Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ми күйі және сана жағдайы
Brain state and state of consciousness
Ояулық – адамның күнделікті қайталап тұратын ми күйі және сана жағдайы, онда адам саналы болып, сыртқы әлемге байланысты дұрыс танымдық және мінез-құлық жауаптар көрсетеді. Ояу болу – ұйқының қарама-қарсысы, онда миға келіп түсетін сыртқы стимулдардың көп бөлігі нейрондық өңдеуден тыс қалады.
Wakefulness is a daily recurring brain state and state of consciousness in which an individual is conscious and engages in coherent cognitive and behavioral responses to the external world. Being awake is the opposite of being asleep, in which most external inputs to the brain are excluded from neural processing.
Миға әсері
Мидың ояу күйде болған уақыты ұзаған сайын, ми қабығы нейрондарының синхронды оқшаулау жиілігі артады. Ұзақ ұйықтағаннан кейін, нейрондардың оқшаулау жылдамдығы да, синхрондылығы да төмендейтіні анықталды. Ояулықтың тағы бір салдары – нейрондарға энергия беретін астроциттердегі гликогеннің азаюы. Зерттеулер ұйқының маңызды функцияларының бірі – осы гликоген энергия қорын толықтыру екенін көрсетті.
The longer the brain has been awake, the greater the synchronous firing rates of cerebral cortex neurons. After sustained periods of sleep, both the speed and synchronicity of the neurons firing are shown to decrease. Another effect of wakefulness is the reduction of glycogen held in the astrocytes, which supply energy to the neurons. Studies have shown that one of sleep's underlying functions is to replenish this glycogen energy source.
Мидың қызмет етуі
Ояну ми сабасында пайда болатын және мидың ортаңғы бөлігі, гипоталамус, таламус және базальды алдыңғы ми арқылы жоғарылайтын көптеген нейротрансмиттер жүйелерінің күрделі өзара әрекеттесуі нәтижесінде пайда болады. Артқы гипоталамус оянуға негіз болатын қабықшаның белсенділігін сақтауда маңызды рөл атқарады. Мидың осы бөлігінен басталатын бірнеше жүйе оянудан ұйқыға және ұйқыдан оянуға өтуді реттейді. Туберомамиллярлық ядродағы гистамин нейрондары және оған жақын артқы гипоталамус бүкіл миға проекция жасайды және қазірге дейін мида анықталған ең ояулыққа бағытталған жүйе болып табылады. Тағы бір маңызды жүйе – орексиндер (сондай-ақ гипокретиндер деп те аталады) проекциялық нейрондары. Олар гистамин нейрондарына жақын аймақтарда орналасқан және олар сияқты мидың көп бөлігіне кеңінен таралып, оянумен байланысты. Орексин тапшылығы нарколепсияға себеп болады. Зерттеулер орексин мен гистамин нейрондарының оянуды реттеуде ерекше, бірақ толықтыратын рөлдер атқаратынын көрсетеді, мұнда орексин ояу мінез-құлыққа, ал гистамин танымға және қабықшалық ЭЭГ-нің белсенділігіне көбірек қатысады. Ұрықта ояну болмайды деп ұсынылған, ал жаңа туған нәрестеде туу стресі мен оған байланысты locus coeruleus-тің белсенділігі оянуды тудырады.
Wakefulness is produced by a complex interaction between multiple neurotransmitter systems arising in the brainstem and ascending through the midbrain, hypothalamus, thalamus and basal forebrain. The posterior hypothalamus plays a key role in the maintenance of the cortical activation that underlies wakefulness. Several systems originating in this part of the brain control the shift from wakefulness into sleep and sleep into wakefulness. Histamine neurons in the tuberomammillary nucleus and nearby adjacent posterior hypothalamus project to the entire brain and are the most wake selective system so far identified in the brain. Another key system is that provided by the orexins (also known as hypocretins) projecting neurons. These exist in areas adjacent to histamine neurons and like them project widely to most brain areas and associate with arousal. Orexin deficiency has been identified as responsible for narcolepsy. Research suggests that orexin and histamine neurons play distinct, but complementary roles in controlling wakefulness with orexin being more involved with wakeful behavior and histamine with cognition and activation of cortical EEG. It has been suggested the fetus is not awake, with wakefulness occurring in the newborn due to the stress of being born and the associated activation of the locus coeruleus.