1965-1970 жылдардағы Малайзияның Янг ди-Пертуана Агонгы Исмаил Насируддин Шах
Ismail Nasiruddin of Terengganu
Сұлтан Исмаил Насируддин Шах (1907-1979) – Малайзияның 4-ші Янг ди-Пертуан Агонгы (1965-1970), Теренггану сұлтаны. Биографиясы, өмір жолы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Янг ди Пертуан Агонг 1965-1970 жылдары
Yang di Pertuan Agong from 1965 to 1970
Сұлтан Сэр Исмаил Насируддин Шах ибн Әлмархум Сұлтан Хажи Зайнал Абидин III Муазам Шах (Жауи: سلطان سر إسماعيل ناصرالدين شاه ابن المرحوم سلطان حاج زين العابدين ٣ معظم شاه; 27 қаңтар 1907 – 20 қыркүйек 1979) 1945 жылдан 1979 жылы қайтыс болғанға дейін Теренггану сұлтаны және 1965 жылдан 1970 жылға дейін Малайзияның конституциялық монархы, төртінші Янг ди Пертуан Агонг болды.
Sultan Sir Ismail Nasiruddin Shah ibni Almarhum Sultan Haji Zainal Abidin III Mu’azzam Shah (Jawi: سلطان سر إسماعيل ناصرالدين شاه ابن المرحوم سلطان حاج زين العابدين ٣ معظم شاه; 27 January 1907 – 20 September 1979) was Sultan of Terengganu from 1945 until his death in 1979, and the fourth Yang di Pertuan Agong, the constitutional monarch of Malaysia, from 1965 to 1970.
Ерте мансап
Оның туған күні 1906 жылдың 16 наурызы немесе 1907 жылдың 24 қаңтары деп көрсетілген, бірақ екіншісі жиірек қолданылады. Куала-Теренггануда дүниеге келген ол, Сұлтан Зайнал Абидин III ибн Сұлтан Ахмад II-нің (1881–1918 жылдары билік еткен) бесінші, алайда тірі қалған үшінші ұлы болды. Оның анасы – тай мұсылман аясы, 1918 жылы қайтыс болған Цик Маимуна бинти Абдулла. Куала-Теренггану малай мектебінде білім алғаннан кейін, ол Малай колледжінде оқыды. 1929 жылы Теренггану әкімшілік қызметіне қабылданды. 1934 жылы Куала-Теренггануда жер салымының көмекші жинаушысы болып тағайындалды. 1935 жылы ағасы, Сұлтан Сүлейменнің жеке көмекшісі болды және оны 1937 жылдың 12 мамырында король Георг VI-ның тәж кию рәсіміне сүйемелдеді. 1939 жылы Жоғарғы сот пен Апелляциялық соттың тікелей хатшысы болды. Ол сондай-ақ Жер сотының хатшысы лауазымын атқарды. 1940 жылы Теренггану штатының министрлер кабинетіне министр болып тағайындалды, сонымен қатар Тенгку Сри Падука Раджа дәрежесіне ие болды. 1941 жылы бірінші санаттағы судья болып тағайындалды және 1941 жылдың 15 қарашасында Теренггану мемлекеттік хатшысы болып жоғарылатылды.
The date of his birth has been given as either 16 March 1906 or as 24 January 1907, the latter being the one more often used. Born in Kuala Terengganu, he was the fifth, but third surviving, son of Sultan Zainal Abidin III ibni Sultan Ahmad II (reigned 1881–1918). His mother was a Thai Muslim convert, Cik Maimuna binti Abdullah, who died in 1918. Educated at the Kuala Terengganu Malay School, he then went to the Malay College. In 1929, he entered the Terengganu administrative service. In 1934, he was appointed Assistant Collector of Land Revenue in Kuala Terengganu. In 1935, he became aide de camp to his elder half brother Sultan Sulaiman, accompanying him to the coronation of King George VI on 12 May 1937. In 1939, he became Registrar of the High Court and the Court of Appeal. He also served as the Land Court Registrar. In 1940, he was appointed a minister of the Terengganu state cabinet, having been made Tengku Sri Paduka Raja. In 1941, he became First Class Magistrate and was promoted Terengganu State Secretary on 15 November 1941.
Мұрагерлік дау
Теренггану сұлтаны Сүлеймен Бадрул Алам Шаһ 1942 жылғы 25 қыркүйекте қан улануынан қайтыс болды. Сол кезде Малайяны басып алған жапон әскери әкімшілігі оның ұлын Теренгганудың он бесінші сұлтаны деп жариялады, оған Сұлтан Әли Шаһ атағы берілді. 1943 жылғы 18 қазанда премьер-министр фельдмаршал Плейк Пибульсонгграм басқаратын тай үкіметі Теренггану әкімшілігін жапондықтардан қабылдап алды және Сұлтан Әли Шаһты мойындауды жалғастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін британдықтар оралғанда, олар Сұлтан Әли Шаһты мойындаудан бас тартты. Айтуынша, Сұлтан Әли көп қарызға батқан және жапондықтар Малайяны басып алған кезде олармен тым жақын болған. Сұлтан Әлидің сөзіне қарағанда, британдық әскери әкімшілік оны Малайя одағы туралы шартына қол қоюдан бас тартқаны үшін қызметтен шеттетуді қалаған. Британдық әскери әкімшілік Сұлтан Әлидің мінез-құлқына да наразы болды, ол өзінің ресми әйелі Тенгку Сери Нила Утама Пахангтан (Паханг сұлтаны Әбу Бакардың қызы) бас тартқан және бұрынғы әйел сатушыға лайықсыз екінші некеге тұрған деген қаңқулар тарады. 1945 жылғы 5 қарашада он үш мүшеден тұратын Теренггану мемлекеттік кеңесі Сұлтан Әлиді қызметтен босату және Тенгку Исмаилді Теренгганудың он бесінші сұлтаны етіп тағайындау туралы жариялады. Тенгку Исмаил Сұлтан Исмаил Насируддин Шаһ ретінде танылды және 1949 жылғы 6 маусымда Куала-Теренгганудағы Мазия сарайында таққа отырды. Сұлтан Исмаилдың ұрпақтары содан бері Теренггануды басқарып келеді. Сұлтан Әли 1996 жылғы 17 мамырда қайтыс болғанға дейін қызметтен босатылуына наразылық білдіріп келді.
Sultan Sulaiman Badrul Alam Shah of Terengganu died on 25 September 1942 of blood poisoning. The Japanese Military Administration, which occupied Malaya at that time, proclaimed his son as the fifteenth Sultan of Terengganu bearing the title Sultan Ali Shah. On 18 October 1943, the Thai government under prime minister Field Marshal Plaek Pibulsonggram took over the administration of Terengganu from the Japanese and continued to recognise Sultan Ali Shah. When the British returned after the end of World War II, they declined to recognise Sultan Ali Shah. Allegedly, Sultan Ali was too much in debt and had been too close to the Japanese during their occupation. According to Sultan Ali, the British Military Administration wanted him removed for his refusal to sign the Malayan Union treaty. The British Military Administration also disapproved of Sultan Ali's character, where he was said to have repudiated his official consort, Tengku Seri Nila Utama Pahang (the daughter of Sultan Abu Bakar of Pahang) and had contracted an unsuitable second marriage to a former prostitute. On 5 November 1945 the Terengganu State Council of thirteen members announced the dismissal of Sultan Ali and the appointment of Tengku Ismail as the fifteenth Sultan of Terengganu. Tengku Ismail became known as Sultan Ismail Nasiruddin Shah and was installed on 6 June 1949 at Istana Maziah, Kuala Terengganu. Sultan Ismail's descendants have since ruled Terengganu. Sultan Ali continued to dispute his dismissal until his death on 17 May 1996.
Ян ди-Пертуан Агонгтың орынбасары
Сұлтан Исмаил 1960 жылдың 21 қыркүйегінен 1965 жылдың 20 қыркүйегіне дейін Янг ди Пертуан Агонның орынбасары қызметін атқарды.
Sultan Ismail served as Deputy Yang di Pertuan Agong between 21 September 1960 to 20 September 1965.
Ян ди-Пертуан Агонг
Сұлтан Исмаил Малайзияның төртінші Янг ди Пертуан Агонг болып сайланды және 1965 жылдың 21 қыркүйегінен 1970 жылдың 20 қыркүйегіне дейін осы лауазымда қызмет етті. Сұлтан Исмаилдің билігі кезінде Малайзия халықаралық аренада өзінің ықпалын күшейтуді бастады, Малай мемлекеттерінің федерациясы, Сабах және Саравак ретінде берік негіз мен сенімділікке қол жеткізді. АҚШ президенті Линдон Б. Джонсон, Батыс Германия президенті Любке, Сауд Арабиясының королі Фейсал, Иран шахы, Эфиопия императоры Хайле Селасси, Филиппиннің Фердинанд Маркосы, Бірманың генералы Не Вин және Оңтүстік Вьетнамның премьер-министрі Нгуен Цао Кь сияқты әлемдік және Оңтүстік-Шығыс Азияның маңызды көшбасшыларының көптеген сапарлары жасалды. Оның билігінде елдің қауіпсіздігі артып, Индонезиямен болған «Конфронтаси» аяқталды, ал Филиппин Сабахқа талап қоюдан кейін Малайзиямен қалыпты қарым-қатынас орнатуға тырысты. Денсаулығына байланысты 1969 жылы Ян ди Пертуан Агонг лауазымынан кеткісі келді, бірақ премьер-министр Тунку Абдул Рахман оны бұған көндірді, себебі келесі Ян ди Пертуан Агонг Тунку Абдул Рахманның туысы (Кедахтың Тунку Абдул Халим) болды және Тунку сол кезде оның лауазымында қалуы дұрыс емес деп ойлады. Өзінің және Сұлтан Исмаилдің Янг Ди Пертуан Агонг ретіндегі өкілеттігі аяқталған кездегі қоштасу сөзінде Тунку Абдул Рахман бұл оқиғаның «Малайзия тарихының бірінші тарауының аяқталуын» білдіретінін мәлімдеді. Сұлтан Исмаил Ян ди Пертуан Агонг ретінде билік жүргізген кезде 13 мамыр оқиғасы Куала-Лумпурда нәсілдік тәртіпсіздіктерге және парламенттің жұмысын тоқтатуға себеп болды. Бұл өкінішті оқиғаға қарамастан, Тунку Абдул Рахман Сұлтан Исмаилдің билігін «өте маңызды және сәнді» деп сипаттады. Сұлтан Исмаил 1970 жылдың 31 тамызында Малайзияның ұлттық философиясының жарияланымдарының бірі – «Рукун Негара» жобасын іске қосты.
Sultan Ismail was elected the fourth Yang di Pertuan Agong of Malaysia and served in that office from 21 September 1965 until 20 September 1970. Sultan Ismail's reign was at a time when Malaysia began to be active in making its presence felt in the international arena, having secured a more solid foundation and confidence as a Federation of Malay States, Sabah and Sarawak. There were many visits by important world and South East Asian leaders, including US President Lyndon B Johnson, West German President Lubke, King Faisal of Saudi Arabia, Shah of Iran, Emperor Haile Selassie of Ethiopia, Ferdinand Marcos of the Philippines, General Ne Win of Burma and Prime Minister Nguyen Cao Ky of South Vietnam. The security of the country was more secure during his reign as the Konfrontasi with Indonesia ended and the Philippines sought normal relations (after its claim of Sabah) with Malaysia. Due to health reasons he wanted to resign as Yang di Pertuan Agong in 1969, but was persuaded by Prime Minister Tunku Abdul Rahman not to do so as the next Yang di Pertuan Agong would be Tunku Abdul Rahman's nephew (Tuanku Abdul Halim of Kedah) and the Tunku felt it was not right for him to continue in office during that time. In his farewell speech at the end of his and Sultan Ismail's term as Yang Di Pertuan Agong, Tunku Abdul Rahman declared that the event signified "the end of the first chapter of Malaysia's history". Sultan Ismail was reigning as Yang di Pertuan Agong when the May 13 incident sparked racial riots in Kuala Lumpur and parliament was suspended. Despite this unfortunate event Tunku Abdul Rahman described Sultan Ismail's reign as "a most eventful and glorious one". Sultan Ismail launched the Rukun Negara, the Malaysian declaration of national philosophy on 31 August 1970.
Өлім және жерлеу
Сұлтан Исмаил 1979 жылдың 20 қыркүйегінде Куала-Теренгганудағы Муким Бату Буроктағы Паданг Сери Негарадағы Истана Бадарияда екі жүрек ұстамасынан кейін қайтыс болды және бір күннен соң Куала-Теренгганудағы Корольдік мавзолейдегі Абидин мешітінде жерленді. Оның орнын үлкен ұлы Махмуд әл-Мұқтафи Билла шаһ иеленді. Ол 1970 жылдың 20 қыркүйегінде Пертуан Агонг лауазымынан кеткеннен тура тоғыз жыл өткен соң қайтыс болды.
Sultan Ismail died at Istana Badariah, Padang Seri Negara, Mukim Batu Burok, Kuala Terengganu on 20 September 1979 after suffering from two heart attacks and was buried a day later at the Abidin Mosque, Royal Mausoleum, Kuala Terengganu. He was succeeded by Sultan Mahmud Al Muktafi Billah Shah, his eldest son. He died exactly nine years later after his tenure as Yang di Pertuan Agong ended on 20th September 1970.