Эдуард Хинкс (1792-1866) – ирланд сулушы, ежелгі Месопотамия клинописьін шешкен ғалым. Раулинсон мен Оппертпен бірге "клинопись үштігіне" кірді. Тарих, археология.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирланд ассириологы (1792–1866) АҚШ армиясының офицері
Irish Assyriologist (1792–1866)
the United States Army officer
Эдвард Хинкс (19 тамыз 1792 – 3 желтоқсан 1866) – ирланд дін қызметкері, ең әйгілісі ассириолог және Месопотамия клинописьін шешушілердің бірі ретінде танылған. Ол сэр Генри Кресвик Роулинсон және Жюль Опертпен бірге "клинописьтің қасиетті үштігі" деп аталатын үш ғалымның бірі болды.
Edward Hincks (19 August 1792 – 3 December 1866) was an Irish clergyman, best remembered as an Assyriologist and one of the decipherers of Mesopotamian cuneiform. He was one of the three men known as the "holy trinity of cuneiform", with Sir Henry Creswicke Rawlinson and Jules Oppert.
Ерте өмір
Эдвард Хинкс 1792 жылғы 19 тамызда Корк қаласында дүниеге келген. Ол – дін қызметкері, шығыстанушы және табиғатты зерттеуші Томас Дикс Хинкстің үлкен ұлы. Эдвард, Барбадос губернаторы болған белгілі канадалық саясаткер сэр Фрэнсис Хинкс және Корк Король колледжінің, кейін Торонто Университет колледжінің алғашқы жаратылыстану профессоры Уильям Хинкстің ағасы болды. Эдвард Хинкс әкесінен үйден және Дублин Тринити колледжіне түсуге дейін Мидлтон колледжінде білім алды. 1810 жылы колледж стипендиаты болып сайланды, ал 1812 жылы математикадан алтын медаль мен епископ Лоу сыйлығын жеңіп алды. Томас Ромни Робинсонға қарсы күресіп, ол жеңіске жетіп, 1813 жылы колледждің мүшесі болып сайланды және төрт жылдан кейін магистр дәрежесін алды. 1819 жылы Томас Мередит қайтыс болғаннан кейін, ол Тайрон графтығындағы Ардтреа ректориясына тағайындалды. Ардтреа құнды және жоғары бағаланған ректория болғанымен, ол жас бойжеткен үшін оқшауланған жер болды, сондықтан ол 1826 жылы лауазымынан кетіп, Даун графтығындағы Киллилегдегі ректорияны иеленді – ол өмірінің соңына дейін сақтап қалған лауазым. Оның діни қызметтерінің үлкен талаптар қоймауы, оған ежелгі тілдерге деген қызығушылығын қанағаттандыруға жеткілікті уақыт берді. Оның ең бағалысы ежелгі Египеттің иероглиф жазуы болды. 1823 жылы француз Жан Франсуа Шампольон осы жұмбақ жазуды түсіндіруде сәтті болды, бірақ Хинкс өзін ежелгі филология саласындағы сарапшы ретінде танытқан бірқатар жаңалықтар ашты.
Edward Hincks was born in Cork on 19 August 1792. He was the eldest son of the Rev. Thomas Dix Hincks, a distinguished Protestant minister, orientalist and naturalist. Edward was an elder brother of Sir Francis Hincks, a prominent Canadian politician who was also sometime Governor of Barbados, and William Hincks, the first Professor of Natural History at Queen's College, Cork, and afterwards University College, Toronto. Edward Hincks was educated at home by his father and at Midleton College before entering Trinity College Dublin. He was elected a Scholar of the College in 1810, and in 1812 won the Gold Medal and Bishop Law's Prize for Mathematics. Standing against Thomas Romney Robinson, he won through and was elected a Fellow of the College in 1813 and four years later took his M. A. In 1819, following the death of Thomas Meredith, he was presented to the Rectory of Ardtrea in County Tyrone. Though Ardtrea was a valuable and highly prized Rectory, it was also isolated for a young bachelor and he resigned the position in 1826, taking up the Rectory in Killyleagh, County Down – an office he was to hold for the remainder of his life. The undemanding nature of his clerical duties left him with more than enough time to pursue his interest in ancient languages. His first love was for the hieroglyphic writing of ancient Egypt. By 1823 the Frenchman Jean Francois Champollion had succeeded in deciphering this enigmatic script, but Hincks made a number of discoveries of his own which established him as an authority of ancient philology.
Жазу
1830 жылдары ол көздерін ежелгі парсы клинописьіне бұрды, бұл жазу түрі Ахеменид императорлары өз тілінде монументальді жазбалар жасау үшін қолданған. Сол кездегі жетекші шығыстанушы, сэр Генри Кресвик Роулинсоннан тәуелсіз жұмыс істеп, Хинкс осы жазудың негізінен буындық екенін анықтады және парсы дауыстыларының мәнін дұрыс шешті. 1835 жылы ол Белфаст табиғат тарихы қоғамында Такабутинің мумияланған денесін ашуын бақылады. Хинкс египеттік иероглифтерді жазып шығарды, ол үлкен үйдің иесі болғанын көрсетті. 1839 және 1846 жылдары ол Египет хронологиясы туралы жариялады, Мането Мемфрес деп атаған Тутмос III-ті Александриялық Теонның Египеттің Ұлы жылының басында билік еткен Менофреспен сәйкестендірді – бұл «Менофрес дәуірі» деп белгілі нәрсеге сілтеме.
In the 1830s he turned his attention to Old Persian cuneiform, a form of writing that the Achaemenid emperors had used for monumental inscriptions in their own language. Working independently of the leading Orientalist of the day, Sir Henry Creswicke Rawlinson, Hincks deduced the essentially syllabic nature of this script and correctly deduced the values of the Persian vowels. In 1835 he supervised the unrolling of the mummified body of Takabuti at the Belfast Natural History Society. Hincks deciphered the Egyptian hieroglyphs, which revealed that she was mistress of a great house. In 1839 and 1846 he published on Egyptian Chronology, identifying Thutmose III, who Manetho called Memphres, with Menophres, who Theon of Alexandria had said reigned at the start of the Egyptian Great Year – a reference to what is known as the "Era of Menophres".
Жетістіктер
Хинкстің ең үлкен жетістігі – ежелгі Вавилон мен Ассирияның көне тілі мен жазуын ашып жазу болды: аккадтың қалам жазуы. Бірақ оның назары салыстырмалы түрде жаңа ассириология тақырыбына ешқашан аудармас еді, егер 1842 жылы сәтті табылмасқанда. Сол жылы археолог Пол Эмиль Ботта Ассирия империясының астанасы – ежелгі Ниневи қаласының қалдықтарын тапты. Ботта мен оның ізбасарлары, соның ішінде Хинкс көптеген хаттармен алмасып тұрған Остин Генри Лейард, ашқан қазыналардың арасында Ашшурбанипалдың атақты кітапханасын тапты. Бұл кітапхана ондаған мың саз балшықтан жасалған тақташаларды қамтитын патшалық мұрағат болды. Бұл тақташалар түсініксіз, оқылмайтын жазу түрінде жазылған. Осы жазуды шешуде үш адам шешуші рөл атқарды: Хинкс, Роулинсон және жас неміс ғалымы Жюль Опперт. Хинкс қалам жазуының Месопотамияның ең ежелгі өркениеттерінің бірі (кейін Опперт шумерлер деп атаған халық) ойлап тапқан, содан кейін оны Вавилон, Ассирия және Элам сияқты кейінгі мемлекеттерге мұра еткенін дұрыс тұжырымдады. 1848 жылы ол өзінің жетістіктері үшін Корольдік Ирланд академиясының Каннингхем медалімен марапатталды. 1850 жылы Хинкс ассириялық-вавилондық қалам жазуының мәні туралы бірқатар маңызды қорытындыларға келді. Ол бұл жазудың негізінен буындық екенін, ашық буындардан (мысалы, "аб" немесе "ки") және күрделі жабық буындардан (мысалы, "мур") тұратынын айтты. Сондай-ақ, ол қалам жазуының "көп дауысты" екенін анықтады, яғни бір белгі контекстке байланысты бірнеше түрлі оқылуы мүмкін. Осы кезде Хинкс көптеген анықтауыштарды танып, олардың оқылуын дұрыс анықтады. Бірақ ирландтық пен оның беделді әріптестерінің айтқандарына барлығы да сенген жоқ. Кейбір тіл білімі мамандары тіпті олар өз аудармаларына сәйкес белгілердің бірнеше нұсқасын ойлап тапқан десті. 1857 жылы ағылшын шығыстанушысы Уильям Генри Фокс Талбот бірнеше ассириологтарға шешілмеген қалам жазуының мәтінін аударуды ұсынды. Егер олар бір-бірінен тәуелсіз жұмыс істеп, бір-біріне ұқсас аудармаларды жасаса, бұл олардың айтқандарына қатысты күмәнді жояды. Осы кезде Талбот пен "қалам жазуының қасиетті үштігі" – Хинкс, Роулинсон және Опперт – 1857 жылы Лондонда болды. Патшалық Азия қоғамының хатшысы Эдвин Норрис олардың әрқайсысына Ассирия императоры Тиглат Пилесер I билік еткен кезеңде жаңадан табылған жазудың көшірмесін берді. Аудармаларды тексеру және олардың дұрыстығын бағалау үшін сарапшылар алқасы құрылды. Төрт ғалымның жасаған аудармалары барлық маңызды мәселелерде бір-бірімен сәйкес келді. Әрине, кейбір ұсақ айырмашылықтар болды. Тәжірибесі аз Талбот көптеген қателіктер жіберді, ал Опперттің аудармасында ағылшын тілін жетік білмегендіктен, кейбір бөлімдер күмәнді болды. Бірақ Хинкс пен Роулинсонның нұсқалары дерлік бірдей болды. Алқа өз қанағаттанғанын мәлімдеді және қалам жазуын шешу ісі аяқталды деп танылды. Діни қызметкер Эдвард Хинкс өмірінің қалған жылдарын қалам жазуын зерттеуге арнап, оны шешуге маңызды үлес қосты. Ол 1866 жылдың 3 желтоқсанында 74 жасында Киллилегдегі пасторлық үйінде қайтыс болды. Оның артында әйелі мен төрт қызы қалды.
Hincks' greatest achievement was the decipherment of the ancient language and writing of Babylon and Assyria: Akkadian cuneiform but his attention might never have been drawn to the relatively new topic of Assyriology had it not been for a lucky find during 1842. During that year the archaeologist Paul Émile Botta uncovered the remains of the ancient city of Nineveh, the capital of the Assyrian Empire. Among the treasures unearthed by Botta and his successors, including Austen Henry Layard, with whom Hincks exchanged many letters, was the famous Library of Assurbanipal, a royal archive containing tens of thousands of baked clay tablets. These tablets were inscribed in a strange illegible form of writing known as cuneiform. Three men were to play a decisive role in the decipherment of this script: Hincks, Rawlinson and a young German born scholar called Jules Oppert. Hincks deduced correctly that cuneiform writing had been invented by one of the earliest civilisations of Mesopotamia (a people later identified by Oppert as the Sumerians), who then bequeathed it to later states such as Babylon, Assyria and Elam. In 1848 he was awarded the Cunningham Medal of the Royal Irish Academy for his achievements. By 1850 Hincks had come to a number of important conclusions regarding the nature of Assyro Babylonian cuneiform. He believed that the script was essentially syllabic, comprising open syllables (e. g. "ab" or "ki") as well as more complex closed syllables (e. g. "mur"). He also discovered that cuneiform characters were "polyphonic," by which he meant that a single sign could have several different readings depending on the context in which it occurred. By now Hincks had recognised a large number of determinatives and had correctly established their readings. But not everyone was convinced by the claims being made by the Irishman and his distinguished colleagues. Some philologists even suggested that they were simply inventing multiple readings of the signs to suit their own translations. In 1857 the versatile English Orientalist William Henry Fox Talbot suggested that an undeciphered cuneiform text be given to several different Assyriologists to translate. If, working independently of one another, they came up with reasonably similar translations, it would surely dispel the doubts surrounding their claims. As it happened, Talbot and the "holy trinity of cuneiform" – Hincks, Rawlinson and Oppert – were in London in 1857. Edwin Norris, secretary of the Royal Asiatic Society, gave each of them a copy of a recently discovered inscription from the reign of the Assyrian emperor Tiglath Pileser I. A jury of experts was empanelled to examine the resulting translations and assess their accuracy. In all essential points the translations produced by the four scholars were found to be in close agreement with one another. There were of course some slight discrepancies. The inexperienced Talbot had made a number of mistakes, and Oppert's translation contained a few doubtful passages due to his unfamiliarity with the English language. But Hincks' and Rawlinson's versions were virtually identical. The jury declared itself satisfied, and the decipherment of cuneiform was adjudged a fait accompli. The Reverend Edward Hincks devoted the remaining years of his life to the study of cuneiform and made further significant contributions to its decipherment. He died at his rectory in Killyleagh on 3 December 1866 at the age of 74. He was survived by a wife and four daughters.