Қалқанды динозаврлар (Thyreophora) – юра және бор кезеңдерінде өмір сүрген, денесі қалқанмен жабылған өсімдікқоректі динозаврлар тобы. Анкилозаврлар мен стегозаврларды қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құрып кеткен динозаврлар клады
Extinct clade of dinosaurs
шыбық туысы
the fly genus
Тхиреофора ("қалқан тасығыштар", көбінесе жай ғана "қалқанды динозаврлар" деп аталады) – ерте юра кезеңінен бастап бор кезеңінің соңына дейін өмір сүрген броньды орнитосхиан динозаврлар тобы. Тхиреофоралардың ерекшелігі – дене бойындағы бойлық қатарлармен орналасқан дене бронясының болуы. Алғашқы түрлерінде қарапайым, төменгі, кілті бар қалқаншалар немесе остеодермалар болған, ал көбірек дамыған түрлері тікенектер мен пластиналарды қоса алғанда, күрделірек құрылымдарды қалыптастырды. Көптеген тхиреофоралар шөппен қоректенеді және дене мөлшеріне шаққанда салыстырмалы түрде кішкентай миға ие болды. Тхиреофора екі негізгі кіші топты қамтиды: Анкилозаврлар және Стегозаврлар. Екі кладада да алдыңғы аяқтары артқы аяқтарынан, әсіресе стегозаврларда, айтарлықтай қысқа болды. Тхиреофора – Анкилозавр мен Стегозаврға қарағанда Игуанодон мен Трицератопсқа жақын барлық түрлерді қамтитын топ ретінде анықталған. Бұл Гензаурия ішіндегі Сераподаның туыс тобы болып табылады.
Thyreophora ("shield bearers", often known simply as "armored dinosaurs") is a group of armored ornithischian dinosaurs that lived from the Early Jurassic until the end of the Cretaceous. Thyreophorans are characterized by the presence of body armor lined up in longitudinal rows along the body. Primitive forms had simple, low, keeled scutes or osteoderms, whereas more derived forms developed more elaborate structures including spikes and plates. Most thyreophorans were herbivorous and had relatively small brains for their body size. Thyreophora includes two major subgroups, Ankylosauria and Stegosauria. In both clades, the forelimbs were much shorter than the hindlimbs, particularly in stegosaurs. Thyreophora has been defined as the group consisting of all species more closely related to Ankylosaurus and Stegosaurus than to Iguanodon and Triceratops. It is the sister group of Cerapoda within Genasauria.
Сипаттамалары
Thyreophora тобының өкілдері остеодермалардың (терінің ішіндегі сүйекті өскіндер) болуымен сипатталады, олардың остеодермалары бүйірлік кілдерге ие. Thyreophora-ларға тән бас сүйегі мен жақ сүйегінің ерекше белгілері (синапоморфтық қасиеттері) – "мұрын сүйектерінің тігіс сызығында терең эллипстік ойыстың болмауы, кең югалдың болуы, бас сүйегінің дермальды сүйектерінің қайта құрылуы, тіс қатарының төмен қарай бұрылуы". Бастапқы thyreophora-лардың ішінде Scutellosaurus көбінесе екі аяқты болған, ал төрт аяқтыға бейімделген Scelidosaurus кейде, әсіресе жас кезінде екі аяқты болуы мүмкін. Stegosaurus және ankylosaurus толығымен төрт аяқты болған деп саналады.
Members of Thyreophora are characterised by the presence of osteoderms (bony growths within the skin), with these osteoderms having lateral keels. Characters of the skull and jaws distinctive (synapomorphic) of thyreophorans include "absence of a deep elliptic fossa along the sutural line of the nasals, presence of a wide jugal, remodeling of skull dermal bone, down turned dentary tooth row". Among primitive thyreophorans, Scutellosaurus was likely primarily bipedal, while the more quadrupedally adapted Scelidosaurus may have been bipedal for some of the time, particularly as a juvenile. Stegosaurs and ankylosaurs are thought to have been obligately quadrupedal.
Таксономия
Саналы таксономия динозавр палеонтологтары арасында кеңінен қолданыстан шыққанмен, 21-ғасырғы бірнеше жарияланымдар әлі де санаттарды қолданып келеді, бірақ оның дәрежесі туралы пікірлер әртүрлі. Көпшілігі Thyreophora-ны дәстүрлі субордерлері Stegosauria және Ankylosauria-ны қамтитын, санатталмаған таксон ретінде көрсетеді, алайда Thyreophora кейде Ankylosauria және Stegosauria инфраордерлерімен бірге субордер ретінде де жіктеледі.
While ranked taxonomy has largely fallen out of favor among dinosaur paleontologists, a few 21st century publications have retained the use of ranks, though sources have differed on what its rank should be. Most have listed Thyreophora as an unranked taxon containing the traditional suborders Stegosauria and Ankylosauria, though Thyreophora is also sometimes classified as a suborder, with Ankylosauria and Stegosauria as infraorders.
Филогения
Тиреофораны алғаш рет Нопкса 1915 жылы атады. 1998 жылы Пол Серено Тиреофораны "Трицератопқа қарағанда Анкилозаврға жақын барлық гензаврлар" деп анықтаған клада ретінде белгіледі. Тиреофороидеяны алғаш рет 1928 жылы Нопкса атады, ал 1986 жылы Серено оны "Скелидозавр, Анкилозавр, олардың ең соңғы ортақ атасы және олардың барлық ұрпақтары" деп анықтады. Эвриподаны алғаш рет 1986 жылы Серено атады және 1998 жылы оны "Стегозавр, Анкилозавр, олардың ең соңғы ортақ атасы және олардың барлық ұрпақтары" деп анықтады. 2021 жылы Даниэль Мадзия басқарыған халықаралық зерттеушілер тобы олардың анықтамаларын стандарттау мақсатында Халықаралық филогенетикалық номенклатура кодексі бойынша орнитохидтердің ең көп қолданылатын кладаларын тіркеді. Мадзия және авторлардың сөзіне сәйкес, Тиреофора – Анкилозавр магнивенрис және Стегозавр стенопсты қамтитын, бірақ Игуанодон берниссартенсис және Трицератопс хоридус кірмейтін ең үлкен клада. Келесі жылы Жакапилді сипаттағанда Ригуетти және авторлар сол матрицаны өңдеп, оны Эвриподаға туыс таксон ретінде орналастырды. 2020 жылы Дэвид Норман Скелидозаврға арналған монографиясының бөлігі ретінде ерте тиреофорлардың қарым-қатынасын қайта қарастырды, нәтижесінде Стегозаврлар ең базалық тармақ екені анықталды, ал Скутеллозавр, Эмаузавр және Скелидозавр Анкилозаврларға емес, Стегозаврлар + Анкилозаврларға қатысты прогрессивті діңгек топтары болып табылады. Төменде кладограмма келтірілген:
Thyreophora was first named by Nopcsa in 1915. Thyreophora was defined as a clade by Paul Sereno in 1998, as "all genasaurs more closely related to Ankylosaurus than to Triceratops". Thyreophoroidea was first named by Nopcsa in 1928 and defined by Sereno in 1986, as "Scelidosaurus, Ankylosaurus, their most recent common ancestor and all of its descendants". Eurypoda was first named by Sereno in 1986 and defined by him in 1998, as "Stegosaurus, Ankylosaurus, their most recent common ancestor and all of their descendants". In 2021, an international group of researchers led by Daniel Madzia registered almost all of the most commonly used ornithischian clades under the International Code of Phylogenetic Nomenclature, with the intent of standardizing their definitions. According to Madzia et al., Thyreophora defined as the largest clade containing Ankylosaurus magniventris and Stegosaurus stenops but not Iguanodon bernissartensis and Triceratops horridus. In their description of Jakapil the following year, Riguetti et al modified the same matrix and found it to occupy a position as the sister taxon to the Eurypoda. In 2020, as part of his monograph on Scelidosaurus, David Norman revised the relationships of early thyreophorans, finding that Stegosauria was the most basal branch, with Scutellosaurus, Emausaurus and Scelidosaurus being progressive stem groups to Ankylosauria, rather than to Stegosauria+Ankylosauria. A cladogram is given below: