Кіріспе
1838 жылы жазылған Эдгар Аллан Поның «Нантакеттік Артур Гордон Паймнің баяндамасы» – американдық жазушының толыққанды жалғыз романы. Бұл туындыда «Грампус» атты кит аулау кемесіне жасырын түрде мінген жас Артур Гордон Паймның оқиғасы баяндалады. Паймның басына кеме апаты, бүлік, жеміс-жидек жеу сияқты түрлі оқиғалар мен қиындықтар келеді, соңында «Джейн Гай» экипажы оны құтқарады. Осы кемеде Пайм мен Дирк Петерс есімді теңізші оңтүстікке саяхатын жалғастырады. Құрлыққа қонғанда, олар қатігез, қара терілі жергілікті тұрғындармен кездеседі, бірақ теңізге қашып құтылады. Роман Пайм мен Петерстің Оңтүстік полюске қарай жол тартатын сәтінде күрт аяқталады. Бұл оқиға теңіздегі әдеттегідей шытырман оқиға ретінде басталады, бірақ уақыт өте келе қызыққа толы және жіктеуге қиын болады. Шындығына жақын туынды жасауды көздеген По, теңіз саяхаттары туралы нақты оқиғалардан шабыттанды, Дж.Н. Рейнольдс еңбектерін көп пайдаланды және Қуыс Жер теориясына сілтеме жасады. Ол сондай-ақ өзінің теңіздегі тәжірибесінен де мол пайдаланды. Романды талдау көбінесе автобиографиялық элементтерге, сондай-ақ нәсілді бейнелеуіне және туындының соңғы жолдарындағы символизмге назар аударады. Әңгімелер жазудағы алғашқы қадамдарында әдеби жетістікке жете алмағандықтан, По ұзақ туынды жазуға тырысты. «Нантакеттік Артур Гордон Паймнің баяндамасының» бірнеше бөлімдері алғаш рет «Оңтүстік әдеби жаршысы» журналында жарияланды, бірақ толыққанды жарияланбады. Романның толық нұсқасы 1838 жылдың шілде айында екі томдық болып жарық көрді. Кейбір сыншылар туындының тым қорқынышты және басқа еңбектерден көп нәрсе алғанын айтып, теріс пікір білдірді, ал басқалары оның қызықты оқиғаларын жоғары бағалады. По кейін бұл туындыны «өте ақымақ кітап» деп атады. Роман Герман Мелвилл мен Жюль Вернге әсер етті.
The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket, written in 1838, is the only complete novel by American writer Edgar Allan Poe. The work relates the tale of the young Arthur Gordon Pym, who stows away aboard a whaler called the Grampus. Various adventures and misadventures befall Pym, including shipwreck, mutiny, and cannibalism, before he is saved by the crew of the Jane Guy. Aboard this vessel, Pym and a sailor named Dirk Peters continue their adventures farther south. Docking on land, they encounter hostile, black skinned natives before escaping back to the ocean. The novel ends abruptly as Pym and Peters continue toward the South Pole. The story starts out as a fairly conventional adventure at sea, but it becomes increasingly strange and hard to classify. Poe, who intended to present a realistic story, was inspired by several real life accounts of sea voyages, and drew heavily from J. N. Reynolds and referenced the Hollow Earth theory. He also drew from his own experiences at sea. Analyses of the novel often focus on possible autobiographical elements as well as its portrayal of race and the symbolism in the final lines of the work. Difficulty in finding literary success early in his short story writing career inspired Poe to pursue writing a longer work. A few serialized installments of The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket were first published in the Southern Literary Messenger, though never completed. The full novel was published in July 1838 in two volumes. Some critics responded negatively to the work for being too gruesome and for cribbing heavily from other works, while others praised its exciting adventures. Poe himself later called it "a very silly book". The novel later influenced Herman Melville and Jules Verne.
Сюжеттің қысқаша мазмұны
Кітапқа кіріспе, 25 тарау және түйіндеме кіреді, жалпы көлемі шамамен 72 000 сөзді құрайды.
"Ариэль" кемесі (I тарау)
Артур Гордон Пим балық аулау және кит аулаумен танымал Нантакет аралында дүниеге келді. Оның ең жақын досы Август Барнард – кит аулайтын кеме капитанының ұлы. Бір түні екі жігіт мас болып, Августтың ойымен желдің артық күшін пайдаланып, Пимнің "Ариэль" қайығымен теңізге шығуға шешім қабылдайды. Бірақ, желдің күшеюі күшті дауылдың бастауы болып шығады. Август мас күйінде есінен танығанда, жағдай қиынға түседі және тәжірибесіз Пим қайықты өз бақылауына алуға мәжбүр болады. "Ариэль" қайығын қайтып келе жатқан "Пингвин" кит аулау кемесі шауып алады. Капитанның қарсылығына қарамастан, "Пингвин" экипажы Август пен Пимді іздеп, құтқару үшін кері бұрылады. Олар қауіпсіз түрде құрлыққа оралғаннан кейін, бұл оқиғаны ата-аналарынан жасыруға келіседі.
Грампус кемесі (II - XIII тараулар)
Оның алғашқы теңіздегі оқиғасы Пимді қайтадан теңізге шығудан еңгемейді; керісінше, осы тәжірибе оның қиялын оятады. Оған Августың теңізшілер өмірі туралы айтқан әңгімелері одан әрі қызығушылық тудырады. Пим Августпен бірге «Грампус» кит аулайтын кемесіне тығылып кіреді, оған Августың әкесі басшылық етеді және ол оңтүстік теңіздерге бағытталған. Август Пимге кемеде жасырынуға орын дайындап, Пимнің адал иті Тайгерді де кемеге өткізіп көмектеседі. Август Пимді сумен және тамақпен қамтамасыз етуге уәде береді, кеме жағалаудан тым алыс кеткенше, содан кейін Пим өзін көрсетеді. Қараңғы және тар ұядағы тұншықтырған ауа мен будың салдарынан Пим күндер өте келе комаға түсіп, санасыздыққа ұшырай бастайды. Ол Августпен байланыса алмайды, және уәделенген жабдықтар келмейді, сондықтан Пим судан қалды. Осы қиындықтар кезінде ол иті Тайгерге жазылған қанмен жазылған хатты табады, онда Пимді жасырынуға ескертеді, өйткені оның өмірі соған байланысты. Август соңында Пимді босатып, құпия хабарды түсіндіреді, сондай-ақ досын іздеудегі кешігуін түсіндіреді: кит аулау кемесінде бүлік болған. Экипаждың бір бөлігі бүлікшілердің қолынан қаза тапты, ал екінші тобы, соның ішінде Августың әкесі, шағын қайықпен теңізге жіберілді. Август бүлікке қатысқан Дирк Петерспен достық қарым-қатынас құрғандықтан аман қалды. Питерс, Пим және Август кемеге қайта ие болу жоспарын жасайды: Пим, оның бар екені бүлікшілерге белгісіз, дауыл күтеді, содан кейін жақында қайтыс болған теңізшінің киімін киіп, әуесқой болып көрінеді. Сенімді теңізшілер арасында туындаған шатастықтың нәтижесінде Питерс пен Август Тайгердің көмегімен кемені қайтадан бақылауға алады. Барлығы жоспар бойынша өтеді, көп ұзамай үш адам «Грампус» кемесінің иелеріне айналады: бүлікшілердің барлығы өлтіріледі немесе біреуін қоспағанда, Ричард Паркер, оны кемеге көмектесу үшін қалдырады. (Осы кезде ит Тайгер романнан жоғалады; оның белгісіз тағдыры әңгімеде аяқталмайды.) Дауыл күшейеді, мачтаны сындырып, желкендерді жыртып, кемеге су құяды. Төртеуі де кеме қабығына байлану арқылы аман қалады. Дауыл басылғанда, олар бір сәт қауіпсіздікке жетеді, бірақ азық-түліксіз. Келесі күндері олар аштықтан және шөлден өлімге беттейді. Олар алыстан қозғалатын голланд кемесін көреді, палубасында қызыл бас киген күлімдеген теңізші тұр, оларға жақындағанда сәлемдесіп басын иіпті. Бастапқыда құтқарылу мүмкіндігіне қуанған олар, бірден қорқынышқа ұшырайды, өйткені оларды қорқынышты иіс билейді. Көп ұзамай олар көңілді теңізшінің шындығында кеме тірегіне тірелген өлік екенін түсінеді, оның "күлімдеуі" жартылай шіріген бас сүйегінің теңізде тамақтанатын шағаланың әрекетінен қозғалуынан туындайды. Кеме өтіп бара жатқанда, оның барлық жолаушыларының шіріген денелер екені анық болады. Уақыт өте келе, құрлықтың немесе басқа кемелердің белгісі жоқ, Паркер олардың біреуін басқаларға тамақ ретінде өлтіруді ұсынады. Олар теңіз салтына сәйкес жеребе тартады, ал Паркер құрбандыққа шалынады. Бұл басқаларына демалыс береді, бірақ Август «Грампусты» қайтарып алғанда алған жараларынан көп ұзамай қайтыс болады, ал бірнеше дауылдар бұрыннан зақымдалған кемені одан әрі қиратады. Пим мен Питерс аударылған кемеде жүзіп, Ливерпульден келген «Джейн Гай» кемесі оларды құтқарып алғанда өлімге жақын болады.
Джейн Гай кемесі (XIV - XX тараулар)
Джейн Гайда Пим мен Питерс экипаждың бір бөлігіне айналады және теңіз бұршақтары мен теңіз түлкілерін терісі үшін аңдауға, сондай-ақ Оңтүстік мұхиттарды зерттеуге арналған экспедицияға қосылады. Пим Жақсы Үміт мүйісі маңындағы аралдарды зерттейді, пингвиндер, альбатростар және басқа да теңіз құстарының әлеуметтік құрылымына қызығушылық танытады. Оның ұсынысымен капитан оңтүстікке қарай, әлі зерттелмеген Антарктика аймақтарына саяхаттауға келіседі. Кеме мұзды қабатты кесіп өтіп, ашық теңізге жетеді, Оңтүстік полюске жақын, бірақ климат қоңылтыр болып келеді. Осы жерде Джейн Гай «Цсалал» деп аталатын құпия аралға тоқтайды, онда қара түсті, сырттай достық көрінетін тайпа тұрады, олардың басшысы Тью Вит есімді. Арал тұрғындары үшін ақ түс жат және оларды алаңдатады, себебі онда осы түсте ештеңе жоқ. Тіпті тайпаның тістері де қара. Аралда сонымен қатар көптеген жаңа өсімдік және жануар түрлері бар. Оның суы да басқа жерлердегідей емес, ерекше қалың және түрлі-түрлі тамырлармен көзге түседі. Тайпа мен теңізшілердің қарым-қатынасы бастапқыда жақсы болады, сондықтан Тью Вит пен капитан сауда жасауға кіріседі. Бірақ олардың достығы алдас екені шығады, кеменің жолға шығуы алдында тайпа экипажды тар шатқалында шабуылдайды. Пим мен Питерстен басқа барлығы қаза табады, ал зұлым тайпа Джейн Гайды басып алып, өртеп жібереді.
Цалал және одан да оңтүстікке қарай (XXI-XXV тараулар)
Пим мен Питерс шабуылға ұшыраған жерді қоршап тұрған тауларда жасырынып жатыр. Олар қабырғаларында ерекше белгілер бар таулардағы жолдардың лабиринтін табады және бұл белгілердің жасанды жасалған ба, әлде табиғи пайда болған ба деген мәселеде келіспейді. Азық-түлік жетіспеушілігіне байланысты, олар қашып, жергілікті тұрғындардан қайық ұрлап, аралдан мүжілгендей қашып құтылады және бір тұрғынын тұтқынға алады. Шағын қайық күннен күнге жылы бола түскен, сүттей ақ түске айналған су ағысымен оңтүстікке қарай итеріледі. Бірнеше күннен кейін олар күлдің жауын бастан кешіреді, содан кейін алдарынан тұманның алып сарқырамасы көрінеді, ол жақындағанда олардың кіруі үшін ашылады. Жергілікті тұрғын қайтыс болады, ал олардың алдында алып, көмкерілген ақ кейіп пайда болады. Роман осы жерде күрт аяқталады. Кітап редакторларының қысқаша түсіндірмесінде Пимнің апатта қаза тапқаны және оның соңғы екі-үш тарауы онымен бірге жоғалғаны айтылады, бірақ егер тараулар табылса, олар мәтінге қайта қосылатыны жұртшылыққа уәделенеді. Сондай-ақ, Питерс Иллинойс штатында тірі екені, бірақ қазіргі уақытта онымен сұхбаттасу мүмкін емес екені хабарланады. Редакторлар лабиринттің пішіні мен Пим атап өткен қабырға белгілерін араб және египет әріптерімен, сондай-ақ "Көлеңкелі", "Ақ" және "Оңтүстікке қарай аймақ" деген мағына беретін иероглифтермен салыстырады.
Өмірбаяндық элементтер
Романның элементтері көбінесе автобиографиялық тұрғысынан қарастырылады. Роман Эдгар Аллан Поға ұқсас есімді Артур Гордон Пимнің Марта жүзімдігіндегі Массачусетс штатының Эдгартаун қаласынан кете бастауымен өрбиді. Осылай қарағанда, кейіпкер өзінен, немесе өзінің эгосынан қашып бара жатқандай көрінеді – По жоқтап кеткен ақын. Пимнің байлығын мұраға алу ниетімен әкесінен жасырынуы Поның отбасылық міндеттемелерден арылуға және әсіресе, асырап алған әкесі Джон Алланның мұрасын жек көруге деген құштарлығын көрсетеді. Бұл автобиографиялық интерпретация үшін күндер де маңызды. Мәтінде айтылғандай, Пим 19 қаңтарда – Поның туған күні – Цалал аралына жетеді. Кейбір ғалымдар, оның ішінде Бертон Р. Полин мен Ричард Уилбур, Август кейіпкері Поның балалық шағындағы досы Эбенезер Берлинг прототипінде жасалғанын айтады; ал басқалары ол Поның ағасы Уильям Генри Леонард Поны бейнелейді деп санайды, ол Оңтүстік Америкада және басқа да аймақтарда USS Macedonian кемесінде теңізші болып қызмет еткен. Романда Августтың өлімі Поның ағасының қайтыс болған күнімен дәл келеді.
Жарыс
Бұл әңгіменің сын тұрғысынан талдауының бір арнасы Поның сюжеті мен бейнелерінің болуы мүмкін нәсілшілдік салдарына назар аударады. Мұндай сюжеттік элементтердің бірі – "Грампус" кемесіндегі бүлікке жетекшілік ететін және оның ең қатыгез қатысушысы болып табылатын қарапайым аспаз. Дирк Питерс, ақ және американдық жергілікті халықтың аралас нәсілінен туған адам, қатыгез келбетімен сипатталған, ұзын, жарқырап көзге түсетін тістері, иілген аяқтары және "көптеген негрлердің басы сияқты" жалаңаш басы бар. Романның соңғы кейіпкерінің айқын ақ түсі қара терілі жабайылармен зерттеседі, мұндай қайшылық По роман жазып жатқан кезде АҚШ-тағы құлдық мәселесіне байланысты күшейіп келе жатқан нәсілдік шиеленісті еске түсіруі мүмкін. Бұған қоса, роман сол кездегі қара терілі адамдардың табиғатынан кемтар екені туралы кең таралған пікірлерге негізделген. Артур Гордон Пимнің Нантакет туралы повесіндегі нәсілдік мәселелерді сынға алғандардың бірі – Тони Моррисон. 1992 жылы жарық көрген "Playing in the Dark: Whiteness and the Literary Imagination" атты кітабында Моррисон, романдағы африкалықтардың қалай "өзге" ретінде қолданылатынын, ал автор оған қарсы "ақ", "бос" және "жеке" ұғымдарын анықтайтынын талқылайды. Америка әдебиетіндегі африкалық кейіпкерлердің бейнеленуін зерттеу барысында Моррисон: "Америкалық африкалық концепциясы үшін американдық жазушылардың ешқайсысы По сияқты маңызды емес" деп жазады, себебі Поның романында қара және ақ түстің символизміне баса назар аударылған. Бұл мүмкін болатын нәсілдік символизм Мат Джонсонның сатирикалық фантастикалық туындысы "Пим" (2011) романында одан әрі зерттеледі.
Аяқталуы
Роман "қардың ақ түсіне" ұқсайтын терісі бар, таңғаларлық, жабысқан кейіпкердің кенеттен пайда болуымен аяқталады. Көптеген оқырмандар бұл аяқталудан қанағаттанбады, өйткені Поның туысы және ғалымы Гарри Ли По жазғандай, "олар романнан күткен анық аяқталу түріне сәйкес келмеді". Кейбір ғалымдар бұл аяқтау Пимнің рухани сапарының символдық қорытындысы ретінде қызмет етеді деп санайды, ал басқалары Пим осы сахнада қайтыс болғанын айтады, өйткені оның әңгімесі өлімнен кейін айтылғандай. Яғни, Пим оқиғаның қайта баяндалуында, оқиғаның нақты оқиғасы кезінде өлуге тиіс болған жерде өлуі мүмкін. Поның басқа кейіпкерлері сияқты, Пим де осы тағдырына ерікті түрде мойынсұнады. Кітаптың соңғы сәттерінде теңізде ашылған шатқырлар Қуыс Жер теориясынан туындайды. Сонымен қатар, Симс сенгендей, полюске жақын аймақ суық емес, жылы. Симс сонымен қатар осы Қуыс Жердің ішінде өркениеттер бар деп сенді және соңында пайда болған жабысқан тұлға Полюске жақын осындай өркениеттің бірін білдіруі мүмкін. Жинақ қазіргі әдеби сынның пародиязы ретінде жасалған Дельфий клубына негізделген әдеби бірлестіктің мүшелері ұсынған әңгімелер сериясы ретінде біріктірілетін болды. По бұған дейін осы әңгімелерден бірнешеуін Филадельфияның сенбілік курьерінде және Балтимордың сенбілік визитеріне басып шығарған болатын. Бұл жинақты шығаруға Джеймс Кирк Полдинг атты редактор көмектесуге тырысты. Алайда, Полдинг Поға Harper & Brothers баспасының жинақтан бас тартқанын, оқырмандар роман сияқты қарапайым, ұзақ шығармаларды іздейтінін айтты. Олар "егер ол оқырмандардың жалпы түсінігіне сәл төмендеп, бір ғана шығарма дайындаса, олар онымен кеңпейілді және қанағаттанарлықтай келісім жасасады" деп ұсынды. Олар "егер басқа міндеттемелер рұқсат етсе, екі томдық "Қиындық туралы әңгіме" жазуға кеңес берді, өйткені бұл - сиқырлы сан". Harper & Brothers-тің жауабы Поны ұзақ жұмыс жасауға шабысданды және "Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасы" атты шығармасын жазуға кірісті. По өзінің басшысымен Оңтүстік әдеби хабаршысында романын бірнеше рет сериялы түрде жариялау туралы келісті. Алайда, По 1837 жылы 3 қаңтарда, бөлімдер жарияланғанда, хабаршыдағы рөлінен кетті. Кейбір ғалымдар оны жұмыстан босатты және бұл романынан бас тартуға әкелді деп санайды. По көп ұзамай кітапқа дейінгі повесть жазуды мансапқа қажетті шешім деп түсінді, себебі оның тұрақты жұмысы болмады және экономика 1837 жылғы үрейден зардап шекті. Нью-Йорктегі он бес айлық тұсында, экономикалық жағдайдың қатал болғанына қарамастан, По "Вон Юнг, Мистификат" және "Сиопа. Мақал" жариялады. Harper & Brothers По романының 1837 жылдың мамырында жарияланатындығын хабарлады, бірақ үрей оларды кешіктіруге мәжбүр етті. Роман ақыры 1838 жылдың шілдесінде "Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасы" деген атпен кітап түрінде жарық көрді, бірақ онда Поның есімі жоқ және оның орнына Пимнің өзі баяндаған. "Нантакет Артур Гордон Паймнің баяны" атты кітаптың алғашқы шетелдегі басылымы бірнеше айдан кейін, Поның рұқсатысыз Лондонда басылып шықты, бірақ соңғы абзац алынып тасталды.
However, Poe retired from his role at the Messenger on January 3, 1837, as the installments were being published; some scholars suggest he was fired and this led him to abandoning the novel. Poe soon realized writing a book length narrative was a necessary career decision, partly because he had no steady job and the economy was suffering from the Panic of 1837. During his fifteen months in New York, amidst the harsh economic climate, Poe published only two tales, "Von Jung, the Mystific" and "Siope. A Fable". Harper & Brothers announced Poe's novel would be published in May 1837, but the Panic forced them to delay. The novel was finally published in book form under the title The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket in July 1838, although it did not include Poe's name and was instead presented as an account by Pym himself. The first overseas publication of The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket appeared only a few months later when it was printed in London without Poe's permission, although the final paragraph was omitted.
Әдеби мәні және қабылдануы
"Нантукеттік Артур Гордон Паймның баяны" атты туындыға заманауи сын-пікірлер көбінесе жағымсыз болды. Жарияланғаннан кейін он бес ай өткен соң, оны Льюис Гейлорд Кларк сынға алды, ол Попен туған қақтығысы бар автор еді. "The Knickerbocker" журналында жарияланған оның шолуында кітап "бос және аңшылдық стильде жазылған, композицияның ең қарапайым сәндерімен де сирек безендірілген" делінген. Кларк былай деді: "Бұл туынды барлық кемшіліктерімен бірге қызығушылық тудырады, оның ең кішкентайы – қан мен шайқастың қорқынышты суреттерімен тым толы болуы. Мистер Поның атын мұндай білімсіздік пен қайтпассыздан туған нәрсемен байланыстыруға болатындығына өкінемін". Кейін По Бертонға жазған хатында шолумен келісетінін, оның "негізінен дұрыс" екенін және романның "өте ақымақ кітап" екенін айтты. Дегенмен, кейбір оқырмандар Поның романының бөліктері шындыққа жақын деп санайтын, әсіресе Англияда, және кітаптың абсурдтығын автор Пайм шындықты асыра көрсеткендігімен түсіндірді. Баспагер Джордж Путнам кейіннен "осы жаңа «жаңалықтардың» барлық бағандары, соның ішінде тастарда табылған иероглифтер (sic), көптеген ағылшын провинциялық газеттерінде тарихи шындық ретінде көшірілді" деп атап өтті. Ол романды "Поның ең ұлы туындысы" деп мақтады. Кейіннен ол оқиға үшін ойлап тапқан түрлердің бірін өзінің фантастикалық жаратылыстар сөздігіне, "Қиялға салынған жаратылыстар кітабына" "Поның армандаған жануары" деген тарауда енгізді. Г. Уэллс "Пайм бір ғасыр бұрын өте зиялы адамның Оңтүстік полюс аймағы туралы қандай ойлар ойлағанын көрсетеді" деп жазды. Дегенмен, көптеген ғалымдар романды 1950 жылдарға дейін тыңғылықты талқылауға немесе талдауға кіріспеді, бірақ Францияда көптеген адамдар бұл туындыны ертерек таныды. 2013 жылы "The Guardian" газеті "Нантукеттік Артур Гордон Паймның баяны" романын ағылшын тілінде жазылған 100 ең жақсы романның бірі деп атады және оның Генри Джеймс, Артур Конан Дойл, Б. Травен және Дэвид Моррелл сияқты кейінгі авторларға тигізген әсерін атап өтті. "Нантукеттік Артур Гордон Паймның баяны" романының қаржылық және сындық сәтсіздігі Поның мансабындағы шешімді кезең болды. Ол сондай-ақ Балтимордағы "American Museum of Science, Literature and the Arts" журналы үшін "Әдеби әңгімелер" атты қысқа серия жазды. Жұмысқа мұқтаж болған По, романына жасалған жағымсыз пікірлерге қарамастан, Бертонның "Жентльмендер журналының" редакторының көмекшісі болып аптасына 10 доллар жалақымен жұмысқа қабылданды. Ол сонымен қатар ұзақ прозалық туындыларға қарағанда қысқа әңгімелерге қайта оралды; Поның одан кейін жарияланған кітабы, оның жалғыз аяқталған романы, 1840 жылы "Гротеск пен араб әңгімелері" жинағы болды.
19 ғасыр
Патрик Ф. Куинн мен Джон Дж. МакАлер сияқты ғалымдар Герман Мелвиллдің «Моби Дик» романы мен «Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасы» және Поның басқа да туындылары арасындағы параллельдерді атап өтті. Куинн, Мелвилл Поның романын зерттегеніне жеткілікті ұқсастықтар бар екенін айтты, әйтпесе бұл «әдебиеттегі ең керемет жағдайлардың бірі» болар еді. МакАлер Поның «Ашер үйінің құлауы» атты әңгімесі «Моби Дик» романындағы «Ахабтың мінсіз емес кейіпіне» әсер еткенін көрсетті. Ғалым Джек Шерттинг «Моби Дик» пен Поның «Бөтелкеден табылған қолжазбасы» арасындағы ұқсастықтарды да атап өтті. «Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасы» Поның ең көп аудармаланған туындыларының біріне айналды; 1978 жылға қарай ғалымдар 300-ден астам басылым, бейімделу және аудармаларды санады. Бұл роман Францияда ерекше ықпалды болды. Француз ақыны және жазушысы Шарль Бодлер 1857 жылы романды «Артур Гордон Пимнің оқиғалары» деп аударды. Бодлер өзінің поэзиясында Поның романынан шабыттанды. «Китераға саяхат» Поның құстар адам етін жейтін көрінісінің бір бөлігін қайта жазады. Француз жазушысы Жюль Верн Поны өте бағалап, 1864 жылы «Эдгар По және оның туындылары» атты зерттеу жазды. Поның «Аптадағы үш жексенбі» атты әңгімесі Верннің «Сексен күнде айнала саяхат» (1873) романына ықпал еткен болуы мүмкін. 1897 жылы Верн «Антарктикалық жұмбақ» деп аталатын «Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасының» жалғасын жариялады. Поның романы сияқты, Верн де қиялға толы туындыны нақты фактілерді қоса отырып, сенімді оқиға ретінде көрсетуге тырысты. Екі томдық роман Хальбрайннің оқиғаларын зерттейді, оның экипажы Пимге не болғанын анықтауға тырысады. Бұл мәтіннің аудармалары кейде «Мұз сфинксі» немесе «Артур Гордон Пимнің құпиясы» деп аталады. «Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасына» бейресми жалғас Чарльз Ромейн Дейктің 1899 жылғы «Адамзатты таң қалдырған жаңалық» романы болып табылады, онда баяндаушы доктор Бэйнбридж өзінің пациенті Дирк Петерстің Антарктидада Гордон Пиммен бірге жасаған саяхаты туралы айтады, соның ішінде Поның «Қара қарга» поэмасы туралы да әңгімелейді.
20 ғасыр
Принц Америго в романе Генри Джеймса «Золотая чаша» (1904) вспомнил «Повествование Артура Гордона Пима из Нантакет»: «Он помнил, что в детстве читал удивительный рассказ Аллана По, который, кстати, показывал, на что способны американские воображение: историю потерпевшего кораблекрушение Гордона Пима, который обнаружил слой белого воздуха цвета молока или снега». Роман По также оказал влияние на Г.Ф. Лавкрафта, чей роман 1936 года «В горах безумия» следует схожей тематической направленности и заимствует крик «текели ли» или «таккели» из романа. Приключенческая ролевая игра Chaosium «За пределами гор безумия» (1999), являющаяся продолжением романа Лавкрафта, включает в себя «потерянную концовку» романа По, в которой Пим сталкивается с некоторыми существами Лавкрафта в их антарктическом городе. Картина Рене Магритта «Не воспроизводить» (1937) изображает французское издание книги По 1858 года в нижнем правом углу работы. Другим французским продолжением был «Покорение вечности» (1947) Доминика Андре. Роман Жоржа Перека «Отсутствие» (1969), примечательный тем, что не содержит ни одной буквы «е», содержит переработку «Ворона» По с меньшим количеством букв «е», приписываемую Артуру Гордону Пиму, чтобы избежать использования двух букв «е» в имени По. 5 мая 1974 года писатель и журналист Артур Кестлер опубликовал в The Sunday Times письмо читателя Найдела Паркера о поразительном совпадении между сценой в романе По и реальным событием, произошедшим десятилетия спустя: в 1884 году яхта «Миньоннет» затонула с четырьмя людьми, выброшенными в море. После нескольких недель без еды они решили принести одного из них в жертву в качестве пищи для остальных троих, как и в романе По. Потерпевшим оказался молодой юнга по имени Ричард Паркер, который, по совпадению, носил то же имя, что и вымышленный персонаж По. Компаньоны Паркера, Том Дадли и Эдвин Стивенс, впоследствии были преданы суду за убийство в прецедентном судебном процессе по английскому общему праву, известном как R v Dudley and Stephens. В путевых заметках Пола Теру «Старый Патагонский экспресс» (1979) Теру читает Хорхе Луису Борхесу отрывки из «Повествования Артура Гордона Пима из Нантакет». В этой книге Теру описывает его как «самую страшную» историю, которую он когда-либо читал. В романе Пола Остера «Город стекла» (1985) главный герой Куинн получает откровение, которое заставляет его задуматься об открытии странных иероглифов в конце романа По. В комиксе Young All Stars 1988 года, написанном Роем и Дэнном Томасом, Артур Гордон Пим — исследователь XIX века, который обнаружил потерянную арктическую цивилизацию инопланетянина Дизана. Пим становится капитаном Немо Жюля Верна и в конечном итоге топит «Титаник». В этой истории также используются элементы романа Эдварда Бульвера-Литтона «Врил» (1871).
21 ғасыр
Ян Мартель өзінің «Ман Букер» сыйлығын жеңіп алған «Пай өмірі» (2001) романындағы кейіпкерге Поның ойдан шығарылған кейіпкері Ричард Паркердің есімін қойды. Мэтт Джонсонның 2011 жылғы «Пим» романы, АҚШ-тағы нәсілдік саясатты зерттейтін сатирикалық фантазия, «Нантакет Артур Гордон Пимнің баяндамасынан» шабыттанды және түпнұсқаға өте жақын. Funeral doom тобы «Ахаб» 2012 жылғы «The Giant» альбомын «The Narrative of Arthur Gordon Pym of Nantucket» шығармасына негіздеді. Майк Фланаганның 2023 жылғы Netflix сериалы «Ашер үйінің құлауында» «Артур Гордон Пим» есімді кейіпкер Ашер отбасының адвокаты ретінде пайда болады. Оның жастық шағында болған оқиғасы туралы жиі айтылады. Артур Пим кейіпкері Оңтүстік полюске саяхаттамас бұрын саяхаты туралы айтуын тоқтатады, бұл түпнұсқа романның соңына сілтеме жасайды. Бұл рөлді Марк Хамилл ойнайды.