Бұлфинч мифологиясы: Грек, рим және орта ғасыр мифтерінің жинағы

Кіріспе

Грек, рим және ортағасырлық мифология туралы танымал 1867 жылғы кітап – Булфинч мифологиясы. Американдық латын тілі маманы және банкир Томас Булфинчтің 1867 жылы қайтыс болғаннан кейін жарияланған, жалпы оқырмандар үшін қайта жазылған мифтер мен аңыздар жинағы. Бұл еңбек ағылшын тілді оқырмандар үшін грек мифологиясын кеңінен танымал етуге септігін тигізді. Карл Дж. Ричард (Бригам Янг Университетінің Джон Талботпен келіседі) бұл кітаптың «Америка Құрама Штаттарында басылған ең танымал кітаптардың бірі және шамамен бір ғасыр бойы классикалық мифология саласындағы негізгі еңбек» болғанын айтады, классик Эдит Гамильтонның 1942 жылғы «Мифология: Құдайлар мен батырлардың мәңгілік әңгімелері» атты кітабы шыққанға дейін. 1987 жылға қарай Ұлттық Одақ каталогында Булфинч мифологиясының 100-ден астам басылымы тіркелген, ал 2014 жылдың қарашасында amazon.com сайтындағы сауалнама бойынша 229 баспа басылымы және 19 электрондық кітап бар еді. Талботтың пікірінше, көптеген басылымдардың ішінде Ричард П. Мартиннің 1991 жылғы басылымы «ең пайдалы және толыққанды сындық зерттеу» болып табылады.

Мазмұны

Бұл кітап үш дәуірдің мифтері мен әңгімелерін прозамен баяндайды: грек және рим мифологиясы, Артур патша туралы аңыздар және орта ғасырлық романдар. Бұлфинк әңгімелерге өзінің түсіндірмелерін және талқыланып жатқан оқиғаға сілтеме жасайтын замандастарының жазбаларынан цитаталар қосады. Мұндай классикалық элементтер мен қазіргі әдебиеттің үйлесімі сол кезде жаңалық болды. Бұлфинк өз еңбегін жалпы оқырманға арнады, мектеп оқулығы ретінде емес, «қабылдама бөлмесі үшін классикалық сөздік» ретінде жазды. «Аңыз дәуірі» кітабының алғы сөзінде ол: «Біздің жұмысымыз білімділерге, дінтанушыларға немесе философтарға емес, ағылшын әдебиетін оқыған, ер немесе әйел адамдарға арналған, олар көпшілік алдында сөйлеушілердің, лекция оқып беретіндердің, эссе жазушылардың және ақындардың жиі сілтеме жасайтын нәрселерді түсінуді қалайды» дейді. Осыған қарамастан, «Мифология» АҚШ-та Эндрю Туктың 1698 жылғы «Пантеон» кітабы сияқты бұрынғы, көбірек мазмұнды мектеп оқулықтарын ығыстырды, ол 1659 жылғы «Латын Пантеум Мистикум» ағылшын тіліне аударылған нұсқасы еді. Бес колледждің ортақтасы және классика пәнінің мұғалімі Мари С. Клири «Аңыз дәуірі» кітабын «қысқартылған, цензураланған және қайта құрылған Овидий» деп сипаттады, бұл сипаттаманы 1985 жылы Йель журналында мифографиялық әдебиетке шолу жасаған Виктор Берс та қолданды. Материалдың көп бөлігі Овидийдің «Метаморфозаларынан» алынған, көбінесе бірдей ретпен сақталған, мысалы, Прометей туралы әңгімеден кейін Аполлон мен Дафна, Арахна Ниобемен байланысты, ал Пифагор классикалық мифтерге сәйкес келтірілген. «Шығыс» және «Солтүстік» мифологиясы, Апулейдің «Купидон мен Психе» және Вергилийдің кейбір материалдары да бар. Овидийден құрылымдық айырмашылықтардың бірі – Латонаның Ниобе орнына Ио, Каллисто және Актеонмен біріктірілуі. Қысқарту мен цензураға мысал ретінде Овидийдің Прозерпинаның жер астындағы оқиғасын баяндауы 300 гексаметрден астам, ал Бұлфинктікінен екі есе ұзын; соңғысы бірнеше қосалқы сюжеттерді алып тастайды, Овидийдің Аретуза туралы шашыраңқы есебін қысқартады және Овидийдің барлық жыныстық сілтемелерін жояды немесе өзгертеді (мысалы, Прозерпина гүлдерді Овидийдегідей кеудесіне емес, алжапқысына салады). Жалпы, Бұлфинк Овидийдің әдепсіздігі бар кез келген нәрсені алып тастайды және зорлық-зомбылық пен жағымсыз көріністерді азайтады. Прометей Гесиодтағыдай айлакер емес, платондық. Бұлфинк оқиғаларға 40 ақынның шығармаларынан алынған «поэтикалық цитаталар» деп атаған сөздерді қосты (олардың үшi – Лонгфелло, Лоуэлл және Бұлфинктің інісі Стивен Гринлиф – британдықтар еді). Бұл ағылшын әдебиетінде мифологиялық аңыздардың қолданылуының мысалдары болды. Әңгімелер энциклопедиялық немесе сөздікпен қарастырылғаннан гөрі ағылып жатқандай етіп құрылымдалған: мысалы, Ариадна Бахх пен Тесей әңгімелерін байланыстыратын ортақ кейіпкер ретінде қолданылды. Классикалық білімді қазіргі заманғы (19 ғасыр) әдебиетпен біріктіру арқылы Бұлфинк оқырмандарға осындай алыс ақпаратты қазіргі өмірлерімен байланыстырудың жолын көрсетуге тырысты, бұл педагогикалық тәсіл, Бұлфинктің кейінірек Виктория дәуірінде консервативті болып танылуына қарағанда, сол кезде прогрессивті болып саналды және кейін ғана Джон Дьюидің еңбектерінде көрінді. Ол тек ләззат алу үшін оқылуға бағытталмаса да, Бұлфинк оқуды ләззат ретінде ұсынуға тырысты, «пайдалы білім», ол өз кезегінде басқа шығармаларды оқудан алынған ләззатты арттырады. Ол классикалық мифологияны оқу үшін адамдар алдымен классикалық тілдерді үйренуі керек екенін, бұл білімге кедергі келтіретінін және сол дәуірде ғылымдарды оқуға көбірек мән беріліп, классиканы оқуға уақыт жетпейтінін, нәтижесінде классикалық мифологияға сілтеме жасайтын әдебиеттің кең ауқымын түсіну төмендегенін түсінді. Сондықтан оның мақсатты оқырмандары латын немесе грек тілінде білімі жоқ адамдар еді, сол кезде Солтүстік Америка мен Ұлыбританияда классикалық пәндерді үйренгісі келетін, бірақ сол кездегі «ағылшын білімі» деп аталатын нәрсеге кедергі келтірген орта таптың өкілдері. Ол ғылым дәуірінде адамдардың «толыққандай ескірген сенімдердің жалған ғажайыптарына қатысты білім түріне ден қоюын» күтпеді, керісінше ол адамдарға ағылшын әдебиетін жақсырақ түсінуге көмектесуді көздеді, ал оның әр мифті «поэтикалық цитаталармен» аяқтауы классикалық мифологияны оқудан гөрі ағылшын әдебиетін оқудың маңызды екенін көрсетеді. Бұл оның мифологияны таңдауында және Овидийге қарағанда Китстің Главка мен Сцилла туралы нұсқасын (Эндимионнан) бағалауында да көрінеді.

The book is a prose recounting of myths and stories from three eras: Greek and Roman mythology, King Arthur legends and medieval romances. Bulfinch intersperses the stories with his own commentary, and with quotations from writings by his contemporaries that refer to the story under discussion. This combination of classical elements and modern literature was novel for his time. Bulfinch expressly intended his work for the general reader, and not as a school textbook but as "a classical dictionary for the parlour". In the preface to The Age of Fable he states "Our work is not for the learned, nor for the theologian, nor for the philosopher, but for the reader of English literature, of either sex, who wishes to comprehend the allusions so frequently made by public speakers, lecturers, essayists, and poets, and those which occur in polite conversation." Despite this, the Mythology did actually displace earlier, and more comprehensive, school textbooks in the United States such as Andrew Tooke's 1698 Pantheon, an English translation of fr 1659 Latin Pantheum Mysticum. Five Colleges associate and classics teacher Marie S. Cleary described The Age of Fable as an "abridged, bowdlerized, and rearranged Ovid", a description that was also applied by Victor Bers in his overview of mythographic literature in Yale Review in 1985. Most of the material in it was drawn from Ovid's Metamorphoses, mainly in much the same arrangement including the story of Prometheus followed by Apollo and Daphne, Arachne being linked to Niobe, and Pythagoras following the classical myths. There are additional chapters on "Eastern" and "Northern" mythology, Apuleius' Cupid and Psyche, and some material from Virgil. Some structural differences from Ovid include the combination of Latona with Io, Callisto, and Actaeon instead of Niobe. As an example of the abridgment and bowdlerization, Ovid's telling of the story of Proserpine in the Underworld is, at over 300 hexameters, twice as long as Bulfinch's; from which the latter omits several subplots, condenses Ovid's fragmentary account of Arethusa, and excludes or alters all of Ovid's sexual references (e. g. Proserpine tucking flowers into her apron rather than into her bosom as Ovid had it). In general, Bulfinch excludes anything where Ovid is bawdy, and minimizes any violence and grotesquery. Prometheus is platonic rather than wily and cunning as Hesiod had him. Bulfinch added to the stories what he termed "poetical citations", drawn from the works of 40 poets (all bar three of which, Longfellow, Lowell, and Bullfinch's brother Stephen Greenleaf, were British). These were illustrations of the use of the mythological tales in English literature. The tales are structured to flow better than a straightforward encyclopaedic or dictionary treatment of them would: Ariadne being used as a common character, for example, to link the tales of Bacchus and Theseus. By combining classical learning with modern (19th century) literature, Bulfinch sought to give readers a way to connect such distant information to their contemporary lives, a pedagogical approach that, in contrast with Bulfinch's later reputation for being a prudish Victorian, was actually advanced for its time and only later to be seen in the work of John Dewey. Although not aimed at reading solely for pleasure, Bulfinch sought to offer a means of learning as pleasure, a "useful knowledge" that in turn would enhance the pleasure in reading other works. He viewed the fact that in order to learn about the classical mythology, people first had to learn classical languages, which was a stumbling block on the road to learning; and that the era's greater emphasis on learning the sciences meant that there was less time to learn the classics, and as a consequence less understanding of a broad range of literature which referenced classical mythology. Thus his target readership was that of people with no education in Latin or Greek, a growing section of the middle classes in North America and the United Kingdom at the time, who wished to learn the classics but were hampered by what was termed at the time an "English education". In an age of science, he was not expecting people to "devote study to a species of learning which relates wholly to false marvels of obsolete faiths", but rather he sought to enable people to better comprehend English literature, and his concluding every myth account with the "poetical citations" indicates that it was learning the English literature that was the point rather than learning the classical mythology. This is further indicated by his selection of the mythology, and his preference for things like the Keats version of Glaucus and Scylla (from Endymion) rather than any Classical poet's version of the tale.

Жариялану тарихы

Бастапқыда Бульфинк өзінің еңбегін үш томдық түрінде жариялаған: 1855 жылы жарық көрген «Аңыз дәуірі немесе Құдайлар мен батырлар туралы әңгімелер», 1858 жылы жарық көрген «Батырлық дәуірі немесе Артур патшаның аңыздары» және 1863 жылы жарық көрген «Шарлеманнің аңыздары немесе Орта ғасырлар романтикасы». Эдвард Эверетт Хейл 1881 жылы Бульфинктің алғашқы үш томын біріктіріп, бір томдық кітап жасады және оған «Бульфинктің мифологиясы» деген ат қойды. «Аңыз дәуірі» кітабының кейбір, бірақ барлық емес, басылымдары Генри Уодсворт Лонгфеллоға арналған. Бұлфинч өзі 1863 жылы «Аңыз дәуірінің поэзиясы» деп аталатын «поэтикалық цитаталар» жинағын жеке жариялаған. Керісінше, 1942 жылы Macmillan баспасы Бульфинктің әдебиетке жасаған барлық сілтемелерін жойған «жеңілдетілген» басылымды шығарды.