Кіріспе
Янг ди Пертуан Агонг 1960 жылдан 1965 жылға дейін
Туанку Сэр Сайед Харун Путра ибни Әлмархум Сайед Хасан Джамалуллаил (Jawi: توانكو سر سيد هارون ڤوترا ابن المرحوم سيد حسن جمل الليل; 25 қараша 1920 – 16 сәуір 2000) 1945 жылдан 2000 жылы қайтыс болғанға дейін Перлистің ражасы болды, сондай-ақ 1960 жылдан 1965 жылға дейін Малайзияның конституциялық монархы, үшінші Янг ди Пертуан Агонг атанды.
Ерте мансап
Ол Сәйед Хасан бин Сәйед Махмуд Жамаллаилдің (1897-18 қазан 1935), кейде Бакал Раджа немесе Перліс тағының мұрагері, оның қарапайым әйелі Ван Тех бинти Ван Эндуттың (1898-27 желтоқсан 1952) ұлы болды. Арау қаласында дүниеге келген ол 1937-1939 жылдары аралығында Арау малай мектебінде, содан кейін Пенанг еркін мектебінде оқыды. 18 жасқа келгенде Перліс әкімшілік қызметіне қабылданып, судья болды. 1940 жылы Қылмыстық сотта екінші судья болып жұмыс істеу үшін Куала-Лумпурға ауыстырылды.
Перлистің мұрагерлік даусы
Перлистің төртінші ражасы, Сайед Альви ибн Сайед Сафи Джамалуллаил (1881 жылы туған; 1905-1943 жылдары билік құрған) баласыз болды. Бірақ, оның бірнеше жартылай бауырлары мұрагерлік таққа ие болу үшін бәсекелесіп жүрді. Перлистің тағына мұрагерлік автоматты түрде жүрмейді және мұрагерлік лауазымға мұрагерді Раджа мен басқа да бірнеше мүшелерден тұратын Мемлекеттік кеңес бекітуі керек еді. Сәйед Путраның әкесінің әкесі, Сәйед Махмуд (1919 жылы қайтыс болды), Раджа Сәйед Сафи ибн Әлмархум Сәйед Әлви Джамалуллаилдің (үшінші Раджа) үлкен ұлы болды. Ол сондай-ақ Раджа Сәйед Альвидің жартылай бауыры болды. Ол 1912 жылға дейін Раджа Муда қызметін атқарды, содан кейін сотталып, 1917 жылға дейін Кедахтың Алор Стар қаласында түрмеге қамалды. Екі жылдан кейін ол Алор Старда қайтыс болды. 1934 жылдың 6 желтоқсанында Сәйед Махмудтың ұлы Сәйед Хасан Мемлекеттік кеңес тарапынан үш дауысқа бір дауыспен Бакал Раджа, яғни мұрагер ретінде таңдалды. Алайда, Сәйед Хасан 1935 жылдың 18 қазанында қайтыс болды. 1938 жылдың 30 сәуірінде Мемлекеттік кеңес қайтадан үш дауысқа бір дауыспен Сәйед Путраны (Сәйед Хасанның ұлы) Бакал Раджа етіп таңдады. Бұл шешімге Раджа Сәйед Альвидің кіші жартылай бауыры және Мемлекеттік кеңестің вице-президенті Сәйед Хамза қарсы шықты, себебі Сәйед Путра исламдық мұрагерлік заңдарына (пермиогенітура сол кезде Перлисте қолданылмады) сәйкес таққа тым алыс болды. Алайда, британдық отаршыл билеушілер Сәйед Путраны қолдады.
Жапондықтар басып алған жер
Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Раджа Сайед Алви Перактың Куала-Кангсар қаласына шегінді. Ол 1941 жылғы 28 желтоқсанда Перліске оралды, бірақ ауыр сырқатқа шалдыққандықтан мемлекеттік істерді Сәйед Хамза басқарды. Сәйед Путра сол кезде Куала-Лумпурдағы сот жүйесінде қызмет етіп, Селангор сұлтаны Мұса Ғиатуддин Рият Шаһ оған сол жерде қалуға кеңес берді. 1942 жылғы мамыр айында Сәйед Хамза Раджа Сайед Алвиді Сәйед Путраның Бакал Раджа лауазымынан бас тартуға көндірді, ал оның орнына Сәйед Хамза тағайындалды. Раджа Сайед Алви 1943 жылғы 1 ақпанда Арауда қайтыс болды, ал ертесі күні, жерлеу рәсімінен бұрын, Сәйед Хамза Кедах және Перлістің жапон әскери губернаторының келісімімен Перлістің бесінші ражасы деп жарияланды. Сәйед Путра отбасымен 1942 жылғы 15 мамырға дейін Кланг қаласында тұрды. Ол Арау теміржол станциясының жанындағы шатырда тұрып, Раджа Сайед Алвиден айына 90 доллар көмек алатын, бірақ ол Раджа Сайед Алвидің қайтысымен тоқтатылды. 1945 жылғы 29 наурызда ол әйелі Тенгку Будрияның туған жері – Келантанға кетіп, онда торттар мен түрлі тауарлар сату арқылы күнкөріс жасады.
Британдықтардың оралуы
Лорд Луис Маунтбеттеннің басшылығымен британдық әскери әкімшілік (БМА) Сайед Хамзаны раджа деп мойындаудан бас тартты. 1945 жылдың 18 қыркүйегінде Сайед Хамза тақтан бас тарды. Ол Тайландқа жер аударып, 1958 жылдың 20 ақпанында Арау қаласында қайтыс болды. 1945 жылдың 4 желтоқсанында британдықтар Сайед Путраны Перлістің алтыншы раджасы деп жариялады. Ол Келантаннан Паданг-Бесар арқылы Перліске қайтып келді. Ол 1949 жылдың 12 наурызында орнатылды.
Малай одағының эксперименті
Раджа Сайед Путра Малай одағы туралы келісімге қарсылық білдірді, себебі ол 1930 жылғы британдық Перлис шартын бұзады, ол Раджаға кеңесте үкімет жүргізу құқығын берген еді. Бірақ, оның қысыммен қол қойғаны туралы шағымдары британдықтар тарапынан қабылданбады. Содан кейін, басқа малай билеушілері сияқты, Раджа Сайед Путра да Малай одағы келісімін мойынға алмады.
Янг ди-Пертуан Агонгтың орынбасары болып сайлануы
Раджа Сайед Путра малай билеушілері тарапынан Янг ди Пертуан Агонның орынбасары болып сайланды және 1960 жылдың 14 сәуірінен бастап, сұлтан Хисамуддин Алам Шахтың 1 қыркүйекте қайтыс болуына дейін осы лауазымда қызмет етті.
Янг ди-Пертуан Агонг болып сайлануы
Раджа Сайед Путра тәуелсіз Малайяның үшінші Янг ди Пертуан Агонг болып сайланды және 1960 жылдың 21 қыркүйегінен бастап осы лауазымда қызмет етті. 39 жасы мен 301 күнімен ол ең жас Янг ди Пертуан Агонг болып сайланды. Ол 1961 жылдың 4 қаңтарында Истана Негарада таққа отырды. 1963 жылдың 16 қыркүйегінде Малайя, Британ Борнео, Саравак және Сингапурдан құралған Малайзия Федерациясы жарияланғаннан кейін, ол Малайзияның Янг ди Пертуан Агонг атанды. Ол өкілеттігін 1965 жылдың 20 қыркүйегінде аяқтады. Оның ұлы Туанку Сайед Сиражуддин 12-ші Янг ди Пертуан Агонг болып сайланды және қолдағы Сұлтан Салахуддин Абдул Азиз Шахтың қайтысынан кейін 2001 жылдан 2006 жылға дейін қызмет етті.
Янг ди-Пертуан Агонг рөлі
1963 жылдың қыркүйегінде Малайзия құрылды және Туанку Сайед Путра Малайзияға айналмас бұрын Малайзияның соңғы королі ретінде танылды, өйткені ол жаңа федерациядағы тұңғыш король болды және Сингапур тәуелсіз республика болып жарияланған 1965 жылдың 9 тамызына дейін Сингапурдың қазіргі тарихындағы жалғыз королі еді. Раджа Сайед Путраның Янг ди Пертуан Агонг лауазымындағы мерзімі жаңа құрылған Малайзия мен оның ірі көршісі Индонезия арасындағы қарымталасқа толы кезеңмен белгіленді. Ол қарымталас аяқталуын көру үшін өзінің мерзімі біткен соң Янг ди Пертуан Агонг лауазымында қалуды ұсынды, бірақ сол кездегі премьер-министр Тунку Абдул Рахман бұл ұсынысты қабылдамады. Янг ди Пертуан Агонг ретінде ол патшалық регалияға тиісті құрметпен қарауды бұйырды, себебі ол бұл регалияның оның тікелей ізашары – сұлтан Хисамуддин Алам Шахтың соңғы ауруы мен қайтысына ішінара себеп болғанына сенді.
Кейінгі рөлі
Раджа Сайед Путра малай билеушілерінің ең тәжірибелісі атанды, ол одан жас билеушілерге, әсіресе 1983 және 1993 жылдары сол кездегі премьер-министр Махатхир Мохамадпен болған конституциялық дағдарыс кезінде кеңес берді.
Өлім
2000 жылы 16 сәуірде Куала-Лумпурдағы Ұлттық жүрек институтында жүрек талмасынан қайтыс болды. Ол сол кезде әлемдегі ең ұзақ таққа отырған монарх болатын, бұл құрметті 1989 жылы Лихтенштейн князі Франц-Жозеф II-ден мұра еткен еді. Ол Перлис штатындағы Арау қаласындағы Корольдік мавзолейге жерленді.