Кіріспе

20 ғасырдағы Бурунди патшасы Мумбатуза IV Бангириченге (6 мамыр 1912 – 26 наурыз 1977) – Бурундидің (немесе мвами) 1915-1966 жылдар аралығында билік еткен соңғы патшасы. Ол әкесі Мутага IV Мбикюидің (1908-1915 жылдары билеген) қайтысынан кейін таққа отырды. Бурунди Германияның отаршылдық үкімі астында туған, Мумбатузаның билігі көбінесе Бельгияның отаршылдық үкімімен (1916-1962 жылдар) бірге келді. Бельгиялықтар Руанда мен Бурунди монархтарын тікелей емес басқару саясаты бойынша сақтап қалды.

Ерте өмір және регенттік

IV Мабабутса шамамен 1912 жылы Руанда-Урундидегі Буензи руының Ньябийоги ауылында Бангириценге ханзадасы ретінде дүниеге келді. Ол Муами (патша) Мутага IV пен Нгензахайоның екі ұлының бірі еді. Бурунди патшалары сияқты, ол да Ганва тайпасынан шыққан. Әкесі отбасылық жанжал кезінде қайтыс болғаннан кейін, ол 1915 жылдың 16 желтоқсанында, әлі нәресте кезінде патша атанды, таққа отырып Mwambutsa деген ат алды. Оның жасы кішкентай болғандықтан, регенттік жарияланды. Король анасы Ририкумутима сияқты бірнеше отбасы мүшелері регенттік қызметін атқарды. Оның таққа отырғызылуы кезінде Бурунди Германияның Шығыс Африкасының бір бөлігі болды, бірақ 1916 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысының Шығыс Африка кампаниясы барысында Бельгия басып алды. 1925 жылы Бельгияның мақұлдауымен толық регенттік кеңес құрылды. Мвамутса 13 жасқа дейін дәстүрлі бурунди білімін алды. 1925 жылы бельгиялықтар Мурамвияда бастауыш мектеп ашты, ол онда оқыды. Екі жылдан кейін Букейде Рим-католик миссиясы құрылды, ханзаданың білімін жетілдіру және оны католик дініне өткізу мақсатында. Мвамутса мектепте ерекше көзге түспеді және ешқашан дінін өзгерткен жоқ.

Колониялық билік

Мабабутса 1929 жылғы 28 тамызда, регенттік кеңес оның таққа отыруға жетілгендігін жариялағанда, толық құқылы билеуші болды. 1930 жылғы 24 желтоқсанда ол Абасин руынан шыққан тутси Тэреза Каньонгаға үйленді. Ол оны католик болғандықтан әйел етіп алды. Мабабутса 1960 жылғы 8 ақпанда "Мен ешқандай саяси партияға жатпаймын, ешкімге де, ешқандай партияға да менің қолдауымды монополиялауға немесе менің атымнан барунди халқының мүддесін қорғайтын кез келген басқа партияны қаралауға рұқсат бермеймін" деп айтып, партиялық саясаттан адастануын күшейтті. 1962 жылғы маусымда, Урунди тәуелсіздік алғанға дейін, ол елдің ауылдарын аралап, тұрғындарға қажырлы еңбек етуге және заң мен тәртіпті сақтауға шақырды.

Тәуелсіздік алғаннан кейінгі билік пен жер аударылу

Урунди 1962 жылдың 1 шілдесінде Бурунди Корольдігі ретінде тәуелсіздік алды. Мумбутса Бужумбурадағы салтанатты шараларға қатысып, Бурунди Ұлттық Армиясының (Armée Nationale Burundaise) әскерлерін тексерді. Ол сөз сөйлеп, бурундиліктер мен шетелдік мамандарды "осы Бурундиді бейбіт, еңбекқор, гүлденген және толық бақытты ел ету үшін бірлесіп жұмыс істеуге" шақырды. 15 желтоқсанда Мумбутса Папа Пий IX орденінің мүшесі аталды. Келесі күні ол Ватикан қаласында Иоанн XXIII Папамен кездесті. Бурунди тәуелсіздік алғаннан кейін, Мумбутса IV Бурунди мемлекет басшысы болып, кең ауқымды саяси билікке ие болды. Руандада 1959-1962 жылдар аралығында монархия құлатылған еді. Ол хуту және тутси тайпалары арасындағы этникалық шиеленісті теңгерлеуге тырысып, әр тайпадан премьер-министрлерді кезекпен тағайындады. 1965 жылдың қазан айында хуту офицерлері монархияға қарсы төңкеріс жасауға әрекеттенді. Билікті басып алмаса да, Мумбутса Конго Республикасына қашып, кейін Швейцарияға көшті. 1966 жылдың наурыз айында ол өзінің жалғыз тірі қалған ұлы Чарльз Ндизезеге елдегі өкілеттіктерін жүзеге асыруды тапсырды. Әлі де шет елде болған Мумбутса екінші төңкеріспен ресми түрде тақтан түсіріліп, 1966 жылдың 8 шілдесінде ұлын Нтаре V ретінде билікке әкелді. Монархия үшінші төңкеріспен 1966 жылдың қараша айында толығымен жойылды, ал оның жетекшісі Мишель Микомберо президент және диктатор болып билікке келді. Мумбутса өмірінің соңына дейін Швейцарияда тұрып, 1977 жылы қайтыс болды.

Жерлеу

Мвамбутсаның денесі 2012 жылы Швейцариядағы жерлеу орнынан эксгумацияланып, Бурундиге мемлекеттік жерлеу рәсімі үшін қайтару мақсатында әкелінді. Бірақ, сот арқылы күрескеннен кейін, 2016 жылы оның денесі отбасының тілегі бойынша Швейцарияда қайта жерленді.