Кіріспе
Зимбабведегі жер атаулары, тіпті елдің өзінің аты да, тарихтың әртүрлі кезеңдерінде өзгеріске ұшырады. Зимбабве атауы 1980 жылдың сәуір айында Ұлыбританияның тәуелсіздік беруімен бірге ресми түрде қабылданды. Осыған дейін ел 1898 жылдан 1964 жылға дейін (немесе британдық заң бойынша 1980 жылға дейін) Оңтүстік Родезия, 1964 жылдан 1979 жылға дейін Родезия, ал 1979 жылдың маусымынан желтоқсанына дейін Зимбабве-Родезия деп аталды. 1980 жылы Зимбабве тәуелсіздік алғаннан бері үкімет қалалардың, кенттердің, көшелердің және басқа да жерлердің атауларын өзгертті, ең ірі өзгерістер 1982 жылы жасалды. Зимбабве үкіметі 1982 жылдан бастап британдық және родезиялық биліктің іздерін жою мақсатымен қалалардың, кенттердің, көшелердің және басқа да жерлердің аттарын өзгертуге кірісті. Елордасы Солсбери, Хараре деп өзгертілді. Көптеген жер атауларының жазылуы шона немесе каланга тілінің ережелеріне сәйкес өзгертілді, себебі ақтардың билігі тұсында ресми қабылданған жазылу ережелері синдебеле тілінен алынған болатын. Көптеген ірі қалалар мен кенттер қайта аталды, бірақ Ндебеле халқы басым болған кейбір жерлер – мысалы, елдің екінші қаласы Булавайо – өз атауын сақтап қалды. Кейбір шағын кенттер Бейтбридж, Вест Николсон және Форт Риксон сияқты колониялық дәуірдегі атауларын әлі де сақтап тұр. Көшелердің атаулары жаппай өзгертілді, британдық үлгідегі атаулар, әсіресе отаршылдық тұлғалардың есімдері, қара ұлтшыл көшбасшылардың – Роберт Мугабе, Джошуа Нкомо және Джейсон Мойоның есімдерімен алмастырылды.
Place names in Zimbabwe, including the name of the country itself, have been altered at various points in history. The name Zimbabwe was officially adopted concurrently with Britain's grant of independence in April 1980. Prior to that point, the country had been called Southern Rhodesia from 1898 to 1964 (or 1980, according to British law), Rhodesia from 1964 to 1979, and Zimbabwe Rhodesia between June and December 1979. Since Zimbabwean independence in 1980, the names of cities, towns, streets and other places have been changed by the government, most prominently in a burst of renaming in 1982. The Zimbabwean government began renaming cities, towns, streets and other places in 1982, hoping to remove vestiges of British and Rhodesian rule. The capital city, Salisbury, was renamed Harare. Many other place names merely had their spellings altered to reflect the orthography of Shona or Kalanga, as under white rule the spellings officially adopted were derived from Sindebele orthography. Most major cities and towns were renamed, but some places with an Ndebele majority—such as Bulawayo, the country's second city—were not. Some smaller towns retain their colonial era names, such as Beitbridge, West Nicholson and Fort Rixon. Street names were changed wholesale, with British style names, particularly those of colonial figures, being phased out in favour of those of black nationalist leaders, prominently Robert Mugabe, Joshua Nkomo and Jason Moyo.
Елдің атауы
Елдің атауы Сесил Родстың Британдық Оңтүстік Африка компаниясы алғаш рет он тоғызыншы ғасырдың соңында шекараларын белгілегеннен бері бірнеше рет өзгерді. Компания бастапқыда сатып алған әрбір аумақты тиісті атымен – Машоналэнд, Матабелеленд сияқты – атап, ал жерлерін «Замбезия» (Родстың жеке талғамы) немесе «Чартерленд» (Леандер Старр Джеймсонның) деп атады, бірақ ешқайсысы қалыптаспады. Көптеген алғашқы қоныс аударушылар жаңа мекенін Родезия деп атады, Родстың құрметіне; 1891 жылға қарай журналистер де осы атауды жиі қолданды. Роберт Блейк: «Неліктен атаудың бірінші емес, екінші буынына басымдық берілгені белгісіз, бірақ бұл әдет басынан-ақ қалыптасып, ешқандай өзгеріске ұшырамады», – дейді. Оңтүстік Родезия 1923 жылы өзін-өзі басқарушы колония ретінде жауапты үкіметке ие болды, ал Солтүстік Родезия (Замбезидің солтүстігінде) келесі жылы тікелей басқарылатын британдық колонияға айналды. «Зимбабве» атауы, елдің оңтүстік-шығысындағы ежелгі қираған қала – Ұлы Зимбабве үшін шона тіліндегі атаудың негізінде, 1960 жылы ұлттық анықтама ретінде алғаш рет тіркелді, оны қара ұлтшыл Майкл Мауэма ұсынды. Мауэманың сөзіне қарағанда, 1960 жылы қара ұлтшылдар елге балама атау таңдау үшін жиналды, ал оның ұсынысынан бұрын Махобана және Мономотапа аттары ұсынылды. Матабелелендтегі ұлтшылдар тарапынан ұсынылған тағы бір балама – Булавайоның оңтүстігіндегі Матопос төбелеріне сілтеме жасайтын «Матопос» еді. Таңдалған термин қалай қолданылатыны бастапқыда нақты болмады – Мауэманың 1961 жылғы хатында «Зимбабве елі» деп аталады. Бұл атау 1979 жылдың маусымына дейін қолданылды, содан кейін өткен жылғы ішкі келісімнен кейін жаңа үкімет институттары билікке келді және ел Зимбабве Родезиясы деген атауды қабылдады. 1979 жылғы желтоқсандағы Ланкастер Хаус келісімінің шарттарына сәйкес, Ұлыбритания тәуелсіздік беруден бұрын жаңа сайлауларға төрағалық етуі керек болды, сол айда тікелей британдық бақылау Оңтүстік Родезияның бұрынғы атына оралумен басталды. Ұлыбритания 1980 жылдың 18 сәуірінде Зимбабве атауымен тәуелсіздік берді.