Кіріспе
Патрик О'Брайанның 1969 жылғы романы. Романның теңіз шайқастары Томас Кокрейннің (1775–1860), 10-шы Дундональд графының ерліктеріне тікелей негізделген, ол өте қайратты теңіз капитаны және кейін адмирал болған. Кокрейннің HMS Speedy кемесі Обридің "Софи" кемесінің прототипі болды. Обридің ерліктері тарихи деректермен байланысты болғанымен, оның мінезі О'Брайанның өзінің туындысы және нақты Кокрейннен, кейде асығыс, келіспеушілікке бейім және жағымсыз болатын шотландтан едәуір өзгеше. Матуриннің кейіпі де О'Брайанның ойлап тапқан туындысы, алайда автордың жеке басы, көзқарастары, қызығушылықтары және тіпті сыртқы түрі оның кейіпінде жақсырақ көрініс тапқан деуге болады.
the novel
The naval actions of the novel are closely based on the exploits of Thomas Cochrane (1775–1860), 10th Earl of Dundonald, a notoriously fiery naval captain and later admiral. Cochrane's own ship, HMS Speedy, forms the basis for Aubrey's Sophie. Although Aubrey's exploits are historically sourced, his personality is O'Brian's own invention and differs significantly from that of the real Cochrane, a Scot who could at times be rash, confrontational and disagreeable. The character of Maturin is likewise of O'Brian's devising, though it has been said that the author's own personality, attitudes, interests and even appearance are closely reflected in his character's persona.
Ерекше оқиғалар
Романдағы испандық Какафуэгоны Софидің қолға түсіруі 1801 жылғы 6 мамырда испандық фрегат Эль Гамоны британдық бриг-шлюп HMS Speedy қолға түсіруіне негізделген. Британдық теңіз күштері тарихындағы ең таңғажайып жеңістердің бірі – Эль Гамо оқиғасы халықтың назарын аударды және Speedy кемесінің командирі Томас Кокрейннің айрықша беделін қалыптастырды. Бірақ кітаптағы Обри сияқты, Кокрейн де Адмиралтействодан осындай керемет жеңіске байланысты күткен лауазым мен сыйлық ақшасын алмады. Софиді Desaix-тен Christy Pallière-нің тұтқындауы Speedy-дегі Кокрейннің өмірінен алынған, тіпті нақты Christy Pallière жеңілген капитанның қылышын қабылдаудан бас тартқан: «Мүмкін емес жағдайға қарсы көп сағат бойы күрескен офицердің қылышын қабылдамаймын». Түнде кемелерді шатыстыру үшін шамдарды пайдалану арқылы алдау тәсілін Кокрейн жүзеге асырды және ол өзінің «Теңізшінің өмірбаянында» осы туралы айтқан. Осыған ұқсас амалды француз капері Жозеф Мари Потье 1809 жылғы қаңтарда Киберон шығанағынан британдық фрегатынан қашу үшін қолданған деген хабар бар. Алхесирас жорығы үшін О’Брайан адмирал сэр Джеймс Саумарездің хабарларын және сол кездегі шайқас туралы басқа да есептерді зерттеді.
АҚШ пен Ұлыбританияда алғашқы басылымдар 1969 / 70
1960 жылдары О'Брайанның балаларға арналған екі теңізшілік кітабы, "Алтын мұхит" (1956) және "Белгісіз жағалау" (1959), американдық баспагер Дж. Б. Липпинкоттің назарына ілікті. Олар С.С. Форестердің ізбасарлары болатын автор іздеп жүрген, "Горнблауэр" романдарының авторы еді. Форестер 1966 жылы қайтыс болды, ал бір жылдан кейін, 53 жасында О'Брайан "Мастер мен командир" романына кірісті. Роман алғаш рет 1969 жылы Липпинкотт баспасынан АҚШ-та жарық көрді. О'Брайанның сол кездегі британдық баспашысы Макмиллан, бастапқыда кітапты бірлесіп тапсыруға келіскен болатын, оны тым көп арнайы терминдерге толы деп санады. 1970 жылы оны Коллинз баспасы жариялады. Роман Ұлыбританияда жақсы сатылым көрсетті ("О'Брайанның айтуынша, өте таңғажайып сандарға жетті"), бірақ АҚШ-та алғашқыда сәтті болған жоқ. Кейін О'Брайан: "Америкалықтарға алғашқыда ұнамағанын айтуға өкінемін (бірақ содан бері ойларын өзгертті, оларға шүкір)", - деді. Липпинкотт АҚШ-та серияның келесі екі романы "Post Captain" (1972) және "HMS Surprise" (1973) жариялауды жалғастырды, бірақ сату өте баяу болды. "Маврикий командасы" үшін баспагерді Стейн мен Дейге ауыстыру да көмектеспеді, ал АҚШ-тағы жарияланымдар 1978 жылы "Desolation Island" романымен тоқтатылды.
Norton US қайта шығарылымы 1990
1989 жылы АҚШ баспасының редакторы Старлинг Лоуренс О'Брайанның лондондық әдеби агентінен "Медальдің кері жағы" кітабын Нью-Йоркке ұшып бара жатқанда оқу үшін қарызға алды. Лоуренс Нортонды бұрынғы екі американдық баспагердің сәтсіз әрекеттеріне қарамастан, "Мастер және Командир" және одан кейінгі романдарды қайта басып шығаруға тұрарлық екеніне көндірді. Нортонның 1990 жылдан бастап қайта шығарған сериясы дереу табысқа жетті және жаңа, көптеген оқырмандарды қызықтырды.
Әдеби мәні және сын
Бұл бөлім осы нақты романға арналған сын-пікірлерге назар аударады. Серияның толыққанды шолулары үшін «Обри-Матурин» сериясының әдеби маңызы мен сын-пікірлеріне көңіл бөліңіз.
АҚШ пен Ұлыбританияда алғашқы басылымдар 1969 / 70
К.С. Форестердің қайтыс болғанына небары бірнеше жыл болғандықтан, кейбір сыншылар О’Брайанның туындысының күрделілігіне оның «Хорнблоуэр» сериясының болжамдылығынан кейін таңданып, көңілі қалды. «Менің ойымша, кемінде «Хорнблоуэр» сияқты есте қаларлық емес» деп жазды «Ирланд Пресс», ал «Кітапхана журналы» мәлімдемесіне сәйкес, «Қайғырып жүрген «Хорнблоуэр» жанкүйерлері шебердің эпостарын қайта оқудың орнына жақсы болғанымен көңілін қалдыратын жаңа кітапты оқуды қалауы мүмкін». Басқа сыншылардың пікірлері көбінесе оңтайлы болды. АҚШ-та «The New York Times Book Review» автордың «тамаша нәзіктігін» және «сол заманның философиялық, саяси, сезімтал және әлеуметтік рухын оңай меңгеруін» атап өтіп, оның «бай ойын-сауыққа» әкелетінін жазды, ал «Kirkus Reviews» кітапты «теңізшілерге арналған құтты сыйлық, олар палуба астындағы жараланған денелерден гөрі тіректерге көбірек мән береді» деп сипаттады. Ұлыбританиядағы бірнеше баспасөз сарапшылары да әсерлі болды. «The Sunday Mirror» газеті «Ешнәрсе әдемілендірілмейді. Жұмысқа алу, нашарлықтың бәрі осында. Шабуыл көріністері керемет. Бұл Форестердің екінші қолынан алынған емес, шынымен жақсы жазылған туынды» деді, ал «The Observer» газетінде жазған Бенедикт Найтингейл кітапты «Жақын, жақсы ағаштан жасалған, сол дәуірде маринадталған, және күшті адамдық шиеленістер мен өзара әрекеттесетін ағымдарға толы» деп атады. «The Evening Standard» газетінде Том Покок былай деді: «Мырза О’Брайанның тиген әсерімен Гринвичтегі сол теңіз суреттері қозғалып, тірілгендей». 1967 жылы әлемді жалғыз өзі айналып келген теңізші сэр Фрэнсис Чичестер бұл кітапты «Мен оқыған ең жақсы теңіз оқиғасы» деп сипаттады, бұл цитата баспагерлер романның мұқабасында пайдаланды. Кітаптың британдық мұқабасында автор Мэри Реноның шын жүректен айтылған сөзі де қолданылды: «Жанды теңіз оқиғасы, қарқынды дамысымен және кезеңді керемет сезінумен. Өте бәсекелестік ортада ол бірден жоғары деңгейге көтеріледі. Шынымен бірінші сынып туынды».
Кейінгі сын-пикирлер
Роман сериясы кеңейген сайын, бір томдық рецензиялар азайып, сыншылар серияның бүкіл шығармаларына ретроспективтік шолу жасауға көбірек бейімделді. Бір сыншы атап көрсеткендей: "Осы романдарды бір 5000 беттік кітап ретінде қарастыру дұрыс". "Мастер мен командир" және оның тікелей жалғастары АҚШ-та бастапқыда аса қызығушылық тудырмаса да, Ұлыбритания мен Ирландияда мақтаулар көбейіп, біртіндеп басымдыққа ие болды. 2000 жылға қарай О'Брайанның беделі соншалыққа жетті, оның американдық биографы Дин Кинг "Мастер мен командирді" автордың шедевр туындысы деп атаған, жиырма томдық серияның бастауы деп санады – бұл жиырма ғасырдың ең сүйікті "роман-өзеніне" айналды: "[Екі] қаһарман, бірақ шынайы реалистік бейнеленген адамдардың эпосы, бұл эпос бір жағынан бір буынды анықтады". О'Брайанның 2000 жылы қайтыс болғаннан кейін Кевин Майерс "The Daily Telegraph" газетінде осы және сериядағы келесі екі романды алғаш рет оқығанын еске алды: "әдебиеттегі ең керемет үйлесім – Джейн Остин Грей анатомиясымен, Джон Буханмен және дәрігерлердің анықтамалығымен кездеседі. Автордың кейіпкерлер галереясы Диккенстікідей кең, бірақ олардың бейнелеуі әлдеқайда нәзік және күрделі". Ричард Сноудың 2004 жылғы пікірінше, Обри мен Матуриннің (роман осы кездесуден басталады) алғашқы танысуы "қазіргі әдебиеттегі ең ұлы достыққа" әкелді. Сноу тарих және әдебиет профессоры Фредерик Смолердің Шекспирге жасаған салыстыруын келтіреді: "Бұл – ханзада Хэл Фальстаффпен кездескендей". 2013 жылы жазушы Никола Гриффит өзін баурап алғанын мәлімдеді: "Осы кітаптарда әдебиетті жан-жақты түсінетін және сезімтал оқырман әрқашан құнды нәрсе табады, ал әрбір жазушы қызғанышпен қарайды. Олар сізді бір сәтте алып кетеді, содан соң қуанышпен, жаңа біліммен және таң-тамашамен қайтарады". Ол көптеген сыншылар О'Брайанды С.С. Форестермен салыстырғанын, бірақ мұндай салыстырулардың "мағынасы жоқ" екенін атап өтті: "Бұл – соғыс кемесіндегі Джейн Остин, Шекспирдің адамгершілігі, қуанышы және қайғысымен".
Фильмге бейімделу
2003 жылғы Питер Вейрдің "Мастер және командир: әлемнің шеті" фильмі, Рассел Кроу мен Пол Беттанидің қатысуымен, Обри-Матурин сериясының кейіпкерлерін, әңгімелерін және оқиғаларын пайдаланады, бірақ кітаптар сюжетін толыққанды бейнелемейді.