Кіріспе
Бактериялардың филумы – Хламидиоталар (синонимі Chlamydiae) – бактериялардың филумы және класы, оның мүшелері өте әртүрлі: адамдар мен жануарлардың патогендері, кең таралған протозоалардың симбионттары және теңіз шөгінділері, олардың табиғаты әлі толық зерттелмеген. Адамдар көптен бері білген барлық Хламидиоталар – міндетті ішкі жасушалық бактериялар; 2020 жылы мұхит түбінде көптеген қосымша Хламидиоталар табылды, олардың барлығында да иелері бар-жоғы әлі белгісіз. Хламидиоталардың ғылымға бұрыннан белгілілерінің барлығы эукариоттық ие жасушаларын жұқтыру арқылы ғана өседі. Олар көптеген вирустар сияқты кішкентай немесе одан да кіші. Олардың пішіні жұмыртқа тәрізді және олар грам-теріс болып боялады. Олар ие жасушалардың ішінде көбейтілуге тәуелді; сондықтан кейбір түрлері міндетті ішкі жасушалық патогендер деп аталады, ал басқалары – кең таралған протозоалардың симбионттары. Көптеген ішкі жасушалық Хламидиоталар инклюзиялық денелерде немесе вакуольдерде орналасқан. Жасушалардың сыртында олар тек жасушадан тыс инфекциялық формада ғана тіршілік етеді. Бұл Хламидиоталар тек ие жасушалары өсетін жерде ғана өсе алады және ерекше екі фазалы даму циклі бойынша дамиды. Сондықтан клиникалық маңызы бар Хламидиоталарды клиникалық зертханада бактериялық ортада өсіру мүмкін емес. Оларды ең сәттісі ие жасушаларының ішінде оқшаулауға болады. Адамдарға ауру тудыратын әртүрлі Хламидиоталардың ең маңызды екі түрі – пневмонияның бір түрін қоздыратын Chlamydia pneumoniae және хламидиялық трахоманы тудыратын Chlamydia trachomatis. Хламидия – АҚШ-та жыныстық жолмен берілетін ең көп таралған бактериялық инфекция, және жыл сайын 2,86 миллион адам хламидия инфекциясына шалдығады.
The Chlamydiota (synonym Chlamydiae) are a bacterial phylum and class whose members are remarkably diverse, including pathogens of humans and animals, symbionts of ubiquitous protozoa, and marine sediment forms not yet well understood. All of the Chlamydiota that humans have known about for many decades are obligate intracellular bacteria; in 2020 many additional Chlamydiota were discovered in ocean floor environments, and it is not yet known whether they all have hosts. Among the Chlamydiota, all of the ones long known to science grow only by infecting eukaryotic host cells. They are as small as or smaller than many viruses. They are ovoid in shape and stain Gram negative. They are dependent on replication inside the host cells; thus, some species are termed obligate intracellular pathogens and others are symbionts of ubiquitous protozoa. Most intracellular Chlamydiota are located in an inclusion body or vacuole. Outside cells, they survive only as an extracellular infectious form. These Chlamydiota can grow only where their host cells grow, and develop according to a characteristic biphasic developmental cycle. Therefore, clinically relevant Chlamydiota cannot be propagated in bacterial culture media in the clinical laboratory. They are most successfully isolated while still inside their host cells. Of various Chlamydiota that cause human disease, the two most important species are Chlamydia pneumoniae, which causes a type of pneumonia, and Chlamydia trachomatis, which causes chlamydia. Chlamydia is the most common bacterial sexually transmitted infection in the United States, and 2.86 million chlamydia infections are reported annually.
Тарих
Хламидияға ұқсас ауру адамдардың көзінде ежелгі қытай және египеттік қолжазбаларда алғаш рет сипатталған. Хламидияға ұқсас организмдерді қазіргі заманғы тұңғыш рет 1907 жылы Халберштадтер және фон Провазек сипаттады. 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында адамдардағы пневмонияның ошағынан эмбриондық жұмыртқалардың сары қуысында өсірілген хламидия изоляттары алынды, ал 20 ғасырдың ортасына қарай омыртқалы жануарлардың ондаған түрлерінен изоляттар алынған. «Хламидия» (жамылғы) термині 1945 жылы әдебиетте пайда болды, бірақ Bedsonia, Miyagawanella, ornithosis, TRIC және PLT агенттері сияқты басқа да атаулар қолданыла берді. 1956 жылы Тан Фэй фан алғаш рет Chlamydia trachomatis-ті өсірді, бірақ олар әлі бактерия ретінде танылмаған еді.
Номенклатура
1966 жылы Chlamydiota бактериялар класы ретінде мойындалды және Chlamydia туысы расталды. 1971 жылы Сторц пен Пейдж Chlamydiales отрядын құрды. Chlamydiia класы жақында ғалымдар тарапынан ресми жарияланды. 1989 мен 1999 жылдар аралығында жаңа тұқымдар, туыстар және түрлер анықталды. Chlamydiae класы Бергейдің жүйелі бактериологиялық анықтамалығында белгіленді. 2006 жылға қарай 350-ден астам chlamydial тектің генетикалық деректері жарияланды. 2020 жылы теңіз түбіндегі формалардың табылуы жаңа кладтарды қамтиды. Бұл кластың құрамында қазіргі таңда екі отряд (Chlamydiales, Parachlamydiales) және бір кластағы тоғыз тұқымдас бар (Chlamydiia), ал бес тұқымдас отбасы ретінде сипатталған (Clavichlamydiaceae, Criblamydiaceae, Parilichlamydiaceae, Piscichlamydiaceae және Rhabdochlamydiaceae). Жақында сипатталған Chlamydiales отряды Chlamydiaceae және Clavichlamydiaceae тұқымдастарын қамтиды, ал жаңа Parachlamydiales отряды қалған жеті тұқымдасты қамтиды. Екі отрядтың ерекшелігі басқа тұқымдастардың арасында CSI (Conserved Sequence Index) табылмауымен де расталады. Сонымен қатар, Chlamydiaceae тұқымдасына ғана тән молекулалық маркерлер де анықталды. Дегенмен, CSI және CSP Chlamydophila түрлері үшін табылды, бұл олардың Chlamydia-дан ерекшелігін көрсетеді және отбасы ішінде екі бөлек топты қарастыру қажеттігін білдіреді. Chlamydiota-ның Planctomycetota немесе Spirochaetota кластарымен байланысы туралы мәліметтер әртүрлі. Алайда, геномдық тізбектеу Protochlamydia amoebophila UWE25-тің 11% және Chlamydiaceae-нің 4% гендері хлоропласт, өсімдік және цианобактериялық гендерге ең ұқсас екенін көрсетті. Рибосомалық РНК гендерін салыстыру Chlamydiota класындағы белгілі штаммдардың филогенетикалық ағашын құруға мүмкіндік берді. Гендердің көлденең трансфері байқалады және бұл зерттеу саласын қиындатады. Мысалы, C. trachomatis, міндетті ішкі жасушалық патогенінің прокариоттық геномында эукариоттық тектің H1 сияқты гистонды кодтайтын екі ген табылды.