Кіріспе

1931–2014 жылдардағы британдық жүгіруші, телехабаршы және саясаткер. Сэр Кристофер Джон Чатауэй (31 қаңтар 1931 – 19 қаңтар 2014) – британдық орта және ұзақ қашықтыққа жүгіруші, тележаңалықтар хабаршысы және консервативті саясаткер.

Білім

Чатауэй Лондонның Челси қаласында Джеймс Денис Персиваль Чатауэй (1953 жылы қайтыс болған) мен Маргарет Притчардтың (1988 жылы қайтыс болған) ұлы ретінде дүниеге келді. Оның балалық шағы Англо-Египет Суданында өтті, себебі оның әкесі Судан саяси қызметінде округ комиссары болған. Ол Шерборн мектебінде білім алды, онда регби, бокс және гимнастикадан өте жақсы нәтижелер көрсетті, бірақ 16 жасқа келгенше ешқандай жарыста жеңіске жете алмады. Оның оқуы ұзақ қашықтыққа жүгірудегі табысымен қалып қойды.

Жеңіл атлетикадағы мансабы

Чатауэйдің қысқа, бірақ еңбегімен көзге түскен спорттық мансабы болды. 1952 жылғы Хельсинки Олимпиадасында 5000 метрлік жүгірудің финалында, чех қашықтыққа жүгірушісі Эмиль Затопек, француз Ален Мимун және Батыс Германиядан Герберт Шаде соңғы бұрылыста одан озу кезінде Чатауэйдің аяғы тротуарға тиіп, ол басымен жерге құлады. Чатауэй жарысты бесінші орында аяқтады. Университетті бітірген соң, ол Guinness компаниясында басшылық қызметке кірісті. Guinness компаниясының директоры сэр Хью Бивер Guinness рекордтар кітабын жасау туралы ой келгенде, Чатауэй өзінің бұрынғы университеттегі достары Норрис пен Росс МакВиртерді редакторлар ретінде ұсынды, олардың фактілерді ұнататынын білгендіктен. Чатауэй жүгірумен айналысуын жалғастырды. 1954 жылдың 6 мамырында Оксфорд университетінің Иффли Роуд жолында Роджер Баннистер алғашқы рет төрт минуттан кем уақытта мильді жүгіргенде, Чатауэй мен Крис Брэшер оның қарқынын реттеуге көмектесті. Ол 1954 жылғы Еуропа чемпионатында 5000 метрлік қашықтықта жеңімпаз Владимир Куцтан 12,2 секундқа қалып, екінші орын алды, бірақ екі аптадан кейін White City-де Лондон мен Мәскеу арасындағы жеңіл атлетика жарысында 13 минут 51,6 секундтық әлемдік рекордты көрсетті. Бұл жарыс «Евровидение» арнасы арқылы тікелей эфирде көрсетілді және Чатауэйді танымал спортшыға айналдырды: сол жылдың желтоқсан айында ол BBC Sports Personality of the Year сыйлығын жеңіп алды. 1956 жылғы Олимпиадада қатысқаннан кейін Чатауэй халықаралық жеңіл атлетикадан зейнеткерлікке шықты, бірақ Thames Hare and Hounds үшін жарысуын жалғастырды.

Радио мен телерадио және саясат

Оксфордтан саясат, философия және экономика мамандығы бойынша бітіргеннен кейін көп ұзамай ол саяси мансапқа ұмтылуға шешім қабылдады. Ол теледидар әлеміндегі қарқынды дамып келе жатқан саланың жұмысы оған көмектеседі деп ойлады. Ол спорттық телеарналардағы және дебаттық және викториналық шоулардағы ұсыныстарды қабылдамады, бірақ 1955 жылдың тамызында ITN-де жұмысқа орналасты. Ол және Робин Дей – алғашқы екі жаңалықтарды оқыған хабаршы болды. Алты айдан кейін, табыс таппайтын ITV жаңалықтарды қысқартқанда, Чэтауэй BBC-ге ауысты және үш жарым жыл бойы Panoramas командасының репортері болды, әр апта сайын әртүрлі тапсырмалар берілетін, кейде ел ішінде, бірақ көбінесе шетелде жұмыс істеді. Осы кезде ол тағы бір мансапты қарастырып жүрді – саясатта. 1958 жылы ол Левишем-Норт округінен Лондон округі кеңесіне консерватор ретінде шамалы дауыспен сайланды, содан кейін сол округтен Парламентке үміткер болуға іріктеліп алынды. 1957 жылы Льюишам-Норт өте маргиналды округ болды, оны еңбекшілер жеңіп алған, бірақ Чэтауэй бұл округті алдыңғы жалпы сайлаудағыдан үлкен артықшылықпен жеңді. Оның алғашқы сөзінде Англия крикет командасы апартеидтік Оңтүстік Африкаға сапардан бас тартады деген үмітін білдірді, бұл консерватор үшін өте ерекше пікір. Парламентте Чэтауэй босқындар мәселесін, әсіресе Африкадағы босқындарды көтерді және Дүниежүзілік босқындар жылында осы мәселе бойынша белсенді науқан жүргізгені үшін Нансен медалімен марапатталды. 1962 жылдың шілдесінде білім беру министрі болып тағайындалғанға дейін Парламенттік жеке хатшы болып қызмет етті. 1964 жылғы сайлауда оның артықшылығы 343 дауысқа дейін азайды және округ өте осал болып көрінді; 1966 жылы ол сайлауда жеңілді.

ILEA

1967 жылы консерваторлар күтпеген жерден Ішкі Лондон білім беру органының бақылауын алды. Партия жетекшілігі жаңадан сайланған кеңесшілерінің жалпы білім беретін мектептерді таратуға және оларды орта мектептер мен гимназиялармен алмастыруға тырысатынын білгенде үлкен дабылға түсті. Тиісті министрлік тәжірибесі бар Чатауэй осы лауазымды қабылдауға көндірілді. Ол қала әкімі болып сайланды және білім комитетінің төрағасы болып тағайындалды. Ақырында әріптестерін ұстамдырақ бағытқа иктерген ол Эдвард Шортпен (Еңбек партиясының білім беру министрі) тікелей қақтығыстан жалтарды және өзі дұрыс деп санайтын орта білім беруді қайта ұйымдастыру жоспарларын іске асырды.

Хит үкіметі

Чатауэй парламентке қайта оралуға ниеттенді, ал 1969 жылдың мамыр айында Чичестерде өткен қосымша сайлау осы мүмкіндікті берді. Ол ILEA басшысы лауазымынан қанағаттанды. 1970 жылы консервативтік үкімет қайтадан құрылғаннан кейін, спорт министрі қызметін ұсыныстан бас тартқан соң, Эдвард Хит оны Пошта және телекоммуникация министрі етіп тағайындады және оған жеке кеңесші мәртебесі берілді. Осы лауазымда ол алғаш рет коммерциялық радио енгізуді бастады, соның нәтижесінде BBC монополиясы аяқталды. Ол сондай-ақ теледидар мен радио эфирінің уақытына қатысты барлық шектеулерді жою туралы заң жобасын парламентке ұсынды. Эфир уақытына қатысты шектеулер 1971 жылдың басынан бастап біртіндеп жеңілдетілді және 1972 жылдың қаңтарында толығымен алынып тасталды. 1972 жылдың сәуір айындағы қайта құрудан кейін ол өнеркәсіптік даму министрі болды.

Іскерлік мансап

Консерваторлар 1974 жылғы ақпан айындағы сайлауда жеңілгеннен кейін, Чэтауэй саясаттан 43 жасында зейнетке шыққанын жариялады және 1974 жылғы қазан айында қайта сайлануға түспеді. Содан кейін ол бизнеске қатысып, кейіннен акционерлерінің бірі – Канада Корольдік банкі сатып алған консорциум банкі Orion Bank-тің басқарушы директоры болды. Ол 15 жыл бойы Orion компаниясында жұмыс істеді, соңынан төрағаның орынбасары болды. Ол түрлі атқарушы емес директорлық қызметтер атқарды, сондай-ақ Groundwork экологиялық қайырымдылық қорының алғашқы төрағасы және Ұлттық сайлау реформасы науқанының қазынашысы болды. Оның басты хоббиі – ActionAid, шетелдегі шағын дамуға көмектесетін қайырымдылық ұйымы, ол 1974 жылы қазынашы, ал кейін төраға болды. 1999 жылы қызметтен кеткен кезде ActionAid-тің жылдық айналымы шамамен 100 миллион фунт стерлингке жеткен. Чэтауэйдің ұлы Адам Эфиопияда жол апатында қаза болған жарының естелігіне су жобасын іске қосуды шешкенде, оны ActionAid ұйымымен бірлесіп жасады. 2010 жылы ашылған «Викидің су жобасы» 20 мың адамның өмірін жақсартты. 1991 жылы Чэтауэй Азаматтық авиация басқармасының төрағасы болып тағайындалды – бұл жұмыс оған өте ұнады, себебі оның әкесі алғашқы авиаторлардың бірі болған. Ол досы Крис Брэшер Лондон марафонын құрғанда оған қолдау көрсетті және 1990 жылдан 2009 жылға дейін Англия Комонвелт ойындары кеңесінің президенті болды. 1995 жылы авиация саласына қосқан үлесі үшін ол рыцарь атағымен марапатталды. 2005 жылғы жалпы сайлауда оның келіншегі Чарльз Уокер Броксборн округінен консерватор депутаты болып сайланды.

Жеке өмір

Ол екі рет үйленген; біріншісі, Анна Леттпен (1959; 1975 жылы ажырасқан), олардан екі ұл мен бір қызы болған; екіншісі, Карола Уокермен (1976 жылдан өмірінің соңына дейін), олардан тағы екі ұлы болған. Оның кемеңгер ұлы - консерватор партиясының депутаты Чарльз Уокер, ал қайнағасы - бұрынғы консерватор партиясының депутаты Питер Хордерн.

Өлім

Шатауэй өмірінің соңғы екі жарым жылы қатерлі ісікпен күресті. Ол 2014 жылдың 19 қаңтарында Лондонның солтүстік-батысындағы Сент-Джон хосписінде қайтыс болды, туған күніне он екі күн қалғанда 83 жасқа толуға тиіс еді.