясын қорғағанда ол "Саяхатшылар" романын жазды, бұл шығарма бастапқыда оның шығармашылық жазу бойынша докторлық диссертациясы ретінде ұсынылған. Ол оқу орнының алғашқы қара нәсілді профессоры болды. Ол Родос университетіндегі Африкадағы ағылшын тілін зерттеу институтынан түскен шақыруды қабылдады. Бұл екі айлық зерттеу стипендиясы болды, онда ол Филадельфияда бастаған "Afrika My Music" мемуарларын аяқтау туралы ұсынысы қабылданды. 1987 жылы Витс университетінен зейнетке шыққаннан кейін Мфалеле Funda Centre for Community Education директорлар кеңесінің атқарушы төрағасы болып тағайындалды. Ол басқа университеттерге қонақ профессор ретінде барып, көбінесе африкалық әдебиетті оқытты. Ол Гарвард университетінің білім беру мектебінде екі ай бойы Оңтүстік Африкадағы орта білім беру модулін оқытты. Апартеидтің аяқталуымен ол отарлау мен қысымшылықтан зардап шеккен мәдениетті қайта жаңғырту үшін өнерді дамыту қажеттілігін ынталы түрде қолдады. Ескья институты оның өміріне, іліміне және философиясына құрмет көрсетіп, оның есімімен аталады. Оның елге оралуы мен елдің және континенттің әдеби дамуына қосқан үлесі әлі де түрлі жолдармен тойланып келеді, кейбір қалалар маңызды көшелерге оның есімін беруді жөн көреді.

It was during his primary school days when he started rooting everywhere for newsprint to read. He recalled always looking for any old scrap of paper to read. He further recalled a small one room tin shack the then municipality called a "reading room", on the western edge of Marbastad. He remembered it being stacked with dilapidated books and journals, junked by some bored ladies in the suburbs. He dug out of the pile Miguel de Cervantes' Don Quixote, and went through the whole lot like a termite, elated by the sense of discovery, recognition of the printed word and by the mere practice of the skill of reading. Cervantes stood out in his mind, although his imagination was also fired by the silent movies of the 1930s. He enjoyed a combination of Cervantes' Don Quixote and Sancho Panza together with Laurel and Hardy and Buster Keaton. Mphahlele would read the subtitles aloud to his friends who could not read well, amid the yells and foot stamping and bouncing on chairs to the rhythm of the action. The 1959 publication of his autobiographical novel Down Second Avenue drew worldwide interest in Mphahlele as a writer, and focused a powerful spotlight on the internal dynamics of South Africa as it steadily drifted toward greater racial oppression and greater world isolation. Now a classic of African literature, Down Second Avenue had successful printings in English, French, German, Russian, Dutch and Japanese, reflecting the impact and international popularity of the book. Mphahlele's second novel, The Wanderers, was a story chronicling the experience of exiles in Africa. While in Paris, Mphahlele published The Living and the Dead, in 1961. Six years later, in East Africa, he published In Corner B. The contents of both collections of short stories are included in The Unbroken Song (1986), which also contains some of his poems. As part of his Master's thesis, in 1962 he published The African Image, which provides a historical perspective of South African literature. In 1967, he edited the anthology African Writing Today, which was published by Penguin. During his PhD, he produced The Wanderers, a novel of exile originally submitted as a dissertation for his PhD in creative writing. He became the institution's first black professor. He was permitted to honour an invitation from the then Institute for Study of English in Africa at Rhodes University. It was a two month research fellowship where his proposal of finishing his memoir Afrika My Music, which he had begun in Philadelphia, was accepted. After his retirement from Wits University in 1987, Mphahlele was appointed as the executive chairman of the board of directors at Funda Centre for Community Education. He continued visiting other universities as a visiting professor teaching mostly African Literature. He spent two months at Harvard University's Graduate School of Education teaching a module on secondary school education in South Africa. With the end of apartheid, he emerged as an eloquent proponent of the need to nurture the arts to feed a culture traumatized by colonization and oppression. The Es'kia Institute is named after him, honouring his life, teachings and philosophies. His return home and contribution towards the development of the country and continent's literary development is still being celebrated in many forms, with some towns choosing to name significant streets after him.

Жарияланымдар

Жыл Атауы Басқа басылымдар Маңызды ақпарат 1947 Адам өмір сүруі керек және басқа да әңгімелер, Кейптаун: Африкалық кітапшы 1959 Екінші даңғылдан төмен (автобиография), Лондон: Faber & Faber Берлин: Жеті теңіз, 1962; Нью-Йорк: Doubleday, 1971 Он еуропа тіліне, жапон және еврей тілдеріне аударылды. Оңтүстік Африкада Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша тыйым салынды 1962 Африкалық бейне, Лондон: Faber & Faber Нью-Йорк: Praeger, 1964; қайта қарастырылған басылым Faber & Faber, 1974; Praeger, 1974 Оңтүстік Африкада 1966 жылғы Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша тыйым салынды 1966 Шығармашылық жазуға нұсқаулық (жадталма), Шығыс Африка әдебиет бюросы 1967 Бұрыш B және басқа да әңгімелер, Шығыс Африка баспасы, Найроби Оңтүстік Африкада 1966 жылдан 1978 жылға дейін Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша тыйым салынды 1971 The Wanderers, Нью-Йорк: Macmillan Co. Лондон: Fontana/Collins (жұмсақ мұқаба), 1973; David Phillip, 1984 Оңтүстік Африкада Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша тыйым салынды 1971 Дауыстар құйын және басқа да эсселер, Лондон: Macmillan Нью-Йорк: Hill & Wang, 1972; Лондон: Fontana/Collins (жұмсақ мұқаба), 1973 Оңтүстік Африкада 1971 жылдан 1978 жылға дейін Ішкі қауіпсіздік туралы заң бойынша тыйым салынды 1980 Chirundu, Йоханнесбург: Ravan Press Лондон: Thomas Nelson, 1980; Нью-Йорк: Lawrence Hill, 1981 1981 Үзілмеген ән: Таңдамал жазбалар (өлеңдер мен әңгімелер), Йоханнесбург: Ravan Press 1981 Роман жазу: Нұсқаулық, Кейптаун: Maskew Miller 1984 Африка – менің музыка (екінші автобиография), Йоханнесбург: Ravan Press 1984 Әке үйге кел, Йоханнесбург: Ravan Press 1987 Жазу туралы әңгілесейік: Проза (жазушыларға нұсқаулық), Йоханнесбург: Skotaville Publishers 1987 Жазу туралы әңгілесейік: Өлең (жазушыларға нұсқаулық), Йоханнесбург: Skotaville Publishers 1988 Жаңару уақыты (әңгімелер), Нью-Йорк: Readers International 2001 Es'kia, Kwela Books with Stainbank & Associates Sunday Times Alan Paton сыйлығына үміткер болды (әдеби емес туындылар) 2004 Es'kia жалғастырылды, Йоханнесбург: Stainbank & Associates

Year Title Other Publications Important Information 1947 Man Must Live and Other Stories, Cape Town: African Bookman 1959 Down Second Avenue (autobiography), London: Faber & Faber Berlin: Seven Seas, 1962; New York: Doubleday, 1971 It was translated into ten European languages, Japanese and Hebrew. It was also banned in South Africa under the Internal Security Act 1962 The African Image, London: Faber & Faber New York: Praeger, 1964; revised edition Faber & Faber, 1974; Praeger, 1974 It was banned in South Africa under the 1966 under the Internal Security Act 1966 A Guide to Creative Writing (pamphlet), East African Literature Bureau 1967 In Corner B & Other Stories East African Publishing House, Nairobi It was banned in South Africa from 1966 to 1978 under the Internal Security Act 1971 The Wanderers, New York: Macmillan Co. London: Fontana/Collins (pb), 1973; David Phillip, 1984 It was banned in South Africa under the Internal Security Act 1971 Voices in the Whirlwind and Other Essays, London: Macmillan New York: Hill & Wang, 1972; London: Fontana/Collins (pb), 1973It was banned in South Africa under the Internal Security Act from 1971 to 1978 1980 Chirundu, Johannesburg: Ravan Press London: Thomas Nelson, 1980; New York: Lawrence Hill, 1981 1981 The Unbroken Song: Selected Writings (poems and short stories), Johannesburg: Ravan Press 1981 Let's Write a Novel: A Guide, Cape Town: Maskew Miller 1984 Afrika My Music (second autobiography), Johannesburg: Ravan Press 1984 Father Come Home (novel), Johannesburg: Ravan Press 1987 Let's Talk Writing:Prose (A guide for writers), Johannesburg: Skotaville Publishers 1987 Let's Talk Writing:Poetry (A guide for writers), Johannesburg: Skotaville Publishers 1988 Renewal Time (short stories), New York: Readers International 2001 Es'kia, Kwela Books with Stainbank & Associates Shortlisted for the Sunday Times Alan Paton Award for Non Fiction 2004 Es'kia Continued, Johannesburg: Stainbank & Associates