Жапон ақыны Ихара Сайкаку өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Жапон ақыны Ихара Сайкаку (井原西鶴) – жапон ақыны және жапон прозасының «ұқыпсыз әлем» (укиё-дзоси) жанрының авторы. Хираяма Того (平山藤五) атымен дүниеге келген, Осакадағы бай саудагердің ұлы, ол бастапқыда Мацунага Тейтокудан хайкай поэзиясын оқыды, кейін Дарин мектебінің Нишияма Соинінен оқыды, бұл мектеп әзілді тізбектес өлеңдерге баса назар аударды. Ғалымдар бір отырыста көптеген ерекше хайкай шығармаларын жасағанын айтады; ең әйгілісі, 1677 жылы бір күн мен түн ішінде Сайкаку кем дегенде 16 000 хайкай шумағын жазған, ал кейбір дереккөздер бұл санды 23 500-ден астам шумаққа жетеді деп хабарлайды. Өмірінің кейінгі жылдарында ол саудагерлер сыныбының және демимондтың қаржылық және махаббат оқиғалары туралы құпия әңгімелерді жаза бастады. Бұл әңгімелер жаңадан беделді саудагерлердің қалауын қанағаттандырды, олардың ойын-сауық талғамы өнер мен ләззат іздеуге бейім болды.

Өмірбаян

Ихара Сайкаку 1642 жылы Осакадағы бай саудагер отбасында дүниеге келді. Он бес жасынан бастап ол хайкай но ренга (тізбектес өлең) жазды. 1662 жылы, жиырма жасында хайкай шебері атанды. Ихара Какуэй атты псевдониммен ол өзін танымал хайкай ақыны ретінде таныта бастады. 1670 жылға қарай ол өзінің ерекше стилін дамытып, қазіргі заманғы чонь өмірін бейнелеу үшін күнделікті тілді қолданды. Осы кезеңде Осакада орташа бизнеспен айналысты. 1673 жылы псевдонимін Сайкаку деп өзгертті. Алайда, 1675 жылы жақын әйелінің қазасы оған терең әсер етті. Ол қайтыс болғаннан кейін бірнеше күн өткен соң, қайғысы мен шын сүйісінің нышаны ретінде Сайкаку он екі сағаттың ішінде мың өлеңді хайкай шығармасын жазуға кірісті. Бұл туынды жарық көргенде «Хаикай бір күндік мың өлеңі» (Haikai Dokugin Ichinichi) деп аталды. Сайкаку алғаш рет осындай көлемді әдеби туынды жазуға тырысты. Осы ауқымды жұмыстың нәтижесінде алған тәжірибесі мен жетістігі жазушының роман жазуға деген қызығушылығын оятқан делінеді. Әйелінің қазасынан кейін көп ұзамай қайғыға батқан Сайкаку монах болуға шешім қабылдады және бүкіл Жапонияны аралай бастады, үш баласын (соның бірі соқыр) туыстарының қамқорлығына, ал бизнесін қызметкерлеріне тапсырды. Ол саяхатын соқыр қызының қазасынан кейін бастады. 1677 жылы Сайкаку Осакаға оралды және мың өлеңді хайкайының сәтті болғанын естіді. Содан бастап ол кәсіби жазушы ретінде еңбек етті. Бастапқыда Сайкаку хайкай өлеңдерін жазуын жалғастырды, бірақ 1682 жылы ол өзінің көптеген көркем туындыларының алғашқысы – «Махаббатқа құштар адамның өмірі» атты романын жариялады. Сайкакуның танымалдылығы мен оқырмандарының саны Жапония бойынша артып, кеңейе бастаған сайын, ол жариялаған әдебиеттердің көлемі де артты. 1693 жылы, елу бір жасында қайтыс болған Сайкаку Токугава дәуірінің ең танымал жазушыларының бірі болды. Оның туындылары сол кезде «жоғары» әдебиет саналмады, себебі ол чонь қауымына арналған және олардың арасында танымал болды. Дегенмен, Сайкакудың шығармалары қазір жапон көркем әдебиетінің дамуындағы маңыздылығы үшін құрметпен еске алынады.

Ihara Saikaku was born in 1642 into a well off merchant family in Osaka. From the age of fifteen he composed haikai no renga (linked verse). In 1662 at the age of twenty he became a haikai master. Under the pen name Ihara Kakuei, he began to establish himself as a popular haikai poet. By 1670 he had developed his own distinctive style, using colloquial language to depict contemporary chōnin life. During this time he owned and ran a medium sized business in Osaka. In 1673 he changed his pen name to Saikaku. However, the death of his dearly beloved wife in 1675 had an extremely profound impact on him. A few days after her death, in an act of grief and true love, Saikaku started to compose a thousand verse haikai poem over twelve hours. When this work was published it was called Haikai Single Day Thousand Verse (Haikai Dokugin Ichinichi). It was the first time that Saikaku had attempted to compose such a lengthy piece of literature. The overall experience and success that Saikaku received from composing such a mammoth exercise has been credited with sparking the writer's interest in writing novels. Shortly after his wife's death, the grief stricken Saikaku decided to become a lay monk and began to travel all across Japan, thus leaving behind his three children (one of whom was blind) to be cared for by his extended family and his business by his employees. He started his travels after the death of his blind daughter. In 1677 Saikaku returned to Osaka and had learned of the success his thousand verse haikai poem had received. From then on he pursued a career as a professional writer. Initially Saikaku continued to produce haikai poetry, but by 1682 he had published The Life of an Amorous Man, the first of his many works of prose fiction. As Saikaku's popularity and readership began to increase and expand across Japan, so did the amount of literature he published. When he died in 1693, at the age of fifty one, Saikaku was one of the most popular writers of the entire Tokugawa period. At the time his work was never considered "high" literature because it had been aimed towards and popularised by the chōnin. Nevertheless, Saikaku's work is now celebrated for its significance in the development of Japanese fiction.

Проза үлгісі

Адамдар өздерінің қайғы-қасіреттерін жүректеріне жақын ұстап, сонда сақтайды. Құмар ойыншы өз ұтыстарын айтпайды; қыздар үйіне жиі баратын адам сүйіктісін басқа біреумен көргенде, оның да өзінен жақсы жағдайда екенін көрсетеді; кәсіби төбелесші жоғалтқан жекпе-жектері туралы үнсіздік сақтайды; ал тауарларға тікелей сауда жасаумен айналысатын саудагер болса, өз шығындарын жасырады. Барлығы да қараңғыда иттің нәжісіне басқандай сезінеді. —Ихара Сайкаку, "Алманах жасаушыға маусымдар не әкелді" (1686)

Біздің жылдар бойы жақындығымызды ескеретін болсам, сіздің менімен бірге өлуге тартынғаныңызға қатты ренжідім. Бұл менің келесі өмірде құтқарылуыма кедергі келтірмесін деп, осы соңғы өсиетіме біз алғаш танысқаннан бері сізге жинаған барлық ашу-ызаларымды қосуды шештім. Біріншіден, соңғы үш жылда сіздің алыс үйіңізге 327 рет түнде бардым. Бірде-бір рет қиындыққа тап болмадым. Түндегі күзеттердің көзін бұрғысы келмеді, сондықтан мен қызметші болып киініп, бетімді жеңіммен жасырдым, немесе дін қызметкері болып таяқ пен шаммен жүрдім. Мен сізбен кездесу үшін қаншалықты қиындықтардан өттім екенін ешкім білмейді! —Ихара Сайкаку, "Теңіз балығымен жіберілген махаббат хаты" (1687)