1979 жылғы Ланкастер Хаус келісімі және Родезия соғысының аяқталуы

Кіріспе

1979 жылғы атысты тоқтату келісімі Родезия Буш соғысын аяқтады.

Ұқсас қолданыстар

Ланкастер Хаусты келісімі – 1979 жылғы 21 желтоқсанда Ланкастер Хауста, Зимбабве Родезиясының (бұрынғы Родезия) болашағын талқылаған конституциялық конференциядан кейін қол қойылған келісім. Бұл келісім Родезия Буш соғысын тиімді түрде аяқтады. Сонымен қатар, ол Родезияның Біржақты Тәуелсіздік Декларациясын күштен шығарды, себебі британдық отаршылдық билік белгілі бір кезеңге қалпына келтірілуі керек еді, осы кезеңде британ үкіметінің бақылауымен еркін сайлаулар өтетін болды. Маңыздысы, ZANLA және ZIPRA әскери ұйымдарының саяси қанаттары – ZANU және ZAPU (1964 жылдан бері күшейіп келе жатқан бүлікшілік жүргізіп келген) алдағы сайлауда кандидаттарды тіркеуге рұқсат алды. Алайда, бұл атысты тоқтату келісімін сақтау және сайлаушыларды қорқытудың болмауы шарттарымен байланысты болды.

Келіссөздер

1979 жылдың 1-7 тамызында Лусакада өткен Достастық басшыларының кеңесінен кейін, британ үкіметі Музореваны және Патриотикалық фронттың басшыларын Ланкастер-хауста Конституциялық конференцияға қатысуға шақырды. Конференцияның мақсаты – тәуелсіздік алғаннан кейінгі конституцияның шарттарын талқылау және келісімге келу, британдық билік астында сайлау өткізу туралы келісімге қол жеткізу, сондай-ақ Зимбабве Родезияның заңды және халықаралық деңгейде мойындалған тәуелсіздікке қадам басуына жағдай жасау болды. Бұл ретте тараптар өздерінің келіспеушіліктерін саяси жолмен шешуге міндеттенді. Конференция 1979 жылдың 10 қыркүйегінде ресми түрде басталды. Ұлыбританияның Сыртқы істер және Достастық мәселелері жөніндегі министрі лорд Каррингтон конференцияға төрағалық етті. Конференция 1979 жылдың 10 қыркүйегінен 15 желтоқсанына дейін 47 пленарлық сессияда өтті. 1979 жылдың қыркүйек айының соңында президент Джимми Картер сенатор Джон Стенниске жолдаған хатында конференцияны «бірқатар маңызды алғашқы қадамдар жасағаны үшін» мақтады, бірақ «алда көп қиын келіссөздер күтіп тұрғанын» айтты. Келіссөздер барысында британдық делегацияны Антони Дафф басқарды. Оның құрамында лорд Каррингтон, Ян Гилмор, Майкл Хаверс, Дэвид Ормсби Гор, Ричард Люс, Майкл Паллизер, Джордж Уолден және Чарльз Пауэлл сияқты 20-дан астам мүше болды. ZANLA генералы Джосиа Тонгогора, ZAPU мүшелері Эрнест Р. Кадунгуре, Дзингай Мутумбука, Джосиа Тунгамираи, Эдсон Звобго, Симби Мубако, Уолтер Камба және Джон Нкомо да қатысты. Зимбабве Родезиясын білдірген делегацияны епископ Абель Музорева жетекшілік етті. Бұл делегацияға Иан Смит (портфельсіз министр), Ндабанинги Ситхоле, Кайиса Ндивени, Роуэн Кронье, Гарольд Хокинс, Симпсон Мутамбаненге және Гордон Чавундука кірді. Конференция барысында тәуелсіздік алғаннан кейінгі конституция, тәуелсіздік алғаннан кейінгі кезеңге қатысты шаралар және барлық тараптар қол қойған атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткізілді. Осы келісімге қол қою және есебін бекіту кезінде тараптар губернатордың билігін қабылдауға, тәуелсіздік конституциясын (кейін «Ланкастер конституциясы» деп аталды) және атысты тоқтату туралы келісімді сақтауға, тәуелсіздікке дейінгі шараларға сәйкес болуға, бейбіт және қорқытусыз сайлау кампаниясын жүргізуге, саяси мақсаттар үшін күш қолданудан бас тартуға, сайлау қорытындыларын қабылдауға және өздерінің бағыныстылығындағы күштерге де осылай істеуге нұсқау беруге келісті. Конституцияға сәйкес, ел парламентінің 20 пайызы ақ нәсілділер үшін резервтелді. Бұл ереже 1987 жылға дейін күшінде болды. 1979 жылдың қараша айында АҚШ Мемлекеттік хатшысы Сайрус Вэнс президент Джимми Картерге Родезияға қатысты санкцияларды алып тастамауды ұсынды, өйткені мұндай қадам «келіссөздерді қауіпке тікелей сыймайды» және АҚШ-тың «сыртқы тараптар мен алдыңғы қатардағы мемлекеттерге икемділік таныту» қабілетін әлсіретеді деп мәлімдеді. Келесі айда Стивен Соларц санкцияларды конференция аяқталуына дейін алып тастау «конференцияның сәтсіздікке ұшырауына себеп болуы мүмкін» екенін айтты. Ланкастер-хаус келісімі 1979 жылдың 21 желтоқсанында қол қойылды. Лорд Каррингтон мен сэр Ян Гилмор келісімге Ұлыбритания атынан, епископ Абель Музорева мен доктор Силас Мундавара Зимбабве Родезиясы Үкіметі атынан, Роберт Мугабе мен Джошуа Нкомо Патриотикалық фронт атынан қол қойды. Келісім «конституциялық компромисс» ретінде де сипатталды.

Following the Meeting of Commonwealth Heads of Government held in Lusaka from 1–7 August 1979, the British government invited Muzorewa and the leaders of the Patriotic Front to participate in a Constitutional Conference at Lancaster House. The purpose of the Conference was to discuss and reach agreement on the terms of an post independence constitution, to agree on the holding of elections under British authority, and to enable Zimbabwe Rhodesia to proceed to lawful and internationally recognised independence, with the parties settling their differences by political means. The conference formally began on 10 September 1979. Lord Carrington, Foreign and Commonwealth Secretary of the United Kingdom, chaired the Conference. The conference took place from 10 September – 15 December 1979 with 47 plenary sessions. In late September 1979, President Jimmy Carter, in a letter to Senator John Stennis, praised the conference for making "some important first steps," but argued that "many difficult negotiations lie ahead." During the negotiations, the British delegation was headed by Antony Duff. It included over 20 other members, such as Lord Carrington, Ian Gilmour, Michael Havers, David Ormsby Gore, Richard Luce, Michael Palliser, George Walden, and Charles Powell. ZANLA general Josiah Tongogara, and ZAPU members Ernest R Kadungure
Dzingai Mutumbuka, Josiah Tungamirai, Edson Zvobgo, Simbi Mubako, Walter Kamba, and John Nkomo. The delegation which represented Zimbabwe Rhodesia was led by Bishop Abel Muzorewa. This delegation also included Ian Smith (Minister without Portfolio), Ndabaningi Sithole, Kayisa Ndiweni, Rowan Cronjé, Harold Hawkins, Kayisa Ndiweni, Simpson Mutambanengwe, and Gordon Chavunduka

In the course of its proceedings the conference reached agreement on a post independence constitution, arrangements for the post independence period, and a cease fire agreement signed by all the parties. In concluding this agreement and signing its report, the parties agreed to accept the authority of the Governor, abide by the independence constitution (later called the "Lancaster Constitution") and ceasefire agreement, comply with the pre independence arrangements, campaign peacefully and without intimidation, renounce the use of force for political ends, and accept the outcome of the elections and to instruct any forces under their authority to do the same. Under the constitution, 20 per cent of the seats in the country's parliament were to be reserved for whites. This provision remained in the constitution until 1987. In November 1979, U. S. Secretary of State Cyrus Vance recommended that President Jimmy Carter not lift sanctions on Rhodesia, arguing that doing so would "jeopardize the negotiations" and undermine U. S. ability to urge "flexibility on external parties and Front Line states." The next month, Stephen Solarz argued that lifting sanctions before the end of the conference could be "cited as a reason for its collapse". The Lancaster House Agreement was signed on 21 December 1979. Lord Carrington and Sir Ian Gilmour signed the Agreement on behalf of the United Kingdom, Bishop Abel Muzorewa and Dr Silas Mundawarara signed for the Government of Zimbabwe Rhodesia, and Robert Mugabe and Joshua Nkomo for the Patriotic Front. The Agreement was also described as a "constitutional compromise".

Нәтиже

Келісімнің шарттары бойынша Зимбабве Родезиясы уақытша бұрынғы мәртебесіне, яғни Оңтүстік Родезияның колониясына қайта оралды, осылайша Родезияның тәуелсіздік туралы бір жақты жариялауынан туындаған бүлік тоқтатылды. Лорд Сомс толық атқару және заңнамалық биліктерімен губернатор болып тағайындалды. Келісім бірнеше ай бұрынғы ішкі келісім арқылы құрылған, мойындалмаған Зимбабве Родезия мемлекетінің тарауына әкелді. Атысты тоқтату шарты бойынша, ZAPU және ZANU жасақтары британдық бақылауымен белгіленген жиналыс пункттерінде шоғырлануға тиіс болды, одан кейін жаңа үкіметті сайлау үшін сайлаулар өткізілуі керек еді. Бұл сайлау 1980 жылдың ақпанында өтті, нәтижесінде Роберт Мугабе басқаратын Зимбабве Африка Ұлттық Одағы – Патриоттық майдан (ZANU PF) көпшілік орындарды жеңіп алды. 1980 жылдың 18 сәуірінде Ланкастер Хаус келіссөздерінде келісілген Конституцияға сәйкес, тәуелсіздік Роберт Мугабе алғашқы премьер-министр ретінде Зимбабвеге берілді. Мугабе жеңісі Оңтүстік Африканың «достық, тәуелді мемлекеттердің бейтарап шоқжұлдызын» құру жоспары үшін «апатқа» ұшырады. Ланкастер Хаус келісімінің мазмұны жаңа конституцияны, тәуелсіздікке дейінгі дайындықтарды және атысты тоқтату шарттарын қамтыды. Келісім 1979 жылдың 10 қыркүйегінен 15 желтоқсанына дейін тәуелсіздік конференциясы өткен Лондондағы Ланкастер Хаусының атымен аталды. Дегенмен, келісімге 21 желтоқсанда ғана қол қойылды.

Кейінгі дамуы

1980 жылы ақпанда БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 463-ші қарар қабылдады, онда барлық тараптар келісімге сәйкес әрекет етуге, ал Ұлыбритания келісімді толық орындауға шақырылды. Ұлыбритания үкіметіне Оңтүстік Африканың әскерлері – тұрақты немесе жалдамалы – елден шығарылуын қамтамасыз етуге ұсыныс жасалды. Сондай-ақ, Ұлыбритания Зимбабведен жер аударылғандар мен босқындардың жылдам оралуына, саяси тұтқындардың босатылуына, Родезия және қосымша күштердің өздерінің базаларына шектелуіне, сондай-ақ еркін және әділ сайлауларға кедерес келтіретін барлық төтенше шаралар мен заңдардың күшін жоюға рұқсат беруі сұралды. Резолюция Оңтүстік Африканың Оңтүстік Родезия ішкі ісіне араласуын айыптап, Зимбабве халқының "өз тағдырын өзі шешуге құқығын" қайта бекітті. Кеңес 14 дауысқа қарсы дауыс бермеді, ал Ұлыбритания дауыс беруге қатыспады. Конференцияда "жер мәселесі" талқыланбады, ал Картер әкімшілігі "жерді қайтаруды қаржыландыруға" уәде бергенімен, бұл іс жүзінде жер реформасын он жылға ықпалдастырды. Келісімде жаңа үкімет ақ қоныс аударушыларға тиесілі жерді сатып ала алатыны, бірақ тек "сатуға дайын" болғандардан, өтемақы төленіп, Ұлыбританияның "жер бағдарламаларын қаржыландыру" бойынша ешқандай ресми талаптары жоқ екені нақтыланды. Британдықтар Зимбабведегі "ақ фермерлердің мүдделерін" қорғағандары да айтылды. 1997 жылы соғыс ардагерлері Родезия Буш соғысындағы қызметтері үшін әрқайсысына 50 000 ZW$ жеке төлем ала бастады. Бірнеше айдан кейін Роберт Мугабе 8-тарау бойынша жерді мәжбүрлеп иелену жалғасатынын жариялады. 24 сағат ішінде ұлттық валютаның құны 50%-дан астамға төмендеді. 2000 және 2001 жылдары АҚШ және Ұлыбритания үкіметтері мен Еуропалық Одақ жаңа жер реформасы бағдарламасын айыптады, бірақ африкалық ұйымдар да халықаралық қауымдастықты осы жағдайға қатысқандары үшін, сондай-ақ Ұлыбританияның Зимбабве колониялық тәуелсіздік алған кезде берген уәделерін орындамағаны үшін сынады.

In February 1980, the U. N. Security Council passed Resolution 463 which called on all parties to comply with the agreement, and the UK to fully implement the agreement, encouraging the UK government to ensure that South African forces would be withdrawn, regular or mercenary, out of the country. It also requested that UK allow the speedy return of Zimbabwean exiles and refugees, release of political prisoners, confinement of the Rhodesian and auxiliary forces to their bases, and rescindment of all emergency measures and laws inconsistent with the conduct of free and fair elections. The resolution also condemned South Africa for its interference in Southern Rhodesia and reaffirmed the "unalienable right" of the Zimbabwean people to self determination. The Council adopted the resolution by 14 votes to none, while the United Kingdom did not participate in the vote. It was said that the "crucial land question" was excluded from the conference's deliberations, with the "key financial backing for land restitution" promised by the Carter Administration, but it actually delayed land reform by ten years. The agreement specified that the new government could buy land owned by White settlers, but only from "willing sellers" with compensation, and without formal stipulations for Britain to "fund land programmes". It was also said that the British were protective of "white farming interests" in Zimbabwe. In 1997, war veterans began receiving individual personal payments of ZW$50,000 each for their service in the Rhodesian Bush War. Some months later, Robert Mugabe announced that the forced acquisition of land under Section 8 would proceed. Within 24 hours, the local currency had devalued more than 50%. In 2000 and 2001, the U. S. and British governments, and the European Union, would condemn the new land reform program, although African organizations also criticised the international community for their role in the situation, and Britain's abrogation of their promises made at the time of Zimbabwean independence from colonial rule.