Кіріспе
Пьеро (Pierrot) – пантомима мен комедия дель’арте кейіпкері, оның тамыры XVII ғасырдың соңында Парижде өнер көрсеткен итальяндық актерлер труппасында, Comédie Italienne деп белгілі болған топта жатыр. Атауы Пьер (Петр) есімінің кішіртілген түрі, ол -ot жұрнағы арқылы алынған. Қазіргі заманғы мәдениеттегі оның бейнесі – поэзияда, көркем әдебиетте, бейнелеу өнерінде, сондай-ақ сахнада, экранда және концерт залдарындағы туындыларда – мұңды клоун рөлінде көрінеді, ол көбінесе Колумбинаға ғашық болып, жүрегі ауырып, оны Арлекинге қалады. Ол бетін ақтап, ақ блузкасын үлкен түймелермен және кең ақ шалбарын киіп өнер көрсетеді. Кейде мойнына фрильді жаға тағып, басына тығыз тақиясы мен кең алақаны бар бас киім, немесе сирек кездесетін, ақымақ бас киім сияқты конус пішіндес бас киім киеді. Пьеро кейіпкері әзілкештен құқықтары шектеулі адамдардың символына айналды. Көптеген мәдени қозғалыстар оны өз мақсаттарына сай деп тапты: Декаденттер оны идеализмнің көңілі тосқан жауы етіп көрсетті, Символистер оны жалғыздықтан зардап шегуші ретінде көріп, Модернистер оны адамның жағдайының сырларын үнсіз, шеттетілген бақылаушы етіп бейнеледі. Осы мифтік қасиеттің көп бөлігі ("Мен Пьеромын", – деді Дэвид Боуи: "Мен – әрбір адаммын") постмодерн дәуіріндегі "мұңды клоунға" әлі де тән.
Pierrot ('/p//ɪər//oʊ/ PEERoh, /USalso/'/p//iː//ə//r//oʊ//, /,/p//iː//ə/'/r//oʊ/ PEEəroh, PEEəROH; pjɛʁo) is a stock character of pantomime and commedia dell'arte, whose origins are in the late seventeenth century Italian troupe of players performing in Paris and known as the Comédie Italienne. The name is a diminutive of Pierre (Peter), via the suffix ot. His character in contemporary popular culture—in poetry, fiction, and the visual arts, as well as works for the stage, screen, and concert hall—is that of the sad clown, often pining for love of Columbine, who usually breaks his heart and leaves him for Harlequin. Performing unmasked, with a whitened face, he wears a loose white blouse with large buttons and wide white pantaloons. Sometimes he appears with a frilled collaret and a hat, usually with a close fitting crown and wide round brim and, more rarely, with a conical shape like a dunce's cap. Pierrot's character developed from being a buffoon to an avatar of the disenfranchised. Many cultural movements found him amenable to their respective causes: Decadents turned him into a disillusioned foe of idealism; Symbolists saw him as a lonely fellow sufferer; Modernists made him into a silent, alienated observer of the mysteries of the human condition. Much of that mythic quality ("I'm Pierrot," said David Bowie: "I'm Everyman") still adheres to the "sad clown" in the postmodern era.
Шығуы: XVII ғасыр
Пьеро кейде XVI ғасырдағы итальяндық Педролиноның француз нұсқасы деп есептеледі, бірақ екеуінің аты ("Кішкентай Пит") мен әлеуметтік жағдайынан басқа ортақ ештеңе жоқ. Екеуі де комедиялық қызметшілер, бірақ Педролино, «бірінші» Занни ретінде, көбінесе айлакерлікпен және батылдықпен әрекет етеді, ол қатысатын сценарийлерде сюжеттің қозғаушы күші болып табылады. Ал Пьеро, «екінші» Занни ретінде, «әрекеттің шетінде» тұрады. Ол кеңес береді және ұялып, қожайынының жас қызы Колумбинаға махаббат білдіреді. Франциядағы итальяндық актерлер арасында оның тамыры Мольердің «Дон Жуан» немесе «Тас қонақ» (1665) пьесасына дейін жетеді. 1673 жылы Comédie Italienne «Тас қонаққа» қосымша арқылы Дон Жуан аңызына өз үлесін қосты, оған Мольердің Пьеросы енді. Содан кейін кейіпкер – кейде шаруа, бірақ көбінесе итальяндық «екінші» Занни – итальяндықтардың қойылымдарында жиі пайда бола берді, оның рөлін әрқашан Джузеппе Дьяратоне (немесе Гератони, фл. 1639-1697) сомдады. Пьеро үшін рөлдер жазған француз драматургтарының қатарында Жан де Палапрат, Клод Игнас Брюжер де Баранте, Антуан Худар де ла Мотте және Жан Франсуа Ренар бар. Олар оны өзінің айналасындағы белсенді әлеуметтік тұлғалардың арасында ерекшелік ретінде көрсетеді. Колумбина оның ұсыныстарына күліп, әдемі жас әйелдерді іздеп жүрген қожайындары оның жастарын еске түсірулерін назарға алмайды. Оның оқшаулануы Ваттоның суреттеріндегі қайғыны бейнелейді.
Франция
1716 жылы итальяндық труппа Парижге қайта шақырылды, ал Пьероны актерлер Пьер Франсуа Бьянколелли (қуылған актерлер труппасының Арлекинінің ұлы) жандандырды, ал Бьянколелли бұл рөлден бас тартқаннан кейін, атақты Фабио Стикотти (1676–1741) және оның ұлы Антуан Жан (1715–1772) сомдады. Бірақ бұл труппа осы кейіпкерді маңызды емес деп санағандықтан, ол жаңа қойылымдарында сирек кездеседі. XVIII ғасырда бұл кейіпкер Париж сахналарында жиі пайда болды. Кейде ол түсініксіз сөйлейтін, ал кейде көрермендердің өзі жоғарыда ұстаған плакаттарға жазылған сөздерін әнмен айтатын. Ол қызметші, аспаз немесе авантюрист рөлінде көрінуі мүмкін; оның мінезі нақты бейнеленбеген. 1720 жылдары Пьеро өзінің толыққанды бейнесін қалыптастырды. «Трофоний үңгірі» (1722) және «Алтын есек» (1725) сияқты пьесаларда қызықты Пьеро кейіпкерімен кездесесіз. Ол кезде осы рөлді шебер комедия актері Жан Батист Хамош сәтті сомдады. 1733 жылдан кейін ол жаңа пьесаларда сирек пайда болды. Пьеро бейнелеу өнерінде де, халық әндерінде де («Au clair de la lune») кездеседі. Клод Жилоның («Мастер Андренің қабірі» [1717 ж.], Жилоның шәкірттері Ваттоның «Италиялық актерлер» [1719 ж.], Николас Ланкреттің «Фонтан жанындағы Италиялық актерлер» [1719 ж.], Жан Батист Одридің «Парктегі Италиялық актерлер» [1725 ж.], Филипп Мерсьенің «Пьеро және Харлекин» [көрсетілмеген], Жан Оноре Фрагонардтың «Пьероға ұқсайтын жігіт» [1776–1780]) туындыларында ол маңызды орын алады.
Англия
1673 жылы Пьеро "Тас қонаққа" қосымшада дебют жасағаннан кейін бірнеше ай өткен соң, Скарамуш Тиберио Фиорилли және Comédie Italienne труппасы лондондықтарды париждік репертуарынан үзінділермен көңіл көтерді. Ал 1717 жылы Пьероның есімі алғаш рет ағылшын ойын-сауығында – Джон Ричтің "Ашулы дәрігер" немесе "Жақсылық іздейтін әйел" атты пантомимасында кездеседі. Содан кейін ғасыр соңына дейін Пьеро ағылшын пантомималарында (бұл бастапқыда үнсіз арлекинадтар еді; 19 ғасырда арлекинад пантомиманың ішіндегі "ойын" болып табылды) жиі пайда болды, оның ең көрнекті орындаушысы Карло Дельпини (1740–1828) болды. Танымал театр тарихшысы М. Уилсон Дишердің сөзіне сүйенсек, Дельпини "өте ақымақ болғандықтан, егер оның аяғы иығының деңгейіне жетсе, оны қару ретінде қолдана алады деп ойлаған кейіпті қатаң сақтады". Кейін Пьероның орнын ағылшын клоуны иеленді.
Дания
1800 жылы Паскуале Казорти басқаратын итальяндық актерлер труппасы Драйрехасбаккенде өнер көрсетті. Казортидің ұлы Джузеппе (1749–1826) пантомималарда Пьеро рөлінде ойнай бастады, енді олардың сюжеттері белгілі бір үлгіде құрылатын болды. Пьеро әлі де Баккенде, жақын жердегі Тиволи бақтарында және Орхустағы Тиволи Фриденде кездеседі.
Германия
Людвиг Тиктің "Топси-Терви әлемі" (1798) комедия дель-арте кейіпкерлерін пародиалық метатеатрға енгізудің ерте және өте сәтті мысалы болып табылады. (Пьерро – спектакльді тамашалап отырған көрермендердің бірі.)
Испания
Пьеро мен оның комедия серіктерінің Испанияға таралуы Гойяның "Саяхатшы актерлер" (1793) картинасында бейнеленген. Бұл, Испанияның Picasso және Fernand Pelez сияқты кейінгі суретшілерінің туындыларына нұсқау болды, олардың екеуі де саяхатшы салтмбанколардың өміріне зор ықылас көрсетті.
Дебураудың пантомимі Фунамбуль театрында
Théâtre des Funambules – алғашқы жылдары тек мимика мен акробатикалық қойылымдарды ұсынуға лицензия алған шағын театр. 1816 жылдан бастап бұл Жан Гаспар Дебураның (1796–1846) – ең әйгілі Пьероның туған үйі болды. Жан Луи Барро Марсель Карненің "Жәннат балалары" (1945) фильмінде оны мәңгілікке дейін бейнеледі. 1825 жылдан бастап Дебура Фунамбульде Пьеро рөлін ойнаған жалғыз актер болды және оны пантомиманың әртүрлі түрлерінде орындады: рустикалық, мелодрамалық, «реалистік» және фантастикалық. Луи Перикадтың сөзінше, оның стилі «алдыңғы буын актерлердің қолмен көрсететін, секіріп-құлап жасайтын, әрі аса шамадан тыс қимыл-қозғалыстарынан айқын ерекшеленді». Ол костюмді өзгертті: әшекейлі жағадан бас тартты, шляпаның орнына бас киім тақты және көйлек пен шалбардың кеңдігін арттырды. Дебураның Пьеросы бұрынғы пантомималарда кездесетін – ұяң, жыныссыз, жалқау және ашкөз – қарапайым Пьеролардан аулақ болды. «Фунамбуль Пьеросы» комедиялық типтерді қамтитын ертегі стилімен көрермендердің қызығушылығын оятты. Сюжет көбінесе Кассандрдың Гарлекин мен Колумбинаны қууына байланысты болды, ол ақылды және екіұшты Пьеромен күресуге мәжбүр болды. Дебура 1828 жыл шамасында романтиктердің назарын аударды. 1842 жылы Теофиль Готье Фунамбульде көргенін айтқан «Шекспирдің» пантомимасына жасалма шолу жариялады. Бұл Пьероны Дон Жуан мен Макбет сияқты жоғары әдебиеттегі шеберлермен бір қатарға қойды.
Баптистен кейінгі пантомима: Шарль Дебурау, Пол Легран және олардың мұрагерлері
Дебураның ұлы Жан Шарль (немесе, ол қалағандай, "Шарльз" [1829–1873]) әкесі қайтыс болғаннан кейін бір жыл өткен соң Пьероның көйлегін киді. Орта ғасырдың ортасындағы тағы бір маңызды Пьеро – Пол Легран (1816–1898; беттің жоғарғы жағындағы суретке қараңыз) атымен танымал Чарльз Доминик Мартин Легран болды. Ол 1845 жылы "Фунамбульде" Пьеро рөлінде өнер көрсетуді бастады. Легран 1853 жылы "Фунамбульді" тастап, "Фоли Нувельге" кетті, ол "Фунамбульдің" жұмысшы табының көрермендерінен өзгеше, әсем әдетке үйренген топты тартты. Легран көбінесе шынайы костюмде пайда болатын, оның ақ боялған беті – дәстүрге жасаған жалғыз мойынбұрушылық еді, бұл Гаутье сияқты пантомима жақтастарының кейбіреулерін ол рөлінің мәніне қиянат жасады деп ренжітті. Легранның Пьеросы болашақ мимдерге ықпал етті.
Бельгия
Бельгияда Фелисьен Ропс сахна артындағы романтикалық емес көрініске куә болатын күлімсіреп тұрған Пьерротты бейнеледі ("Купидонның мұрнын өртеу" (1881)). Джеймс Энсор Пьерротты түрлі поздарда, тіпті жымиған қаңқамен бірге, үнемі суреттеді. Бельгиялық ақын және драматург Альберт Жиро да занимен солғасты: оның "Пьерро лунари" (Moonstruck Pierrot, 1884) поэмасының елу ронделі композиторлардың бірнеше буынына әсер етті (төмендегі "Пьерро лунари" бөлімін қараңыз), ал оның "Пьерро Нарцисс" (1887) жырлық пьесасы арманшы ақынның көрнекті бейнесін ұсынды. Хореограф Джозеф Хансен 1884 жылы ақын Тео Ханнонмен бірлесіп "Қорқынышты Пьеррот" балетін қойды.
Англия
Пьеро Обри Бердслидің суреттерінде маңызды рөл атқарды, ал әртүрлі жазушылар оны өлеңдерінде еске алды. Этель Райт 1893 жылы «Бонжур, Пьеро!» («Көңілсіз клоун итімен бірге отырған, оған сәлем») атты суретін салған. Халыққа кең танылған Пьеро ерекше ағылшын ойын-сауық түрін де қалыптастырды. 1891 жылы әнші және банджошы Клиффорд Эссекс ағылшын Пьеро артистерінен труппа құруға бел буды және оларды «теңіз жағалауы Пьеролары» деп атады, олар 1950 жылдарға дейін Брайтон, Маргейт және Блэкпулдың пирстерінде өнер көрсетті. Олар өз негізін қалаушысының атымен аталатын Уилл Моррис Пьероларын шабыттандырды. Олар 1890 жылдардың соңында Сметвик аймағында пайда болды және Мидлендс аймағында көп көрермендерге ойнады. Уолтер Уэстли Расселл осы артистерді «Пьеролар» (шамамен 1900 жыл) атты туалға түсірді. Пьероның маскасы ұлы театр инноваторы Эдвард Гордон Крейгтің назарын аударды. Крейгтің осы кейіпке деген қызығушылығы уақыт өте келе артты. 1897 жылы Крейг Пьеро кейіпінде киініп, Ханс Кристиан Андерсеннің «Ай не көрді» әңгімесін мұқтаж театр суретшілеріне көмек көрсету үшін өткізілген қойылымның бір бөлігі ретінде сахнада оқыды.
Австрия мен Германия
Ол "Пьеро фигурасы неміс тілді әлемге жат" деп өкініп отырғанмен, драматург Франц Блей оны өз пьесасы "Кісімді бет: Колумбиада" (1895) -ға құлшыныспен енгізді, ал оның австриялық әріптестері Ричард Спехт пен Ричард Биер-Хофман Пьероны натурализациялауға тырысты – тиісінше, "Пьеро Дөңгелек есімді" (1896) және "Пьеро Гипнотизер" (1892, алғаш рет 1984 жылы жарияланды) пьесаларында оның тағдырын Гетенің "Фаусты"мен байланыстыра отырып. Олардың отандастарының басқалары азаматтыққа қабылдау мәселесін тікелей қарастырмады: Герман Бахр өз пантомимасы "Жақсы адам" (1893) үшін шабытты француздық "Cercle Funambulesque" тобымен болған кездесуінен алды; Рудольф Холцер "Құбыршық адалдық" (1899) әрекетін керемет Париж қаласына орналастырды, ал Карл Михаэль фон Левецов "Екі Пьеро" (1900) пьесасын Пьеро комедиясының отаны Италияда өткізді. Германияда Франк Ведекинд өзінің алғашқы "Лулу" пьесасы "Жер рухы" (1895) -ндағы femme fatale кейіпкерін Пьеро костюмімен көрсетті. Осыған ұқсас рухта, суретші Пол Хёкер "Пьеролармен түтік" (шамамен 1900) және "Күтуші әйел" (шамамен 1895) картиналарында шампан ішіп, өздеріне ләззаттанған буржуазия ақсақалдарын еліктеуге мәжбүрлеген жас жігіттерді Пьеро костюмдерімен бейнеледі.
Италия
Леонкаваллоның атақты операсындағы (1892) Канионың Паглиаччосы Пьероға оқшау жақын болғандықтан, оны осы жерде атауға болады. Ал Марио Паскуале Коста мен Витторио Монти есімді екі композитордың шығармалары көпке таныс емес. Костаның 1893 жылы Парижде тұңғыш рет көрсетілген «Пьерроның тарихы» (L'Histoire d'un Pierrot) пантомимі өз заманында қатты бағаланып, бірнеше континенттегі көрермендерге жеткен. 1909 жылы Нью-Йорк Метрополитен Опера компаниясы оны «Кавальерия Рустиканамен» бірге қойды, ал 1914 жылы Балдассарре Негрони одан фильм жасады. Оның либреттосын Монтидің «мимодрамасы» «Пьерро Рождествосы» (Noël de Pierrot), басқаша айтқанда «Клоунның Рождествосы» (A Clown's Christmas, 1900) авторы Фернан Бейссье, «Cercle Funambulesque» қоғамының негізін қалаушылардың бірі жазған. (Монти Пьероға ұқсас тағы бір рухани жат адам – цығанды мақтап, өзінің атағын алды. Оның 1904 жыл шамасында жазылған «Ча́рдаш» (Csárdás) шығармасы, «Пальяччи» сияқты, стандартты музыкалық репертуарда берік орын тапты.) Портретші және жанрлық суретші Витторио Маттео Коркос 1897 жылы Пьеро костюміндегі жігіттің портретын салған.
Испания
1895 жылы драматург және болашақ Нобель сыйлығының лауреаты Хасинто Бенавенте өзінің күнделігіне Ханлон Лидің қойылымынан қатты әсерленгенін жазды, ал үш жылдан кейін ол өзінің жалғыз пантомимасын – «Пьероның ақтығы» атты туындысын жариялады. Нағыз фин-де-сиекл маскасы Пьеро ұрлық және кісі өлтіру үшін бетін қараға бояп алады; кейін, әдеттегі түсін қайта келтірген соң, өзіне келген қорқыныштан қар үйірінде мәңгіге жасырынып қалады. Осылайша ол Колумбинамен (оның қылмыстарының артық пайдасын күткен қыз) бірігу мүмкіндігінен айырылып, аймен суық некеге тұрады.
Солтүстік Америка
Пьеро және оның маскалы серіктері Америка Құрама Штаттарына кеш келді, Англиядан, Ресейден және континенталдық Еуропа елдерінен айырмашылығы, комедия дель артеге ерте таныспаған. Ханлон Лилер алғаш рет 1858 жылы АҚШ-та пайда болды, ал олардың кейінгі гастрольдері, жиырмасыншы ғасырға дейін, бүкіл елдегі көптеген қалалар өздерінің тамаша, акробатикалық Пьероттарына көрермендерін үйретті. Бірақ американдықтардың ой-өрісіне ең терең із қалдырған Пьеро француз және ағылшын декаденттері болды, бұл тіршілік иелері 1890-шы жылдардың шағын журналдарында (олар тудырған плакат өнерінде де) тез үйін тапты. Америкадағы ең алғашқы және ең ықпалдылардың бірі, The Chap Book (1894–98), оның екінші нөмірінде эстет Персиваль Поллардтың Пьеро туралы әңгімесін жариялады, көп ұзамай Э. Б. Берд пен Фрэнк Хазенплаг салған Бирдслидің Пьероттарына үй болды. (Канадалық ақын Блис Карманды да атап өту керек, ол Пьероның Harper's сияқты бұқаралық нарықтық басылымдарда таралуына қосқан үлесі үшін.) Декаденспен байланысты көптеген нәрселер сияқты, мұндай экзотика негізгі ағыстағы американдық жұртшылықты алаңдатады, олар кішкентай журналдарды "ерекше мерзімді басылымдар" деп қарастырды және оның бір өкілі, Munsey's Magazine арқылы "түрдің әрбір жаңа өкілі, мүмкін болса, алдыңғысынан да абсурдтырақ" деп мәлімдеді. Алайда, сол түрдің Пьероты басқа жерде нығая бастады. Композиторлар Эми Бич пен Артур Фут Пьероға (оның декадент әріптесі Пьерретке де) екі ойын-сауық пьесада – пианиноға арналған пьесаларды арнады: Бичтің Балалар карнавалы (1894) және Футтың Бес багателл (1893). Бұл Пьеро өмір сүрген ғасыр соңындағы әлем американдық реалистік және натуралистік эстетикамен айқын қайшылықта болды (бірақ Амброз Бирс және Джон ЛаФардж сияқты тұлғалар оған үлкен қарсылық көрсетті). Америкалық прозалық реализмнің чемпионы Уильям Дин Хауэллстің француз прозалық өлеңдерінің жинағын "Pastels in Prose" (1890) кірістіргені таңқаларлық, онда Пауль Маргариттаның пантомимасы "Пьероның өлімі" бар, оған ол жылы мақтау айтты (сондай-ақ әр ақынға "оқырманды моральмен жүктемегені үшін" құттықтады). Француздық эстетикалық көзқарас соншалықты ерекше болды, Пьеро суретші (1893), Альфред Томпсонның пантомимасы, американдық композитор Лора Седжвик Коллинз музыкасына қойылған, New York Times оны оқиға ретінде жариялады, тіпті ол студенттік өндіріс болса да. Ол "жақсы" деп танылды, себебі ол "ерекше" болды. Келесі ғасырдың алғашқы онжылдығына дейін, ұлы (және танымал) фантаст Максфилд Пэриш өзінің сиқырын фигураға қолданған кезде, Пьеро Америкада толыққанды қабылдана алмады. Әрине, АҚШ-тан шетелге, әсіресе Париж бен Лондонға көшіп келген жазушылар декаденцияның тартымдылығына әбден бейімделген. Мұндай тұлға Стюарт Меррилл болды, ол француз символистерімен байланыста болды және "Pastels in Prose" шығармаларын жинақтады және аударды. Тағы біреуі – Уильям Теодор Петерс, Эрнест Даусонның және Римерлер клубының басқа мүшелерінің танысы және Даусонның "Пьеро минуты" (1897; жоғарыда Англияны қараңыз) концепциясының және театрлық іске асыруының қозғаушы күші. Питерс қырық екі жасында (аштықтан) қайтыс болғанға дейін жариялаған үш кітабының ішіндегі ең танымал – оның "Posies out of Rings: And Other Conceits" (1896) кітабы: онда төрт өлең және жоғарыда аталған Даусон пьесасының "Эпилогы" Пьероға арналған. (Пьероның аузынан сөз: "Өмірдің бұл пантомимасы өте жақсы болса да, /Бақытты болғысы келгендер Колумбинаға үйленбеуі керек".) Солтүстік Американың декаденцияға деген жанашырлығының тағы бір ошағы – латын әлемінің модернизм деп атаған көрінісі – Мексиканың прогрессивті әдеби сахнасында, оның отаны Испания комедия дель артемен ұзақ уақыттан бері таныс болған. 1897 жылы Бернардо Куто Кастильо, тағы бір декадент, Питерстен де жастық шағында қайтыс болған (жиырма екі жасында), Пьеро тақырыбындағы қысқа әңгімелер сериясын бастады: "Пьеро даңққа ғашық" (1897), "Пьеро мен оның мысықтары" (1898), "Пьероның үйлену тойы" (1899), "Пьероның ишарасы" (1899), "Пьероның каприздері" (1900), ғасыр толысқаннан кейін (және Куто қайтыс болған жылы) "Пьеро қабір қазушы" (1901). Испан тілінде сөйлейтін әлем үшін, ғалым Эмилио Перал Веганың айтуынша, Куто "Пьероның символдық өзгешелік ойынында альтер-эго ретінде алғашқы көрінісін білдіреді".
Орталық және Оңтүстік Америка
Француз символистерінен, әсіресе Верленнен шабыттанған, никарагуалық ақын Рубен Дарио, испандық-американдық әдеби модернизмнің (modernismo) негізін қалаушы ретінде кеңінен танылған, 1898 жылғы «Пьеро мен Колумбайнның мәңгілік оқиғасы» прозалық поэмасында Пьероны («қасіретті ақын және арманшыл») Колумбайнға («жазатайым әйел», ең материалистік «қымбат жібек киімдерді, алтын әшекейлерді, інжу-маржан мен алмастарды сүйетін») қарсы қойды.
Ресей
Ғасырдың соңғы жылы Пьеро орыс балетінде, "Гарлекиннің миллиондары", сондай-ақ "Гарлекинад" (1900) атты қойылымда пайда болды, оның либреттосы мен хореографиясын Мариус Петипа, музыкасын Риккардо Дриго жазды, ал бишілері Санкт-Петербург императорлық балетінің мүшелері болды. Бұл Пьероның "Ballets Russes" өндірісіндегі келешектегі, одан да зор табыстарына негіз салды.
XIX ғасыр мұрасы
ХХ ғасырға мирас қалған Пьеро бай және кең ауқымды бейнелерге ие болды. Ол – тәжірибелі әзілдер мен махаббат аңқалдықтарының құрбаны (Готье); ойшау, бірақ күнәсіз жетім (Банвиль, Верлен, Уиллетт); рухани тазалықтан бастап өлімге дейін әртүрлі нәрсені білдіретін айды ұстап тұрған нарциссикалық арманшыл (Жиро, Лафорг, Уиллетт, Даусон); нәзік, нейрастениялық, көбінесе апатқа ұшыраған жан (Ришепин, Беардсли); Колумбинаның жүрегін жеңіп алған, немесе ашудан оны өлтірген (Маргерит); кейде қара киім киген циник және әйелдерге деген жек көруші дэнди (Хуисманс/Хенник, Лафорг); өнердің шейіттигінің Мәсіх тәрізді құрбаны (Жиро, Виллет, Энсор); бұзылған, андрогин және кикіреуші жаратылыс (Ришепин, Ведекинд); хаостың ақылға сыймас шебері (Ханлон Лиз); көңілді және салауатты ойын-сауықтың ұйымдастырушысы (ағылшын пирролары) – және осы бейнелердің әртүрлі комбинациялары. Commedia dell'arte-ның бұрынғы маскалары сияқты, Пьеро енді ұлттық шекараларды танымайтын болды. Модернизмнің халықаралық бірлестігінің арқасында ол жақын арада әр жерде кездесе бастады.
Пьеро және модернизм
Пьеро өнердегі модернизмнің қалыптасуына маңызды рөл атқарды. Әулет өнерінен басқа, ол барлық өнер саласының кіндік шешесі болды. Поэзияға келсек, Т.С. Элиоттың «шығармашылық табысы» – «Ж. Альфред Пруфроктың махаббат әні» (1915) Жюль Лафоргтың өлеңдеріне қарызды болды, оның «ton 'pierrot'» Элиоттың ерте поэзиясына толыққанды әсер етті. (Лафорг, оның айтуынша, «Маған сөйлеуді бірінші болып үйретті, менің сөз өнерімнің поэтикалық мүмкіндіктерін көрсетті».) Пруфрок – Америкаға көшірілген Пьеро. Тағы бір белгілі модернист Уоллес Стивенс өзінің алғашқы өлеңдері мен хаттарында Пьеромен теңдестіргенін жасырмады – бұл теңдестіру кейін Bowl (Bowl, Cat and Broomstick [1917]), Карлос (Carlos Among the Candles [1917]) және ең бастысы, Криспин («The Comedian as the Letter C» [1923]) сияқты бейнелер арқылы күрделендіріліп, жетілдірілді. Көркем әдебиетке келетін болсақ, Уильям Фолкнер мансабын Пьероның махаббаттағы көңілсіздігі мен өмірлік мағынасыздық туралы аз белгілі туындыларында, оның «Марионеткалар» (1920) пьесасы мен «Көктемдегі көрініс» (1921) өлеңдері арқылы бастады, бұл романшының «үзіліске ұшыраған хал» екенін ерте және айқын жариялады. (Кейбір сыншылар Пьеро Фолкнердің Нобель сыйлығының лауреаты Эрнест Хемингуэйдің жартылай автобиографиялық Ник Адамсының артында тұр деп санайды, ал тағы біреуі Джеймс Джойстың Стивен Дедалусы, оның өзінің туындысы, сондай-ақ ортақ тектік байланысқа ие екенін айтады.) Музыкада модернизм тарихшылары Арнольд Шенбергтің 1912 жылғы «Pierrot lunaire» ән циклын жоғары модернизмнің ең биік жетістігі деп санайды. Ал балетте Игорь Стравинскийдің «Петрушка» (1911) спектаклінде, дәстүрлі Пулчинелла клоны Пьероның жүрегін тартады, оның да сол мәртебеге жеткені айтылады. Модернистік сурет салу және мүсін жасау студенттері Пьеромен (көптеген түрлі позаларда, терең қайғыдан ерекше қуантқанға дейін) оның ізбасарларының шедеврлері арқылы таныс, олардың ішінде Пабло Пикассо, Хуан Грис, Жорж Руо, Сальвадор Дали, Макс Бекман, Август Макке, Пол Клее, Жак Липчиц – тізім өте ұзын (төмендегі бейнелеу өнерін қараңыз). Драмаға келетін болсақ, Пьеро Кіші театр қозғалысының пьесаларында жиі кездесетін кейіпкер болды (Эдна Сент-Винсент Миллейдің «Ария да Капо» [1920], Роберт Эмонс Роджерстің «Уотто суретінің артында» [1918], Бланш Дженнингс Томпсонның «Арманшы» [1922]), ол Юджин О’Нилл, Сьюзан Гласпел және басқалар сияқты маңызды модернистердің мансабын дамытуға көмектесті. Кинода ертедегі сүйікті комедиялық кейіпкер Чарли Чаплиннің Кішкентай саяхатшысы болды, ол кейіпкерді Чаплиннің сөзімен «Пьероның бір түрі» ретінде ойлап тапты. XIX ғасырдың Пьероның әртүрлі бейнелері болжағандай, модернистік Пьероның ерекшелігі оның екіұштылығы мен күрделілігі. Оның алғашқы пайда болуының бірі Александр Блоктың «Құыршақтар театры» (1906) спектаклінде болды, оны бір театр тарихшысы «Ресейдегі арлекинадтың ең ұлы үлгісі» деп атады. Бірінші қойылымды режиссерлік етіп, кейіпкердің өзін сомдаған Всеволод Мейерхольд кейіпкердің көп қырлылығын ерекше атап көрсетті: бір көрерменнің айтуынша, Мейерхольдтың Пьеросы «таныс, жалған тәтті, жылауға бейім Пьероларға ұқсамайды. Оның барлық сыртқы түрі өткір бұрыштардан тұрады; ол үндемейтін дауыспен қайғылы сөздерді шептіреді; ол бірден ашулы, жүректі ауыртып, мейірімді болуға тырысады: осының бәрі бір уақытта намысты».
Айлық пиро
Альберт Жиро (туған аты Эмиль Альберт Кейенберг) 1884 жылы «Pierrot lunaire: Rondels bergamasques» деп жариялаған елу өлеңі бірнеше рет музыкаға қойылды. Ең танымал нұсқасы – Арнольд Шенбергтің Opus 21: «Dreimal sieben Gedichte aus Albert Girauds Pierrot lunaire» (Альберт Жироның «Pierrot lunaire»-дан үш рет жеті өлеңі) – Шенберг сандарға байланысты ырымдарға сенгендіктен. Бұл, басқа нәрселермен қатар, ансамбль топтарының Пьероның атын қабылдауына әкелді, мысалы, ағылшын «Pierrot Players» (1967–1970). Осы циклдардың артында тұрған Пьеро композиторлар, әншілер мен ансамбль орындаушыларының әлемінен асып, басқа да әлемдерге енді. «Opera Quotannis» сияқты театр ұжымдары Пьероның құмарлығын драмалық сахнаға көшirdi; Глен Тетли сияқты бишілер оны хореографиялады; Уэйн Костенбаум сияқты ақындар одан шабыт алды. Пауль Клее сияқты суретшілер, Хелен Стивенсон сияқты жазушылар, Брюс Лабрус сияқты кинорежиссерлер және Антуан Доде сияқты комикстердің авторы оны одан да әртүрлі салаға бейімдеді. Қиын, зұлым «Pierrot Lunaire» тіпті DC Comics-тің Бэтменіне де көлеңке түсірді. Пьеро британдық рок-тобы «The Soft Machine» әнінде лайықты құрметке ие болды: «Thank You Pierrot Lunaire» (1969).
Карнавалдар
Пьеро түрлі халықаралық карнавалдарда тойлаушылардың арасында пайда болады. Оның аты Тринидад және Тобаго карнавалындағы Пьеро Гранатамен туыстығын көрсетеді, ол бай және беделді Пьероға сатира еді. Пьеро Граната – әдемі киінген, маскарадты, білімді әрі әжуазда, өзініңше кез келген сөзді жазып, Шекспирдің Юлий Цезарь, Марк Антоний және Отелло тұлғаларын ұзаққа созылып сөздермен келтіре білген.