Кіріспе

Сүтқоректілер түрі

Шырша қояны (Sylvilagus bachmani), немесе батыс шырша қояны, немесе калифорниялық шырша қояны – Солтүстік Американың батыс жағалау аймақтарында, Орегон штатындағы Колумбия өзенінен Бажа Калифорния түбегінің оңтүстік ұшына дейін таралған мақтақұйрықты қоянның бір түрі. Оның ареалы шығысқа қарай Сьерра-Невада және Каскад тауларының шығыс беткейлеріне дейін жетеді.

Сипаттама және таксономия

Қылқан қоян – қысқа аяқтары мен қысқа құйрығы бар кішкентай қоян. Оның қабырғалары мен арқасы қою сұр, ал құрсағы мен құйрығының астыңғы жағы ақшыл сұр түсті. Мұрттары көбінесе қара, бірақ кейбіреулерінің ұштары ақ болады. Ересек қояндардың ұзындығы әртүрлі болуы мүмкін, ал салмағы – Орегон штатында – ubericolor, Калифорнияда – cinerascens, mariposae, riparius, tehamae және trowbridgii, ал Баха-Калифорнияда – cerrosensis, exiguus, howelli, peninsularis және rosaphagus түрлері кездеседі. Bachmani, macrorhinus және virgulti түрлерінің географиялық шектеулері аз. Ұсынылған түр-тұқымдардың ішінде қазіргі таңда тек келесілері ғана мойындалған, ал қалғандары синонимдер: S. b. ubericolor, S. b. cinerascens, S. b. bachmani, S. b. exiguus, S. b. howelli, S. b. cerrosensis. Қылқан қояндар көбінесе шапарраль өсімдіктерінде тіршілік етеді, бірақ емен және қылқан жапырақты ормандарда да кездеседі. Сан-Франциско шығанағындағы қояндардың қызметі көбінесе бұталардың жиегінде шоғырланған, ал шөпті алаңдарды аз пайдаланады. Олар даланың ішкі бұталарын пайдаланады, бұл шапарральға қарағанда олар үшін жақсы орта болуы мүмкін. Орегон штатындағы қылқан қояндарға жасалған зерттеулер олардың мекендейтін бұталы аймақтардан сирек шығатынын көрсетті. Құрғақ маусымда бұталар жиірек пайдаланылса, ылғалды маусымда бір жылдық өсімдіктердің өсуіне байланысты шөптер пайдаланылуы мүмкін. Мекендеу ортасын пайдалану да көбею маусымымен байланысты болуы мүмкін.

Тарату

Бұл қоян тек Тынық мұхитының жағалауында ғана таралған, солтүстікте Колумбия өзенінен бастап оңтүстікте Мексиканың Баха Калифорниясының төменгі жағына дейін. Ол Сьерра-Невада және Каскад тауларының шығысында кездеспейді.

Жыртқыш аңдар және тіршілік ету әдістері

Оның жыртқыштары — пума, койот, түлкі, қарақұйрық, қарақұйрық мысық, түрлі жыртқыш құстар мен жыландар. Оның тірі қалу стратегияларына бұталы жерлерде қозғалмай қалу және ашық кеңістікте зигзаг тәрізді жүгіру кіреді. Сонымен қатар, ол жыртқыштардан және басқа да қауіптерден қашу үшін төменгі бұтақтарға көтеріледі. Бұрын Сан-Хоакин және Станислаус өзендері бойында көптеп кездесетін бұл түр, қазір Касвелл мемориалдық мемлекеттік саябағында бірнеше жүз ғана қалды және Калифорния штатының Сан-Хоакин аңғарындағы Сан-Хоакин өзені ұлттық жануарлар қорығына қайта орналастырылуда. Бұл популяцияның саны өзен жағалауындағы мекендеу ортасының жойылғандығынан теріс әсер көрді. Сан-Хосе бұталы қоянының тағы бір түрі аса қауіпті түрлердің қатарына жатқызылған.

Миксоматоз

Жайықтық қояндар миксома вирусының табиғи тасымалдаушылары болып табылады, бұл вирус Leporipoxvirus туысына жататын бір түрлі қызылша вирусы. Бұл вирус жайықтық қояндарда жеңіл ауруды ғана тудырады, бірақ еуропалық (үй қояндары) қояндарда миксоматоз деп аталатын ауыр және көбінесе өлімге алып келетін ауруды қоздырады. Ауру көбінесе бір қояннан екіншісіне қан сорғыш жәндіктер арқылы таралады.

Кіші түрлер

Қазық қоянның үш географиялық тұқымы мынадай деп саналады.

Сильвилагус бачмани техамае

Бұл Sylvilagus bachmani түрінің кіші түрі Рог өзенінің аңғарынан, Орегон штатының Джексон округінен басталып, Солтүстік Калифорния арқылы, ішкі жағалау қатарлары бойымен, оңтүстік Лейк округіне дейін және Сьерра-Невада тауларымен Пласер округіне дейін таралған. Жағалау бұталарында тіршілік ететін қояндардың тобы жаңа Дос Риос ранчо мемлекеттік саябағында жаңадан қалпына келтірілген ортаға қоныс аударды.