Кіріспе
Патрик О'Брайанның "Обри-Матурин" романдары сериясындағы ойдан шығарылған кейіпкер Стивен Матурин (Stephen Maturin) – Патрик О'Брайанның "Обри-Матурин" романдары сериясындағы ойдан шығарылған кейіпкер. Сериал Наполеон соғыстары кезінде Корольдік теңіз күштеріндегі дәрігер, табиғатты зерттеуші және тыңшы ретіндегі оның мансабын, сондай-ақ сүйікті Диана Вильерстің іздеуін көрсетеді. 2003 жылғы "Мастер және командир: әлемнің алыс жағы" фильмінде Матурин рөлін Пол Беттани сомдады, ал О'Брайанның романдарының BBC Radio 4 радиоқоюларында Найджел Энтони мен Ричард Диллен ойнады. Беттани осы рөлі үшін Британ академиясының кино сыйлығына ие болды.
Stephen Maturin ('/m//æ//tj//ʊ//r//ɪ//n/) is a fictional character in the Aubrey–Maturin series of novels by Patrick O'Brian. The series portrays his career as a physician, naturalist and spy in the Royal Navy during the Napoleonic Wars, and the long pursuit of his beloved Diana Villiers. Maturin was played by Paul Bettany in the 2003 film Master and Commander: The Far Side of the World and by Nigel Anthony and Richard Dillane in the BBC Radio 4 adaptations of O'Brian's novels. Bettany was nominated for a British Academy Film Award for his performance.
Ерте өмір
Стивен Матурин, каталондық отбасы Esteban Maturin y Domanova деп атаған, католик, испан армиясында қызмет ететін ирланд офицері мен каталондық әйелдің заңсыз ұлы. Ол тарихи лорд Эдвард Фицджеральдтың туысы. Бала кезінде Ирландияда өмір сүрді, Кахерсивен мен Клэр графтығында шошқа бағушылардың отбасы тәрбиеледі, ал жасөспірім шағын Каталонияда өткізді – ең бастысы Лейдадағы әжесімен, Барселонадағы ағасымен және Улластрестегі құдасымен бірге. Ол негізінен бенедиктиндік білім алып, классикалық білімге баса назар аударды (ол ежелгі грек және латын тілдерін еркін сөйлейді және «Энеиданы» жатқа айта алады). Ол жасөспірім шағында Ирландияға оралып, Дублин Тринити колледжінде медициналық білімін бастады, содан кейін Парижде оқуын жалғастырды, онда «Дюпюйтренмен бірге анатомиялық зерттеулер жүргізді» деп мойындады. 1789 жылы Франция революциясы басталғанда ол Паризде болды және бастапқыда оны ынтамен қолдады. Ирландияға оралғаннан кейін Біріккен ирландтардың мүшесі болды. Ирландияда ол Мона есімді әйелге құда болды, ол түсініксіз жағдайда қайтыс болды. Ол саяси құштарлығынан айырылып, 1798 жылғы көтеріліске қарсы болды және оған қатысудан бас тартты.
Теңіз мансабы
"Мастер және Командир" сериясының бірінші кітабы 1800 жылы басталады. Матурин Миноркаға сол жерде қайтыс болған науқасымен бірге сапар шегіп, мүліктің бәрін жоғалтып, тіршілікке қиналған күйде қалады. Порт-Махондағы губернатор үйіндегі музыкалық кеште Джек Обримен кездесуі жақсы өтпеді, себебі Обри теңіз мансабының тоқтап қалғанына ренжіді, ал Матурин өзінің жағдайына наразы болды, нәтижесінде екеуі арасында қатыгез сөздер айтылды. Бірақ Обри сол күні жоғары шен алды және келесі күні Матуринмен қайта кездескенде көңілі көтеріңкі болды, бұл олардың тез дос болуына және Обридің алғашқы командасы HMS Sophie-де кеме хирургы болу туралы ұсынысқа әкелді. Сол замандағы кеме хирургтары көбінесе шектеулі білім немесе арнайы оқу алатындықтан, "Софи" кемесінің офицерлері мен экипажы нағыз дәрігердің кемеде болуына қуанды. Олардың Матуриннің медициналық шеберлігіне деген құрметі оның палубада күрделі операция жасап, экипаж мүшесінің бас жарақатын емдегенде арта түсті – ол бас сүйегінің зақымдалған бөлігін алып тастап, оның орнына қару-жарақ шеберінен жасалған күміс монетадан дөңгелек пішіндегі жаңа бас сүйек орнатты. Бұл оқиғаға экипаждың көп бөлігі куә болды және оны сериядағы келесі кітаптарда бірнеше рет айтты. Каталонияның тәуелсіздігін ынтамен қолдап, Бонапарттың тираниясына қарсы тұрған Матурин барлау қызметімен айналысты. Патшалық теңіз күштерінде қызметке кіріскеннен кейін ол Адмиралтействоның құпия адамы ретінде бағаланды. Оның саяси және барлау миссиялары соншалықты маңызды болғандықтан, Джек Обри көбінесе алыс елдерге, ең алдымен, оның кеме хирургы Британ үкіметі үшін жасырын тапсырма орындауға мүмкіндік беру үшін жіберілді. Оның жұмысы оны қиын және қауіпті жағдайларға түсірді, әсіресе ол HMS Surprise романында (серияның үшінші кітабы) Порт-Махонда тұтқынға алынып, азапталған кезде. Француз барлау қызметкерлері ұстағанда Матуринге (басқа құралдармен қатар) тікенек салынды, бұл оны уақытша мүгедек етіп, қолына қанағаттандырмас зақым келтірді. Обри досын құтқару үшін қауіпті операция ұйымдастырды, ал ол келесі айларда жазылуға тырысты. Азаптаудың ауқымы кейінгі романдарда бірте-бірте ашылды. 1802 жылы Матурин Диана Вильерсті кездестіріп, ғашық болады, ол Обримен бірге бірнеше экипаж мүшелерімен Амен бейбітшілігі кезінде шағын поместьеді жалға алады. Диананың туысы София Уильямс Матуринмен жақын дос болып, кейін Обриге үйленеді. Софи Диананы және (әсіресе) Стивенді бір-біріне сезімдерін білдіруге ынталандырады. Бірақ Матурин қабылданудан қорқып, Диана әлемді аралап саяхаттайтын бірқатар махаббат оқиғаларына қатысады, бұл Матуриннің көп жылдық және азапты ізденісіне әкеледі. Ол оны 1812 жылы Бостондағы американдық "қорғаушысынан" құтқарып, екі француз агентін өлтіреді. Содан кейін ол Дианаға үйлену туралы ұсыныс жасайды, бірақ Диана әлі де күмәнданады. Олар 1813 жылы ақырында үйленеді, ол өзінің ең бағалы алмасын француз түрмесінен оның босатылуымен айырбастайды. Олардың Бриджид есімді қызы бар, ол аутизмнің белгілерін көрсеткенмен, кейін олардан арылып, қалыпқа келді. Диана 1815 жылы "Жүз күн" романының басталуына дейін көлік апатында қаза табады. Матурин қайғыға батып, кейін табиғатты зерттеуші Кристин Хэтэрли Вудпен жақын қарым-қатынас орнатады және үйлену туралы ұсыныс жасайды. Бірақ ол бұрынғы күйеуімен болған жаман қарым-қатынасының нәтижесінде некеге көңілі тоқ болғандықтан, одан бас тартады. Дегенмен, олар жақын дос болып қалады және ол Обри отбасымен және Матуриннің қызы Бриджидпен Обридің поместьесінде бірге уақыт өткізгеннен кейін жақын болады. Аяқталмаған соңғы романда олардың қарым-қатынасы шешілмейді.
Жеке ерекшеліктері
Стивен Матурин бойы алшақ, жұқа, қара шашты, көзі "қызықты" ақшыл көк, күнге шықпаса терісі сарғыш. Тропикалық аймалдарға саяхаттағанда терісі күңгірт түске енеді, бұл оның испан-ирланд мұрасының және жалаңаш күйінде күнге күйінуді ұнататынының нәтижесі. Салмағы "бірнеше тасқа" (126 фунт, 56 кг) жетерлік. Француз тыңшысы оны Бразилияда, USS Constitution кемесінде тұтқын ретінде көрген, HMS Java оларды тропикалық теңіздерден құтқарғаннан кейін, Матуриннің "бойы 5 фут 6 дюйм, денесі жұқа, шашы қара, көзі ақшыл, терісі лайлы, оң қолының үш тырнағы жыртылған, екі қолы да кемістікпен келген: оңтүстік акцентімен мінсіз французша сөйлейді" деп жазған. (The Surgeon's Mate, 11-тараудан алынған). Матурин каталон, ағылшын, француз, ирланд, латын және испан тілдерін жетік біледі, ал саяхаттарында грек, малай, араб және урду тілдерін меңгерген. 2003 жылғы фильмде ол тіпті португал тілінде де сөйлейтіні көрсетілген. Матурин шебер лингвист болғанымен, теңіз жаргонын немесе кеме жұмысын толық түсіне алмайды, бұл авторға техникалық ақпаратты беруге мүмкіндік беретін сюжеттік амал, кеме экипажы оны кеме дәрігеріне түсіндіреді. Матурин көрінісі әдетте шалақы немесе тіпті ұқыпсыз болады; ол киімге мүмкіндігінше аз ақша жұмсайды, мүмкіндігі болса "ескі тоңған пальтоны" таңдайды. Дәрігер ретінде ол жиі шашын қысқа қырқып алып, ескі перука киеді. Оның қарапайым әдеттері жылдар бойы жеңіп алған сыйлықтардың көп бөлігіне және "Медальдің кері жағында" каталондық тәрбиешісінен мұраға алған байлыққа қарамастан сақталады. Ол байлығының бір бөлігін жақында қызметтен шығарылған HMS Surprise кемесін сатып алуға жұмсайды, оның командалығын Джек Обриге береді, өйткені ол акцияларды манипуляциялау айыбымен сотталған және уақытша шенін жоғалтқан. Surprise марк-хат ретінде, ал кейін Обри теңіз флотының тізіміне қайтарылғанда, Ұлыбританияның жалдамалы кемесі ретінде пайдаланылады. Матурин дәрігерлік және барлау қызметімен қатар, ғылыми жаңалықтар дәуірінде танымал табиғат зерттеушісі болып табылады. Ол Обри сияқты Корольдік қоғамның мүшесі. Оның қызығушылықтары кең, бірақ ол жануарлар әлеміне, әсіресе құстар мен олардың анатомиясына ерекше қызығушылық танытады. Үнді мұхитындағы шалқары, адам тұрмаған аралда бұрын белгісіз болған алып тасбақаның түрін – Testudo aubreii-ді табады және оған ат қояды. Оның үнемі мазасын алатыны – ғылыми көзбен ешкім көрмеген флора мен фаунаны зерттеуден, кемедегі теңіз миссиясы үшін алыстауы. Бұл ең қатты сезіледі, ол және оның көмекшісі Мартин Галапагос аралдарында зерттеу және үлгілер жинауға рұқсат алады, бірақ HMS Surprise USS Norfolk қайда орналасқанын анықтау үшін дереу теңізге шығуы керек болғандықтан, бұл рұқсат күрт алынып тасталады, Обридің "Әлемнің алыс жағындағы" миссиясының мақсаты осы. Ол suprapubic cystostomy (с әрпісіз "cystotomy" деп жазылады) бойынша сарапшы саналады. Д-р Матурин өзін-өзі емдеуге бейім. Дианаға деген құштарлығынан ол лаудану түріндегі опиумға тәуелді болады. "The Letter of Marque" кітабында ол өзінің "орташа дозасы" "мың тамшы" дейді, ал ауырсынуды басу үшін әдетте жиырма бес тамшы жеткілікті; "Desolation Island" кітабында ол күнделікті он сегіз мың тамшы ішеді деген ой айтылады. Кейін ол кока жапырақтарына көшеді және қат, темекіні жиі пайдаланады, сондай-ақ таңғы асымен бірге өте күшті кофе ішеді. Матурин адамдарды жақсы байқайды, бұл оның дәрігерлік қызметі мен теңіз барлауындағы жұмысына пайдалы. Оның достары, туыстары, оқушылары, табиғат зерттеушілері және уақыт өте келе барлау саласындағы әріптестерінің кең желісі бар. Ол музыка ойнағанды және тыңдағанды жақсы көреді, мүмкіндігі болса, Обримен скрипкада виолончельде дуэт орындайды.
Матуриннің пленкамен өңделуі
Кітаптар сериясынан түсірілген фильмді қарап, Кристофер Хитченс «О’Брайанның генийінің мәні доктор Стивен Матуриннің тууында еді. Ол кемедегі дарынды хирург, сонымен қатар ғалым, Адмиралтействоның тыңшысы, жартылай ирланд, жартылай каталондық тегі бар және революционер. Ол бұрын оларға қарсы күрескен болса да, британдықтар тарапына қосылады, себебі оның Бонапарттың 1789 жылғы принциптерге жасаған сатқындығына деген жек көруіне байланысты. Бұл принциптер, капитан Джек Обриге түсініксіз. О’Брайанның кез келген киноадаптациясы осы кейіпкерді бейнелеудегі жетістігіне байланысты болуы керек. Ал фильм мұны істемейді, тіпті талпынбаса да. Ол мүлдем жобаны ұмытып кетеді». Ол фильмнің әрекетке толы көріністерін көбірек шабыттандыратын деп санайды: «Бір жағынан, әрекет өзінің көркем және тарихи шабытымен сай келеді. Бұл Блай мен Куктың саяхаттары мен жаулауларының дәуірі еді. «Сюрприз» кемесі Галапагос аралдарына қонғанда, ғылыми сағаттың туысы қалай сезілгенін көрсететін әдемі түсірілген сахнаны көреміз».