Кіріспе
Ұзын құйрықты ұсақ кеміргіш жануар
the animal
A mouse (: mice) is a small rodent. Characteristically, mice are known to have a pointed snout, small rounded ears, a body length scaly tail, and a high breeding rate. The best known mouse species is the common house mouse (Mus musculus). Mice are also popular as pets. In some places, certain kinds of field mice are locally common. They are known to invade homes for food and shelter. Mice are typically distinguished from rats by their size. Generally, when a muroid rodent is discovered, its common name includes the term mouse if it is smaller, or rat if it is larger. The common terms rat and mouse are not taxonomically specific. Typical mice are classified in the genus Mus, but the term mouse is not confined to members of Mus and can also apply to species from other genera such as the deer mouse (Peromyscus). Domestic mice sold as pets often differ substantially in size from the common house mouse. This is attributable to breeding and different conditions in the wild. The best known strain of mouse is the white lab mouse. It has more uniform traits that are appropriate to its use in research. Cats, wild dogs, foxes, birds of prey, snakes and certain kinds of arthropods have been known to prey upon mice. Despite this, mice populations remain plentiful. Due to its remarkable adaptability to almost any environment, the mouse is one of the most successful mammalian genera living on Earth today. In certain contexts, mice can be considered vermin. Vermin are a major source of crop damage, as they are known to cause structural damage and spread disease. Mice spread disease through their feces and are often carriers of parasites. In North America, breathing dust that has come in contact with mouse excrement has been linked to hantavirus, which may lead to hantavirus pulmonary syndrome (HPS). Primarily nocturnal animals, mice compensate for their poor eyesight with a keen sense of hearing. They depend on their sense of smell to locate food and avoid predators. In the wild, mice are known to build intricate burrows. These burrows have long entrances and are equipped with escape tunnels. In at least one species, the architectural design of a burrow is a genetic trait.
Жануар
the animal
A mouse (: mice) is a small rodent. Characteristically, mice are known to have a pointed snout, small rounded ears, a body length scaly tail, and a high breeding rate. The best known mouse species is the common house mouse (Mus musculus). Mice are also popular as pets. In some places, certain kinds of field mice are locally common. They are known to invade homes for food and shelter. Mice are typically distinguished from rats by their size. Generally, when a muroid rodent is discovered, its common name includes the term mouse if it is smaller, or rat if it is larger. The common terms rat and mouse are not taxonomically specific. Typical mice are classified in the genus Mus, but the term mouse is not confined to members of Mus and can also apply to species from other genera such as the deer mouse (Peromyscus). Domestic mice sold as pets often differ substantially in size from the common house mouse. This is attributable to breeding and different conditions in the wild. The best known strain of mouse is the white lab mouse. It has more uniform traits that are appropriate to its use in research. Cats, wild dogs, foxes, birds of prey, snakes and certain kinds of arthropods have been known to prey upon mice. Despite this, mice populations remain plentiful. Due to its remarkable adaptability to almost any environment, the mouse is one of the most successful mammalian genera living on Earth today. In certain contexts, mice can be considered vermin. Vermin are a major source of crop damage, as they are known to cause structural damage and spread disease. Mice spread disease through their feces and are often carriers of parasites. In North America, breathing dust that has come in contact with mouse excrement has been linked to hantavirus, which may lead to hantavirus pulmonary syndrome (HPS). Primarily nocturnal animals, mice compensate for their poor eyesight with a keen sense of hearing. They depend on their sense of smell to locate food and avoid predators. In the wild, mice are known to build intricate burrows. These burrows have long entrances and are equipped with escape tunnels. In at least one species, the architectural design of a burrow is a genetic trait.
Тышқан (тышқандар) – ұсақ кеміргіш. Тышқандардың ерекшелігі – сүйкімді мұрыны, кішкентай дөңгелек құлақтары, денесінің ұзындығымен шамалас қабықты құйрығы және жоғары өнімділікке ие болуы. Ең танымал тышқан түрі – үй тышқаны (Mus musculus). Тышқандар үй жануарлары ретінде де танымал. Кейбір аймақтарда далалық тышқанның белгілі бір түрлері жергілікті жерде көптеп кездеседі. Олар тамақ және баспана іздеп үйлерге кіріп алады. Тышқандарды әдетте олардың мөлшері арқылы егеуқырлардан (раттардан) ажыратады. Әдетте, мироидты кеміргіштің табылғанда, оның жалпы атауы кішкентай болса "тышқан", ал үлкен болса "егеуқыр" терминін қамтиды. "Егеуқыр" және "тышқан" деген жалпы терминдер таксономиялық тұрғыдан нақты емес. Типикалық тышқандар Mus туысына жатады, бірақ "тышқан" термині тек Mus туысының мүшелерімен ғана шектелмейді, сонымен қатар бұғы тышқаны (Peromyscus) сияқты басқа туыстарға да қолданылуы мүмкін. Үй жануарлары ретінде сатылатын үй тышқандары көбінесе үй тышқанынан айтарлықтай өзгешеленеді. Бұл олардың өсірілуіне және жабайы табиғаттағы жағдайларға байланысты. Ең танымал тышқан штаммы – ақ зертханалық тышқан. Ол зерттеулерге қажетті біркелкі қасиеттерге ие. Мысықтар, жабайы иттілер, түлкілер, жыртқыш құстар, жыландар және кейбір буынтық аяқтылар тышқандарды жемтіретін жануарлар болып табылады. Осыған қарамастан, тышқандардың саны көптеп сақталады. Кез келген ортаға бейімделу қабілетінің арқасында тышқан – бүгінгі күні жер бетінде өмір сүретін ең табысты сүтқоректілердің бірі. Кейбір жағдайларда тышқандар зиянкестер деп есептелуі мүмкін. Зиянкестер егінге зиян келтірудің басты себебі болып табылады, өйткені олар құрылымдық зақымдар келтіріп, ауруды таратуға қабілді. Тышқандар нәжістері арқылы ауру таратады және көбінесе паразиттерді тасымалдайды. Солтүстік Америкада тышқан нәжісімен байланысқан шаң-тозаң хантавирусқа әкелуі мүмкін, бұл хантавирус өкпе синдромына (ХПС) соқтыруы мүмкін. Негізінен түнгі жануарлар болатын тышқандар нашар көру қабілетін жақсы есту сезімімен толықтырады. Олар тамақ табу және жыртқыштардан қашу үшін иіс сезу қабілетіне сенеді. Жабайы табиғатта тышқандар күрделі қуыстар салады. Бұл қуыстардың кіреберісі ұзын, ал қашу үшін туннельдермен жабдықталған. Кем дегенде бір түрде қуыстың архитектуралық дизайны генетикалық қасиет болып табылады.
the animal
A mouse (: mice) is a small rodent. Characteristically, mice are known to have a pointed snout, small rounded ears, a body length scaly tail, and a high breeding rate. The best known mouse species is the common house mouse (Mus musculus). Mice are also popular as pets. In some places, certain kinds of field mice are locally common. They are known to invade homes for food and shelter. Mice are typically distinguished from rats by their size. Generally, when a muroid rodent is discovered, its common name includes the term mouse if it is smaller, or rat if it is larger. The common terms rat and mouse are not taxonomically specific. Typical mice are classified in the genus Mus, but the term mouse is not confined to members of Mus and can also apply to species from other genera such as the deer mouse (Peromyscus). Domestic mice sold as pets often differ substantially in size from the common house mouse. This is attributable to breeding and different conditions in the wild. The best known strain of mouse is the white lab mouse. It has more uniform traits that are appropriate to its use in research. Cats, wild dogs, foxes, birds of prey, snakes and certain kinds of arthropods have been known to prey upon mice. Despite this, mice populations remain plentiful. Due to its remarkable adaptability to almost any environment, the mouse is one of the most successful mammalian genera living on Earth today. In certain contexts, mice can be considered vermin. Vermin are a major source of crop damage, as they are known to cause structural damage and spread disease. Mice spread disease through their feces and are often carriers of parasites. In North America, breathing dust that has come in contact with mouse excrement has been linked to hantavirus, which may lead to hantavirus pulmonary syndrome (HPS). Primarily nocturnal animals, mice compensate for their poor eyesight with a keen sense of hearing. They depend on their sense of smell to locate food and avoid predators. In the wild, mice are known to build intricate burrows. These burrows have long entrances and are equipped with escape tunnels. In at least one species, the architectural design of a burrow is a genetic trait.
Сезімдер
Макс Планк нейробиология институтының зерттеушілері тышқандардың бет-әлпетінде әртүрлі эмоциялар бар екенін анықтады. Олар машиналық көруді пайдаланып, адамдарға таныс қуаныш, жирену, ден қоймау, ауырсыну және қорқыныш сияқты сезімдерді байқады.
Диета
Табиғатта тышқандар негізінен шөпқоректілер, өсімдіктерден кез келген жемістер мен дәнді жейді. Дегенмен, тышқандар қалалық жағдайға оңай бейімделіп, кез келген тағам қалдықтарын жеуімен белгілі. Егер тұтқынға алынса, тышқандарға көбінесе коммерциялық гранулалы тышқан азығы беріледі. Бұл азықтардың құрамында барлық қажетті заттар бар, бірақ оларға әлі де түрлі көкөністер қажет. Көптеген адамдардың ойынша, тышқандар ірімшік жеуге аса құштар, бірақ шындығында, тышқандар басқа тағам болмаған жағдайда ғана ірімшік жейді.
Тәжірибелік жануарлар ретінде
Тышқандар – биология және психология салаларындағы зертханалық зерттеулерде жиі қолданылатын тәжірибелік жануарлар, себебі олар сүтқоректілер және адамдармен жоғары деңгейде гомология бөліседі. Олар ең көп таралған сүтқоректі модельді организм, тіпті егеуқұйрықтан да жиі қолданылады. Тышқан геномы секвенцияланған, және тышқанның барлық гендерінің адамда гомологтары бар. Тышқанның шамамен 2,7 миллиард негіз жұбы және 20 жұп хромосомасы бар. Оларды адамдарға қатысты заңсыз болып табылатын тәсілдермен манипуляциялауға болады, бірақ жануарлар құқығын қорғайтын белсенділер көбінесе қарсылық білдіреді. Нокаут тышқан – гендік нокаут арқылы бір немесе бірнеше генінің жұмыссыз етілген генетикалық түрлендірілген тышқан. Эксперименттік тышқан модельдеріне колоректальды және ішек қатерлі ісігінің тышқан модельдері, Даун синдромының тышқан модельдері және сүт безі қатерлі ісігінің метастаздалуының тышқан модельдері кіреді. Тышқандарды жиі таңдау себептері – олардың кішкентай және арзан болуы, әртүрлі тамақтанылуы, күтіміне оңай келуі және жылдам көбейе алуы. Салыстырмалы түрде қысқа мерзім ішінде тышқанның бірнеше ұрпағын бақылауға болады. Тышқандар, егер туғаннан бастап өсіріліп, жеткілікті адаммен байланыста болса, әдетте өте жайлы мінезді болады. Дегенмен, кейбір штамдарының өте жағдайға бейім екені белгілі.
Үй жануарлары ретінде
Көптеген адамдар тышқанды үй жануарлары ретінде сатып алады. Олар ойнақы, мейірімді болуы мүмкін және қолға алуға үйренуі мүмкін. Мысықтар сияқты, тышқандарды да қадағалаусыз сыртта қалдыруға болмайды, себебі олардың көптеген табиғи жауы бар, оның ішінде (бірақ оған шектелмейді) құстар, жыландар, кесірткелер, мысықтар және иттер. Еркек тышқандардың иісі әдетте аналықтарына қарағанда күштірек болады. Дегенмен, тышқандар таза болуға ұмтылады және үй жануарлары ретінде оларды жуудың қажеті жоқ. Жақсы күтім көрсе, тышқандар өте жақсы үй жануарлары болуы мүмкін. Тышқандарды күтіп-бағуға арналған кейбір танымал құралдар:
Қоспа – Әдетте хомяк немесе гербилге арналған қоспа, бірақ қазір арнайы тышқандарға арналған қоспалар да қолжетімді. Көбісінде қауіпсіз есік болуы керек.
Тамақ – Арнайы гранулалы және тұқымдық тамақ бар. Тышқандар көбінесе барлық кеміргіштерге арналған тамақты жей алады (мысықтар, тышқандар, хомяктар, гербилдер және т.б.).
Төсек – Әдетте қатты ағаштан жасалған, мысалы, күлгі, кейде боялмаған қағаздың ұсақталған түрінен немесе қайта өңделген таза ағаштан жасалады. Жүгері қабығын төсек ретінде пайдаланудан аулақ болу керек, себебі ол Aspergillus саңырауқұлағының өсуіне жағдай жасайды және ылғалданғаннан кейін көбейіп, олардың аяқтарына зиян келтіруі мүмкін.
Cage – Usually a hamster or gerbil cage, but a variety of special mouse cages are now available. Most should have a secure door. Food – Special pelleted and seed based food is available. Mice can generally eat most rodent food (for rats, mice, hamsters, gerbils, etc.) Bedding – Usually made of hardwood pulp, such as aspen, sometimes from shredded, uninked paper or recycled virgin wood pulp. Using corn husk bedding is avoided because it promotes Aspergillus fungus, and can grow mold once it gets wet, which is rough on their feet.
Мал азығы ретінде
Тышқандар көптеген кішкентай ет жейтін жануарлардың негізгі тағамы болып табылады. Әртүрлі елдерде тышқандарды жыландар, кесірткелер, бақалар, тарантулдар және жыртқыш құстар сияқты үй жануарларына жем ретінде пайдаланады, сондай-ақ көптеген зоомагазиндер осы мақсатта тышқандарды сатады. Мұндай тышқандар әртүрлі өлшемде және әртүрлі мөлшерде түкпен сатылады. Түктері жоқ тышқандарды жануарлар жеуге оңайрақ, бірақ түктері бар тышқандар жануарларға берілетін тағам ретінде көбірек сенімді болуы мүмкін.
Тамақ ретінде
Адамдар тышқанды ежелден-ақ жеген. Викториялық Британияда қуырылған тышқандар әлі де балаларға төсекке сиіп алудың халықтық емдік жолы ретінде берілді; ал Джаред Даймонд Англияда Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде азық-түлік рационированиесінде диеталық қосымша ретінде қолданылған қаймақпен жасалған тышқандар туралы хабарлайды. Тышқан – шығыс Замбия мен солтүстік Малавиде деликатес саналады, ол маусымдық белок көзі болып табылады. Дала тышқаны Вьетнамда және көрші елдерде танымал тағам. Дегенмен, көптеген елдерде тышқан енді тағам ретінде қолданылмайды. Ежелгі Египетте тағайындалған емдердің ішінде тышқан да ем ретінде пайдаланылған. Ежелгі Египетте нәрестелер ауырғанда, аналары оларды емдеу үшін тышқан жеген. Анасының тышқан жеуі науқас баланы емдеуге көмектеседі деп сенген.