Кіріспе
Янг ди Пертуан Агонг 1960 жылы
Сұлтан Хисамуддин Алам Шах Аль Хаж Ибни Әлмархум Сұлтан Аладдин Сүлеймен Шах (Жауи: سلطان حسام الدين عالم شاه الحاج ابن المرحوم سلطان علاء الدين سليمان شاه; 13 мамыр 1898 – 1 қыркүйек 1960) 1938 жылдан 1942 жылға дейін Селангор сұлтаны болды, содан кейін 1945 жылдан бастап, ал 14 сәуірден 1960 жылдың 1 қыркүйегінде қайтыс болғанға дейін Малайя Федерациясының екінші Янг ди Пертуан Агонг қызметін атқарды.
Ерте өмір және білім
Ол сұлтан Алауддин Сүлеймен шаһ ибн Раджа Муда Мұсаның (1863–1938) үшінші ұлы, анасы – қарапайым әйел, Цик Пуан Хасна бинти Пилонг болған. Туғанда Тенгку Алам Шах деп аталған ол, екі үлкен жартылай бауыры болғандықтан, мұрагер болады деп күтілмеген. Малай колледжінде оқыған ол 1929 жылы Малай колледжінің түлектер қауымдастығын (MCOBA) құруға зор үлес қосты. 1931 жылы ол Селангордың Тенгку Лаксаманасы болып тағайындалды, бұрын Тенгку Панглима Раджа қызметін атқарған.
Селангор мұрагерлік дау
Сұлтан Аладдин Сүлеймен шаһтың бірнеше баласы болды, оның алғашқы үш ұлы хронологиялық тәртіппен Тенгку Муса Эддин, Тенгку Бадар Шах және Тенгку Алам Шах болды. Алғашқы екі ұлы Кедах патшалық үйінің Тенгку Ампуан Махарум бинти Тенгку Диауддиннен туған ұлдары еді. 1903 жылы Тунку Муса Эддин Тенгку Махкота болып тағайындалды және 1920 жылы Раджа Муда, яғни тақ мұрагері атағына көтерілді. Бірақ, британдық резидент Теодор Самуэль Адамстың (1885–1961; 1935–1937 жылдары қызмет еткен) ықпалымен Тенгку Муса Эддин 1934 жылы күдікті "дұрыс емес мінез-құлық" көрсеткені үшін Раджа Муда лауазымынан алынды. Адамс Тенгку Муса Эддинді ысырапшыл, құмар ойынға құмар және бейшара деп айыптады. Дегенмен, Селангордағы көптеген малайлар Тенгку Муса Эддиннің жұмыстан босатылуының нақты себебі Адамстың бұйрықтарын орындаудан бас тартуы екеніне сенді. Сұлтан Сүлеймен Тенгку Муса Эддиннің мәселесі үшін араға түсіп, тіпті Колониялар жөніндегі Мемлекеттік хатшыға өтініш жазып, Лондонда онымен тікелей келісімге келмекке тырысты. Алайда, Тенгку Алам Шах оның басқа ағасы Тенгку Бадардың үстінен Раджа Муда, яғни тақ мұрагері деп жарияланды. Бұл тағайындау 1936 жылдың 20 шілдесінде жасалды.
Селангор сұлтаны ретінде тұңғыш билік
Тенгку Алам Шах әкесінің қайтысынан кейін төрт күн өткен 1938 жылдың 4 сәуірінде сұлтан деп жарияланды. 1939 жылдың 26 қаңтарында ол Клангтағы Istana Mahkota Puri-де таққа отырғызылды. Тәжірибаға Тенгку Муса Эддин, сол кезде Тенгку Келана Джая Путера төрағалық етті.
Жапондықтар басып алған жер
1942 жылдың 15 қаңтарында Селангордың жапон әскери губернаторы полковник Фудзияма сұлтан Хисамуддин Алам Шахты Куала-Лумпурдағы Король үйіне шақырды. Генерал-майор Минакимен сұхбаттасқанда, сұлтан британдық соғыс күшін қолдау үшін сөз сөйлегенін, бірақ британдық резиденті оны оған көндіргенін мойындады. Одан кейін, оның ағасына регалияны тапсыруды бұйырғаннан соң, жапондықтар сұлтан Алам Шахты қызметтен шеттетуге мәжбүр етті және 1943 жылдың қарашасында Тенгку Муса Эддинді Селангордың жаңа сұлтаны Мұса Ғиятуддин Риаят Шах деп жариялады. Сұлтан Хисамуддин Алам Шах жапондықтармен жұмыс істеуден бас тартты және 1943 жылдан бастап өзіне және балаларына тағайындалған жәрдемақыны қабылдаудан бас тартты.
Селангор сұлтаны ретінде екінші билік
Британдықтардың оралуы нәтижесінде сұлтан Хисамуддин Алам Шах таққа қайта отырды, ал бұрынғы сұлтан Мұса Кокос Килинг аралдарына жер аударылды. Ол, басқа малай билеушілері сияқты, Малай одағы туралы келісімге қол қойғанмен, кейіннен одан бас тартып, аталған жоспарды құлатуға ұмтылған малай ұлтшылдарының күшін ашық қолдады. 1946 жылғы 1 наурызда сұлтан Алам Шах Куала-Лумпурдағы Сұлтан Сүлеймен клубында Бірінші малай бірлігі конгресін ресми ашты, ол UMNO құруға зор ықпал етті. Конгрес Селангор малай қоғамы (СМҚ) ұйымдастырды, оның президенті британдық отаршылдық үкіметін сынаған ғалым Зайнал Абидин Ахмад (Заба) болды.
Янг ди-Пертуан Агонгтың орынбасары болып сайлануы
1957 жылғы 31 тамызда сегіз дауысқа қарсы бір дауыспен Сұлтан Хисамуддин Алам Шах тәуелсіз Малайяның Ян ди Пертуан Агонгтың орынбасары болып сайланды.
Янг ди-Пертуан Агонг болып сайлануы
Сұлтан Хисамуддин Алам Шах Туанку Абдул Рахманның қайтысынан кейін тәуелсіз Малайяның (қазіргі Малайзия, 1963 жылы Британдық Солтүстік Борнео, Саравак және Сингапур қосылғанға дейін) екінші Янг ди Пертуан Агонг, яғни федералды жоғары билеушісі болып сайланды. Оның қызмет мерзімі 1960 жылдың 14 сәуірінде басталды. 1960 жылдың 30 шілдесінде ол Малайядағы төтенше жағдайдың аяқталғанын жариялады.
Өлім және жерлеу
Сұлтан Хисамуддин Алам Шах 1960 жылдың 1 қыркүйегінде Куала-Лумпурдағы Тетаму сарайында 62 жасында, оның тағына отыру күні белгіленген күні белгісіз аурудан қайтыс болды. 1960 жылдың 3 қыркүйегінде Селангор штатының Кланг қаласындағы Сұлтан Сүлеймен мешіті маңындағы Корольдік мазарда жерленді. Малайя тағы келесі штатқа өтті.
Қызықты деректер
Оның билігі барлық Ян ди Пертуан Агонгтардың арасында ең қысқасы болды, ол тек 139 күнге созылды. Оның ұлының билігі, 1999 жылдың 21 қыркүйегінен 2001 жылдың 21 қарашасына дейін, екі жыл мен алпыс екі күнге созылып, екінші ең қысқа билік болды. Ол ресми түрде орнатылмаған жалғыз Ян ди Пертуан Агонг. Ол Куала-Лумпурдағы Istana Negara-да тұрмаған жалғыз Ян ди Пертуан Агонг. Ол жұма намазының уағызын өзі оқыған соңғы Ян ди Пертуан Агонг болды.