Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мұсылман теологы (853–944)
Muslim theologian (853–944)
Әбу Мансур әл-Матуриди (Абу Мансур Мухаммад ибн Мухаммад ибн Махмуд әл-Матуриди әл-Самарқанди әл-Ханафи) – Орталық Азиядағы ислам теологиясының басым сүнни мектебіне айналды. Шәфиғи мазхабының ғалымы әл-Ашариден өзгеше, әл-Матуриди Абд-Ханфа ән-Нуман негізін салған және Балх пен Трансоксиананың Ханафи теологтары жеткізген сенім жүйесіне (ақида) сүйенді.
Abu Mansur al Maturidiefn|Full name Abū Manṣūr Muḥammad ibn Muḥammad ibn Maḥmūd al Māturīdī al Samarqandī al Ḥanafī(أَبُو مَنْصُور مُحَمَّد بْن مُحَمَّد بْن مَحْمُود ٱلْمَاتُرِيدِيّ ٱلسَّمَرْقَنْدِيّ ٱلْحَنَفِيّ); which became the dominant Sunni school of Islamic theology in Central Asia, In contrast al Ashʿarī, who was a Shāfiʿī jurist, al Māturīdī adhered to the eponymous school of jurisprudence founded by Abū Ḥanīfa al Nuʿmān, and to his creed (ʿaqīdah) as transmitted and elaborated by the Ḥanafī Muslim theologians of Balkh and Transoxania.
Жұмыс
Матуриди өскен кезде Мутазили, Кармати және Шиа сияқты кейбір секталарға қарсы күрес күшейді. Матуриди, тағы екі көрнекті ғалыммен бірге, ислам дінінің негіздері туралы еңбектер жазды. Олардың екеуі – Ирактағы Әбу әл-Хасан әл-Аш’ари және Мысырдағы Ахмад ибн Мұхаммед әл-Тахави еді. Әл-Аш’ари Матуриди сияқты сүнни болғанымен, Әбу Ханифа мектебінен шалғайырақ теологиялық жүйені құрды. Гимарет Әл-Аш’аридің Құдайдың адамның күшін (қудра), еркін және амалдарын жасайтынын айтқанын дәлелдеді. Хайеге сәйкес, бұл фаталистік теология мектебіне жол ашты, ал кейіннен әл-Газали оны жүйелендірді. Алайда, «Британника энциклопедиясы» Әл-Аш’аридің ерік бостандығы мен тағдырдың үйлесімділігін түсіндіру үшін «Касб» доктринасын ұстанғанын көрсетеді. Матуриди Әбу Ханифаның жолын жалғастырып, «адамның іс-әрекеттерінің жаратылушысы – Құдай, бірақ адамның әрекет ету қабілеті мен еркі бар» деген пікірді ұсынды. Матуриди мен Әл-Аш’ари Алланың сипаттары және басқа да екінші дәрежелі мәселелерде де пікір келіспеді. Кейіннен Ұлы Сельджук және Осман империялары сияқты түркі мемлекеттерінің ықпалымен Ханафи-Матуриди мектебі Ханафи заң мектебінің кең таралған Пакистан, Ауғанстан, Орталық Азия, Оңтүстік Азия, Балқан, Ресей, Қытай, Кавказ және Түркия сияқты аймақтарда кеңінен тарады. Матуриди дуализм (Санавия) және ежелгі парсы діндері туралы терең білімге ие болды. Оның «Китаб әл-Таухид» еңбегі ирандық манихейлік (Мания), брахмандар тобы (Барахима) және Ибн әл-Рауанди, Әбу Иса әл-Уаррак және Мұхаммед ибн Шабиб сияқты даулы тұлғалар туралы мол мәліметтерінің арқасында қазіргі зерттеушілер үшін маңызды дереккөз болып табылады.
When Maturidi was growing up there was an emerging reaction against some sects, notably Mu'tazilis, Qarmati, and Shi'a. Maturidi, with other two preeminent scholars, wrote especially on the creed of Islam, the other two being Abu al Hasan al Ash'ari in Iraq, and Ahmad ibn Muhammad al Tahawi in Egypt. While Al Ash'ari were Sunni together with Maturidi, he constructed his own theology diverging slightly from Abu Hanifa's school. Gimaret argued that Al Ash'ari enunciated that God creates the individual's power (qudra), will, and the actual act, which according to Hye, gives way to a fatalist school of theology, which was later put in a consolidated form by Al Ghazali. According to Encyclopædia Britannica however, Al Ashari held the doctrine of Kasb as an explanation for how free will and predestination can be reconciled. Maturidi, followed in Abu Hanifa's footsteps, and presented the "notion that God was the creator of man's acts, although man possessed his own capacity and will to act". Maturidi and Al Ash'ari also separated from each other in the issue of the attributes of God, as well as some other minor issues. Later, with the impact of Turkic society states such as Great Seljuq Empire and Ottoman Empire, Hanafi Maturidi school spread to greater areas where the Hanafi school of law is prevalent, such as Pakistan, Afghanistan, Central Asia, South Asia, Balkan, Russia, China, Caucasus and Turkey. Maturidi had immense knowledge of dualist beliefs (Sanawiyya) and of other old Persian religions. His Kitāb al Tawḥīd in this way has become a primary source for modern researchers with its rich materials about Iranian Manicheanism (Mâniyya), a group of Brahmans (Barähima), and some controversial personalities such as Ibn al Rawandi, Abu Isa al Warraq, and Muhammad b. Shabib.
Мұра және құрмет
Орта ғасырларда "Матуриди есімін жоққа шығару және Аш'ариді Трансоксианадан басқа барлық адасқандарға қарсы исламның қорғаушысы ретінде көрсету бейілі" болғанымен, Матуридизм біртіндеп "Аш'аризммен қатар екінші ортодоксальды сүнни теологиялық мектеп ретінде кеңінен танылды". Самарқандағы Жакәрдиза зиратындағы Матуриди қабірінің сақталған XV ғасырлық естеліктерінен теологтың қабіріне "орта ғасырлар бойы ұзақ жылдар бойы барып, құрмет көрсеткен" екені анық көрінеді. Бұл теологқа деген құрмет Матуридидің даналығы мен рухани қабілеттерін егжей-тегжейлі баяндаған кейінгі ғалымдар сақтаған дәстүрлерден туындаған сияқты. Мысалы, Әбу Мүін әл-Насафи (1114 ж. қайтыс болған) Матуридидің рухани сыйлары "шексіз көп" болғандығын айтқан. Осылайша, "ортодоксальды сүннизм" Матуриди және Аш'ари теологиялық дәстүрлерін ұстанатындарды білдіреді, ал салафизм мен уахабизмді осы екі ірі мектептің жақтаушылары көбінесе бағыттан бұрған, азшылық теологиялық ағымдар деп қарастырады.
Although there was in the medieval period "a tendency to suppress Maturidi's name and to put Ashʿarī forward as the champion of Islam against all heretics," except in Transoxiana, Maturidism gradually "came to be widely recognised as the second orthodox Sunni theological school besides" Ashʿarīsm. It is evident from the surviving fifteenth century accounts of Maturidi's tomb in the cemetery of Jākardīza in Samarkand that the theologian's tomb was "visited and held in honor for a long time" throughout the medieval period. This veneration of the theologian seems to have arisen out of traditions preserved by several later scholars which detailed Maturidi's wisdom and spiritual abilities. For example, Abul Muīn al Nasafī (d. 1114) stated that Maturidi's spiritual gifts were "immeasurably plentiful" As such, it is often said that mainstream "orthodox Sunnism" constitutes the followers of the theological traditions of Maturidi and Ashʿarī, while Salafism and Wahhabism have often been interpreted by the proponents of the two major schools to be minority splinter theological traditions opposed to the mainstream.